NIEUW: Blog reclamevrij maken?
Op zoek naar een bepaalde info ? Geef dan hieronder een trefwoord in...
Zoeken in blog

Foto
Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom !
Foto
Gastenboek
  • Soodype
  • kzofmrtqthrcqi
  • szyksuekeaipii
  • Quonoge
  • uncOrge

    Druk oponderstaande knop om een berichtje achter te laten in mijn gastenboek

    Foto
    Raadpleeg steeds je arts !
    Foto
    Laatste commentaren
  • Kevin Durant many rebounds in the playoffs to record 64th (Bobbybep)
        op Fibromyalgie & hormonen... - Deel II
  • The warriors finals start for one person?A rapper curse (Bobbybep)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • Kevin Durant and garage than three points, 10 shots, garage throw to lose a goal! (Bobbykic)
        op Even geduld...
  • Kevin Durant playoff steals to record 87th (Bobbykic)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • Kevin Durant half-court 3 broken 3 caps 06 Marion first (Bobbykic)
        op Kuitkramp - Deel III
  • medical information online FelipeDuefs (FelipeDuefs)
        op Fibromyalgie & hormonen... - Deel II
  • Leningaanbod gelden (Mr Arnoid Weman)
        op Fibromyalgie in het kort
  • cbd oil for pain dosage (Sonjaorgab)
        op Vluchten in het werk
  • best cbd hemp oil for pain (SonjaHom)
        op Vluchten in het werk
  • cbd oil for pain (Sonjaorgab)
        op Vluchten in het werk
  • Foto
    Blog als favoriet !
    Foto
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    snitt
    blog.seniorennet.be/snitt
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    galliano1995
    blog.seniorennet.be/gallian
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    gerry_jente
    blog.seniorennet.be/gerry_j
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    toni
    blog.seniorennet.be/toni
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    clementine
    blog.seniorennet.be/clement
    Foto
    Mijn favorieten
  • Kennis=macht=gezondheid - Pillie Willie
  • Vlaamse Liga voor Fibromyalgie Patiënten
  • Lotgenoten Fibromyalgie Nederland
  • APS-Therapie
  • Alles over fibromyalgie
  • Fibromyalgie-Online
  • Leven met CVS / Leven met Fibromyalgie
  • Gezondheidspein.nl
  • TopSiteGuide.BelgischeTop100
  • Fibromyalgie PR-site
    Foto
    Fibromyalgie
    Strijd om erkenning
    25-03-2010
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Zomertijd - Help je biologische klok
    Klik op de afbeelding om de link te volgen

    Het circadiane ritme

    Vrijwel alle organismen wekken inwendig een ritme op dat gemiddeld een periode heeft van 24 uur.
    Omdat het een terugkerend rimte is spreek je van 'circadiane ritmiek'.
    Dit woord komt uit het Latijn en betekend het volgende : 'circa' betekent 'ongeveer' en 'dies' is 'dag'.

    Het circadiane ritme kan het best worden waargenomen als de omstandigheden continu hetzelfde zijn.
    Allerlei prikkels hebben invloed op het circadiane ritme.
    Voorbeelden van prikkels zijn : de temperatuur, vochtigheid, voedselaanbod.
    Het allerbelangrijkste signaal voor het circadiane ritme is het signaal van de zonsopgang en de zonsondergang.
    Hiervoor is het circadiane ritme ook het allergevoeligst.
    Je zou dus kunnen zeggen dat het circadiane ritme gevoeliger is voor licht dan voor andere prikkels.

    Wetenschappers onderzoeken het circadiane ritme op de volgende manier : ze plaatsen proefpersonen in een gesloten ruimte zonder ramen en materialen zoals klokken,wekkers en horloges; deze proefpersonen mochten werken,slapen, eten, studeren op momenten dat ze het zelf wilde.
    Hierdoor ontwikkelde zij een eigen dag/nachtritme.
    Het experiment duurde 10 dagen.
    Na die 10 dagen werden de mensen midden in de nacht wakker.
    Dit kwam doordat ze elke dag een uur eerder waren gaan slapen en dus ook een uur eerder wakker werden.

    Het blijkt dus dat licht en donker wel degelijk een rol spelen bij het ‘op tijd’ zetten van de circadiane klok.

    Cfr. : http://sync.nl/zomertijd-gooit-bioritme-overhoop/


    Zomertijd - Help je biologische klok

    Jan Willem Wensink - jan.willem.wensink@reedbusiness.nl - dokterdokter.nl., 24-03-2010 – Bronnen : NEJM, WebMD, Universiteit Groningen

    De ingang van de zomertijd gaat gepaard met slaapgebrek, stress en zelfs een grotere kans op een hartinfarct.
    Hoe help je de biologische klok een handje ?

    In de nacht van zaterdag op zondag 28 maart gaat de zomertijd in.
    De klok wordt een uur vooruit gezet (van 2 naar 3 uur).
    Door de verschuiving is het ‘s avonds een uur langer licht.
    De zomertijd eindigt in het laatste weekend van oktober.

    Voor- en nadelen

    Tegenover het belangrijkste voordeel van zomertijd, een efficiënter gebruik van daglicht, staan ook nadelen.
    En die hebben alles te maken met de biologische klok van de mens (een ingebouwde klok bij mensen en dieren, die het tijdstip bepaalt van slapen en wakker zijn oftewel het dag- en nachtritme; deze 'klok' bevindt zich in de hypothalamus, een regelcentrum onderin de hersenen).
    Nieuwe wetenschappelijke inzichten maken duidelijk dat die klok zeer precies is ingesteld en veel te maken heeft met onze gezondheid.
    Organen en immuunsystemen worden door de biologische klok bijna tot op de minuut nauwkeurig aangestuurd.

    Vooral avondmensen

    Vooral avondmensen kunnen zich met moeite aanpassen aan het tijdverschil en voelen zich in de dagen na de ingang van de zomertijd snel afgeleid en katterig.
    Dat onbestemde gevoel heeft gevolgen.
    In de week na de start van de zomertijd gebeuren iets meer auto-ongelukken (cfr. 'Mannen tijdens autorijden snel afgeleid' op : http://www.dokterdokter.nl/man/psyche/article/24020/mannen-tijdens-autorijden-snel-afgeleid
    http://www.dokterdokter.nl/man/psyche/article/24020/mannen-tijdens-autorijden-snel-afgeleid -).
    Volgens wetenschappelijke studies komt dat door stress en concentratieverlies als gevolg van de verschuiving in de tijd.

    Meer infarcten

    Uit recent Zweeds onderzoek blijkt dat het aantal hartinfarcten meteen na ingang van de zomertijd toeneemt.
    Vrouwen (cfr. 'Symptomen hartinfarct anders bij vrouwen' op :
    http://www.dokterdokter.nl/vrouw/bewegen/article/22767/symptomen-hartinfarct-anders-bij-vrouwen -) lopen daarbij iets meer risico dan mannen.
    De meeste infarcten komen wereldwijd voor op maandagen, maar de maandag na de zomertijd is er een extra stijging van 5% te zien.
    Ook op dinsdag en woensdag is het effect nog zichtbaar in de statistieken.
    In de herfst, als de wintertijd (cfr. 'Langslapers hebben meeste last van wintertijd' op :
    http://www.dokterdokter.nl/vrouw/psyche/article/3340/langslapers-hebben-meeste-last-van-wintertijd -) weer ingaat, daalt juist het aantal infarcten – vooral bij mannen - tot iets onder het gemiddelde.
    Dat komt waarschijnlijk door het uur extra slaap (cfr. 'Goede nachtrust kan je leven verlengen' op :
    http://www.dokterdokter.nl/vrouw/psyche/article/5714/goede-nachtrust-kan-je-leven-verlengen -).

    Meer rekening houden met nadelen

    Chronobioloog professor Beersma van de Universiteit Groningen vindt dat de maatschappij veel meer rekening zou moeten houden met de overgang van zomer- en wintertijd, die hij 'ongezond' noemt.
    Er zou ook meer aandacht moeten komen voor het gedrag van typische ochtendmensen en avondmensen.
    Zij zouden bijvoorbeeld zelf moeten kunnen kiezen op welke tijden ze willen werken of studeren, meent Beersma.

    Tips

    5 tips om je biologische klok te helpen, gebaseerd op informatie van centra voor slaapstudies :

    1. Ga iets eerder naar bed
      In de dagen voor de ingang van de zomertijd kun je je slaap- en waakritme al een beetje aanpassen.
      Ga elke avond steeds een kwartier eerder naar bed en sta ook een kwartier eerder op dan gebruikelijk.
      Probeer dat ook te doen met je kinderen.
      Zo maak je het iets makkelijker om ze in de week na de start van de zomertijd ’s avonds in bed te krijgen.
      Goed verduisterende gordijnen op kinderkamers helpen je kind in de zomertijd beter in te slapen.

    2. Mijd de maandagochtendspits
      Als je weet dat je op de eerste dag na de zomertijd veel last hebt van het tijdverschil, probeer dan van tevoren genoeg slaap te krijgen.
      Volgens wetenschappers van het Zweedse Karolinska Instituut is het ook aan te bevelen om de ochtenddrukte van de maandag een beetje te vermijden.
      Ideaal is het als je bijvoorbeeld op je werk iets later kan beginnen.
      Dat levert wat meer gemoedsrust en mogelijk iets meer slaap op.

    3. s Ochtends veel licht, ’s avonds weinig
      De hele dag binnenzitten helpt je biologische klok niet echt om je ’s avonds in slaap te krijgen.
      Je kunt de klok een handje helpen met het aanpassen aan de zomertijd door jezelf al vroeg op de dag bloot te stellen aan veel daglicht, liefst het felle licht van de ochtendzon.
      Om dezelfde reden moet je zorgen dat je je ’s avonds juist een beetje afschermt tegen daglicht.

    4. Sport vroeg
      Als je gewend bent ’s middags te sporten, probeer dat dan voor 4 uur 's middags te doen en niet later.
      Dat helpt om je lichaam op tijd weer tot rust te laten komen.

    5. Slaap niet overdag
      Overdag een dutje doen is niet handig als de klok een uur vooruit gaat.
      Ben je gewend aan een middagslaapje, probeer dat dan een paar dagen over te slaan.

    Ben je een ochtend- of avondmens ?

    Slaaponderzoekers in Europa willen meer te weten komen over de biologische klok, het slaap- en waakrite en de verschillen tussen ochtend- en avondmensen.
    Je kunt meedoen aan het Europese slaaponderzoek (EUCLOCK) – cfr. :
    http://www.testuwslaap.nl/nl/node/25 - en er meteen achterkomen of je een ochtendmens, dan wel een avondmens bent.

    Cfr. : http://www.dokterdokter.nl/man/psyche/article/24046/zomertijd-help-je-biologische-klok

    Cfr. ook :

    1. Biologische klok
      Cfr. :
      http://nl.wikipedia.org/wiki/Biologische_klok

    2. Biologische klok van slag door zomertijd
      Rijksuniversiteit Groningen
      Cfr. :
      -
      http://www.medicalfacts.nl/2010/03/25/biologische-klok-van-slag-door-zomertijd/
      - http://www.rug.nl/kennisdebat/onderwerpen/gezondheid/biologischeklok/nutzomertijd

    3. Bioritme
      Cfr. :
      http://nl.wikipedia.org/wiki/Bioritme_(theorie)

    4. Daylight saving time - 8 Tips to prepare - Sleep doctors offer advice on how to spring forward to daylight saving time
      Miranda Hitti (reviewed by Louise Chang, MD on February 27, 2009) - WebMD Feature
      Cfr. :
      http://www.webmd.com/sleep-disorders/features/daylight-saving-time-tips-to-prepare

    5. Hartinfarct
      Cfr. :
      http://nl.wikipedia.org/wiki/Hartinfarct

    6. Invloed zomertijd op slaapritme groter dan gedacht
      Cfr. :
      http://www.nu.nl/wetenschap/1287695/invloed-zomertijd-op-slaapritme-groter-dan-gedacht.html

    7. Nederlandse vereniging voor Slaap - Waak Onderzoek (NSWO)
      Cfr. : http://www.nswo.nl/

    8. Prof. dr. Domien Beersma : “Overgang zomertijd/wintertijd is ongezond”
      Rijksuniversiteit Groningen, 24-03-2009 (laatst gewijzigd : 09-10-2009)
      Cfr. :
      http://www.rug.nl/Corporate/nieuws/opinie/2009/opinie09_14

    9. Shifts to and from daylight saving time and incidence of myocardial infarction
      Janszky I, Ljung R - N Engl J Med. 2008 Oct 30;359(18):1966-8 - PMID: 18971502
      Cfr. :
      http://content.nejm.org/cgi/content/full/359/18/1966

    10. Slaapgebrek
      Cfr. :
      http://www.vdab.biz/carrierelectuur/welzijn/gezondheid_slaapgebrek.shtml

    11. Slaapgebrek, en nu ?
      Cfr. :
      http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/diversen/20971-slaapgebrek-en-nu.html

    12. Slapen, zomertijd en biologische klok
      Cfr. :
      http://www.lerenslapen.nl/page/1511/slapen-zomertijd.html

    13. Stress
      Cfr. :
      -
      http://nl.wikipedia.org/wiki/Stress
      -
      http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=artperrub&c=135

    14. Waarom is zomertijd / wintertijd bedacht ?
      Cfr. :
      http://www.meesterbrein.com/view.php/waarom-is-zomertijd-wintertijd-bedacht.html

    15. Zet je biologische klok nu al op zomertijd
      Cfr. :
      http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Binnenland/article/detail/471707/2010/03/23/Zet-je-biologische-klok-nu-al-op-zomertijd.dhtml

    16. Zomertijd
      Cfr. :
      http://nl.wikipedia.org/wiki/Zomertijd

    17. Zomertijd en slapen
      Cfr. :
      http://www.beddenspeciaalzaak.nl/weetjes/zomertijd-en-slapen.html

    18. Zomertijd heeft invloed op slaapritme
      Cfr. :
      http://gezondheid.blog.nl/algemeen/2007/10/26/zomertijd-heeft-invloed-op-slaapritme


    25-03-2010 om 21:34 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 0/5 - (0 Stemmen)
    Tags:biologische klok, bioritme, concentratie, daylight saving time, hartinfarct, slaapgebrek, slapen, stress, wintertijd, zomertijd
    >> Reageer (1)
    23-03-2010
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Beter van de bedrijfsarts
    Klik op de afbeelding om de link te volgen Bert van Seters











    Beter van de bedrijfsarts

    Madeleine van de Wouw – Gezondheidsnet.nl

    Wie in loondienst is en ziek wordt, krijgt vrijwel altijd te maken met een bedrijfsarts.
    Wat doet deze dokter precies, werkt hij onafhankelijk ?
    En wat als de mening van de bedrijfsarts en die van je huisarts botsen ?
    Een verhelderend interview met bedrijfsarts Bert van Seters.

    Sinds 2005 is elk bedrijf verplicht om minimaal één bedrijfsarts te hebben die zieke werknemers begeleidt.
    Een werknemer is weer verplicht naar de bedrijfsarts toe te gaan.
    Vindt een bedrijfsarts dat je je werk weer kunt hervatten, dan is dat bindend.
    Ook al zegt je eigen huisarts iets anders.
    Ben je het niet met het advies eens, dan kun je daar bezwaar tegen maken bij het Uitvoeringsinstituut WerknemersVerzekeringen (UWV).

    Terug in arbeidsproces

    Bedrijfsarts Bert van Seters van BETER, Centrum Arbeid en Gezondheid : "Een bedrijfsarts wordt ingehuurd door een werkgever of onderneming. Daarom veronderstellen mensen wel eens dat we niet onafhankelijk zijn. Dat zijn we wel. Alleen, ons doel is een zieke werknemer zo snel en verantwoord mogelijk in het arbeidsproces terug te krijgen."

    "De adviezen die we geven, zorgen wel eens voor meningsverschillen. Bijvoorbeeld als een eigen huisarts een overspannen werknemer aanraadt het rustig aan te doen."

    "Ik denk dat het beter is om met de werknemer rond de tafel te zitten en te kijken waar het probleem ligt. Is er misschien iets wat de werkgever kan veranderen ? De werkgever moet openstaan voor suggesties. Als ik iets voorstel wat bijdraagt tot de oplossing en hij doet daar niets mee ? Dan kan eventueel een sanctie volgen en daar zit je als werkgever uiteraard niet op te wachten."

    "Maar, ook de werknemer moet actief bezig zijn met zijn herstel. Een gebroken been is een makkelijke. Anders wordt het met psychische klachten en fysieke klachten die niet lichamelijk te verklaren zijn. Nek-, rug- en schouderpijn bijvoorbeeld. Komen ze door lichamelijke arbeid, dan kan ik de werkgever aanpassingen voorstellen. Regelmatig zijn deze klachten echter een uiting van psychische en/of sociale problemen. Dan adviseer ik de werknemer zo snel mogelijk deskundige hulp in te schakelen."

    "Een bedrijfsarts kijkt vooral naar wat je nog wel kunt en naar oplossingen om klachten te verminderen. Heeft iemand voor de zoveelste keer een 'griepje', dan is het vaak een leefstijlprobleem. Dat komt de laatste jaren steeds meer voor. Vooral de jongere generatie blijft steeds makkelijker thuis."

    hoge werkdruk, burnout, burn-out, burn out, bore-out, sabbatical, rsi,  werkdag, sollicitatie, sollicitatiezenuwen, professionele uitputting, kredietcrisis, depressief

    Huishoudelijke hulp

    "Het leven stelt veel eisen : sporten, werken, gezin, huishouden, een sociaal leven. Dat kan tot overbelasting leiden. Dan moet je keuzes maken of hulp inroepen. Een simpel voorbeeld : een huishoudelijke hulp. Het geeft al heel veel rust als je niet je weekend hoeft op te offeren om je huis schoon te maken."

    "Ik merk het snel wanneer iemand overdrijft: een verkoudheid is echt niet altijd een voorhoofdsholteontsteking. Medische termen worden zo makkelijk in de mond genomen."

    Soms leidt een consult tot een bedreigende situatie : "Ik werd gevraagd voor een second opinion. Het ging om een man bij wie de werkgever twijfelde aan de klachten. Ik kreeg weinig achtergrondinformatie, wist alleen dat hij in behandeling was bij een psychiater. Het gesprek begon goed, maar ik merkte dat hij erg argwanend was.

    Op een gegeven moment schoot hij overeind, trok de deur open, sloot hem en draaide de sleutel om. Het was erg eng om met zo'n verward iemand opgesloten te zitten. Ik probeerde hem op zijn gemak te stellen. Uiteindelijk werd hij rustiger en ging vrij kalm weg. Daarna was ik degene die bijna hulp nodig had hoor !"

    sabbatical, rust, reizen, verandering, werken, werk, veranderingen, terugkomst, stressfactoren, burn-out

    Niet om te plezieren

    "Ik ben behoorlijk zorgvuldig, neem graag de tijd om een probleem van alle kanten te belichten en uit te zoeken. Dat voorkomt fouten. Ik volg best een strenge lijn. Als je ziek bent, hoef je niet gelijk de eerste dag naar je huisarts."

    "Maar heb je na twee weken nog niets gedaan, dan verwacht ik een gedegen verklaring. Ik zit er niet om mensen te plezieren, maar om samen te kijken hoe je op een goede manier zo snel mogelijk weer aan de slag kunt. Dat is mijn taak."

    Cfr. : http://www.gezondheidsnet.nl/beter-aan-het-werk/artikelen/2449/beter-van-de-bedrijfsarts

    Klik op de afbeelding om de link te volgen



    Cfr. zeker ook
    ' Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten '
     op dit blog dd. 25-11-2009




    Cfr. ook :

    1. Beter aan het werk
      Cfr. :
      http://www.gezondheidsnet.nl/beter-aan-het-werk

    2. De andere kant van werk - De werkplek anders bekeken
      Cfr. :
      http://www.randstad.be/_files/abmstudie2007-nl.pdf

    3. De ideale werkplek - Het effect van de werkomgeving op de arbeidsproductiviteit
      Cfr. :
      http://www.hdp.be/nl/arista/nieuws-arista/persberichten-arista/3786-de-ideale-werkplek-het-effect-van-de-werkomgeving-op-de-arbeidsproductiviteit

    4. Depressief op het werk – Als werk je kapot maakt
      Cfr. :
      http://gezondheidsnet.rnews.be/medisch/artikelen/1847/depressief-op-het-werk

    5. Hoe omgaan met depressies op het werk ?
      Cfr. :
      http://www.hulporganisaties.be/pages/details.asp?lng=NL&Id=2996

    6. Niet blij met je werk ?
      Cfr. :
      http://www.trendystyle.net/vrouw-werk/nietblijmetjewerk.html

    7. Omgaan met werkdruk
      Cfr. :
      http://www.carrieretijger.nl/functioneren/professionele-vaardigheden/werkdruk

    8. Optimale arbeidsomstandigheden voor uw medewerkers
      Cfr. :
      http://www.securex.be/nl/welzijn-preventie/arbeidsomstandigheden/

    9. Organisatie van welzijn op het werk
      Cfr. :
      http://www.fedweb.belgium.be/nl/welzijn/organisatie_van_welzijn/

    10. Psychisch en werk – Psychische aandoeningen en vermoeidheid in de arbeidssituatie
      Cfr. :
      http://www.psychischenwerk.nl/pw/index.php

    11. Stress - Aktie voor welzijn op het werk
      Cfr. :
      -
      http://www.abvv.be/CODE/nl/Documents/2002/stress/c15_10e10Idx.htm
      - http://www.fgtb.be/code/nl/Documents/2002/stress/c15_10e1011.htm

    12. Welzijn op het werk
      Cfr. :
      -
      http://www.belgium.be/nl/werk/gezondheid_en_welzijn/welzijn_op_het_werk/
      - http://www.gidsvoorgezinnen.be/index.php/werken/welzijn-op-het-werk
      - http://www.meta.fgov.be/defaultTab.aspx?id=556
      - http://www.werk.belgie.be/moduleDefault.aspx?id=1958
      - www.acod-overheidsdiensten.be/documenten/faq20080301alcohol.pdf

    13. Werk en depressie
      Cfr. :
      http://www.depressie.nl/werk_en_depressie.php

    14. Werkstress beheersbaar
      Cfr. :
      http://www.prevent.be/net/net01.nsf/p/EB52C6A3F6BB68A580256A8D00452708


    23-03-2010 om 23:30 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 0/5 - (1 Stemmen)
    Tags:arbeidsproces, bedrijfsarts, gezin, leefstijl, nekpijn, overbelasting, psychiater, psychische klachten, rugpijn, schouderpijn, sociale problemen, sporten, Uitvoeringsinstituut WerknemersVerzekeringen (UWV), weer aan de slag, werkgever, werknemer
    >> Reageer (1)
    22-03-2010
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De invloed van economisering op het werk van artsen
    Klik op de afbeelding om de link te volgen









     
    1. Zakelijkheid bedreigt autonomie
      De invloed van economisering op het werk van artsen

    2. Markt en zorg onverenigbaar
      Artsen zijn geen leveranciers van producten

    3. Ziekte te koop
      Maatschappij medicaliseert tot in het absurde


    Economisering van tijd bedreigt gezin

    Mirjam Schöttelndreier - De Volkskrant, 26-01-2002 (bijgewerkt 20-01-2009)

    Moderne gezinnen willen hun tijd efficiënt besteden.
    Daarom zou er slimmer met tijd moeten worden omgesprongen, vindt wetenschapper T. Korver.
    Het idee om kinderopvang onder één dak te brengen juicht hij dan ook toe.

    Vroeger liepen moeders rustig naar school, keuvelden wat met andere moeders en verwelkomden om half vier hun kind.
    'Nu zie je werkende ouders het schoolplein op racen met een hoofd vol kantoorperikelen en met een blik in de ogen : waar is die van mij ?'.

    Dat zegt T. Korver, personeelswetenschapper aan de Katholieke Universiteit Brabant en een van de auteurs van de onlangs verschenen bundel Hoeksteen of zwerfkei, het moderne gezin tussen individualisering en pedagogisering.

    Korver vindt dat het veranderde gezin, waarin beide ouders werken, meer tijd moet krijgen om de verschillende taken goed uit te voeren.
    Hij is daarom blij met het advies van de Commissie Dagarrangementen, die deze week zei dat de kinderopvang op de scholen ruimer en beter moet worden.

    Het beeld van de ontspannen moeder-van-vroeger is nogal romantisch.
    Korver : 'Dat is zo, ik wil alleen aangeven dat mensen de rust ontberen om van de ene belevingswereld over te schakelen op de andere'.
    De emancipatie, hoe wenselijk ook, heeft veel 'tussentijd' opgesnoept.

    Korver : 'Het begrip tussentijd heb ik van Van Kooten en De Bie, die ooit op tv schetsten hoe het verwachtingsvolle wachten van vroeger is ingehaald door de overvolle agenda die precies vertelt wat er komt. De tussentijd zie ik als de schakel tussen werk en prive.'

    De druk op de tussentijd is ontstaan omdat de samenleving de tijd heeft 'vereconomiseerd'.
    Niet geld of eten, maar tijd is schaars geworden.
    Met tijd moet je slim omgaan.
    Korver : 'Het is prima om koekjes aan de lopende band zo snel mogelijk te produceren, maar je mag in de thuiszorg niet werken met een stopwatch, noch bij het opvoeden van je kinderen.'

    Ook binnen het gezin rukt de economisering van de tijd op.
    'Mensen willen hun vrije tijd efficiënt besteden, bang als ze zijn iets te missen of verkeerd te kiezen. Eerst maken ze de tijd op, dan komen ze met dat malle woord kwaliteitstijd. Alsof kinderen uit school meteen willen zeggen hoe het die dag was. Mooi niet, ze horen de formele toon van de gehaaste ouder. Ze vertellen pas later, terloops, onder het samenzijn. Daar heb je dus tijd samen voor nodig.'

    Het praten van ouders met kinderen thuis nam in twintig jaar af van drie uur per week naar anderhalf uur.
    Tv, computer en telefoon kwamen ertussen.
    Korver kijkt wat die vermindering voor het gezin betekent.
    'Ik kijk nu eens niet hoe het gezin nuttig kan zijn voor de samenleving, maar hoe de samenleving kan bijdragen aan het stabiele gezin.'
    Omdat, vindt hij, werk niet alles moet bepalen.

    Korver : 'In het gezin kun je plezier, rust en zekerheid ontlenen aan het samenzijn. Het gezin moet niet onzeker worden omdat er te weinig voorzieningen zijn of omdat buiten alles leuker lijkt .'

    Cfr. : http://www.volkskrant.nl/archief_gratis/article918789.ece/Economisering_van_tijd_bedreigt_gezin


    Economische motieven en belangen worden steeds dominanter in de organisatie en uitvoering van de zorg.
    Van zorgverleners wordt steeds vaker gevraagd om verschillende, soms tegenstrijdige belangen in hun dagelijks handelen te wegen.
    Alle partijen die betrokken zijn bij de zorgverlening in Nederland ervaren de verandering van een aanbod-gestuurd stelsel naar een vraag-gestuurd stelsel.
    Tegelijkertijd moet marktwerking de zorg kwalitatief beter en efficiënter maken; meer waar voor minder geld.
    Niet iedereen is er echter van overtuigd dat economische waarden een hoofdrol zouden moeten spelen in de zorg.
    Er kan zelfs beargumenteerd worden dat de waarden die zorgverleners sturen haaks staan op economische waarden.
    (AZG Expertisecentrum Ethiek in de Zorg)


    Zakelijkheid bedreigt autonomie

    - De invloed van economisering op het werk van artsen -

    Jasper C. van den Brink - : vd.brink@ctsv.nl -, werkzaam bij de onderzoeksafdeling van het College van Toezicht Sociale Verzekeringen (Ctsv) & Kim Putters - putters@fsw.eur.nl -, universitair docent bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en projectmedewerker bij de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) - Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven - Medsich Contact Nr. 25 – 06-05-2002

    Artsen hebben historisch gezien een onafhankelijke positie in de organisaties waarin zij werken.
    In de afgelopen jaren zijn zij echter steeds meer geconfronteerd met een veranderende organisationele context.
    Onder invloed van economisering proberen organisaties grip te krijgen op hun werk.
    Wat is de invloed van deze economisering op de onafhankelijkheid van de arts ?

    Economisering kenmerkt zich door een managementaanpak, kwantificering, marktgericht werken, een ondernemende houding, productiviteit als norm en sturen op afstand (cfr. : 'Economisering als probleem - Een studie naar de bedrijfsmatige stad en de ondernemende universiteit' - Van Gorcum, Assen, 1999 op : http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/fil/2000/k.j.grit/ -).
    De economisering in de publieke sector, bijvoorbeeld bij ziekenhuizen en uitvoeringsinstellingen, leidt ertoe dat waarden zoals effectiviteit, tijdigheid en efficiëntie sterk op de voorgrond treden.
    Zijn artsen in staat zich aan deze invloed te onttrekken ?
    Onderzoek bij artsen in ziekenhuizen en bij verzekeringsartsen geeft te denken.

    Vervagende grenzen

    Artsen in ziekenhuizen voelen de druk van economisering.
    Jarenlang heeft de beroepsgroep zich ertegen kunnen weren met een beroep op de professionele autonomie.
    Er staat een muur om de medische professie.
    Via standaardisering en protocollering proberen artsen de black box van de spreekkamer in stand te houden en probeert het management deze te doorbreken.
    Via een omweg wordt de medische praktijk nu beïnvloed door budgettering, wachtlijsten en de grote nadruk op tijdigheid, al bestaat er nog steeds weinig zicht op wat er in de spreekkamer gebeurt.
    Enkele voorbeelden.

    De grenzen tussen zorg en zekerheid vervagen.
    Werkgevers zijn verantwoordelijk voor ziektekosten van werknemers in de eerste periode van ziekte.
    Zij hebben daarom behoefte aan arbeidsgerelateerde zorg.
    Steeds meer ziekenhuizen ontwikkelen daarvoor arrangementen, zoals bedrijvenpoli’s en andere private/commerciële initiatieven.
    Werknemers van bedrijven die polissen hebben bij zorgverzekeraars die ziekenhuizen met arbozorg contracteren, kunnen voorrang krijgen boven andere patiënten.
    Ze hoeven minder lang te wachten dan niet-werknemers omdat de werkgever extra betaalt.
    Maatschappelijk is daarbij veel discussie over een dreigende tweedeling.
    Mogen werknemers sneller behandeld worden zodat ze in het arbeidsproces kunnen terugkeren ?
    De artsen in de spreekkamer krijgen vervolgens te maken met de ‘werknemer-patiënt’.
    De medewerking van de arts is noodzakelijk, voorrang verlenen bij behandelingen kan echter botsen met medisch-ethische gedragscodes.
    De medische urgentie is bepalend voor de behandeling.
    Bij gelijke medische urgentie geldt ‘die het eerst komt, die het eerst maalt’.
    Pas daarna spelen sociaal-medische criteria eventueel een rol (cfr. : 'De wachtende werknemer - Achtergrondstudie over snellere hulpverlening in de gezondheidszorg' - Nationale Raad voor de Volksgezondheid, Zoetermeer, 1995, 'Maatschappelijk ondernemen in de zorg' (cfr. :
    http://www.selexyz.nl/product/9789057320392/putters-k-/maatschappelijk-ondernemen-in-de-zorg/ -) - Putters K - Nationale Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, Zoetermeer, 1998 op : http://www.selexyz.nl/product/9789057320392/putters-k-/maatschappelijk-ondernemen-in-de-zorg/ - & 'Tussen markt en overheid' - RVZ, Zoetermeer, 1998 op : http://www.rvz.net/cgi-bin/adv.pl?advi_relID=61 -).
    De medisch-ethische gedragscodes staan op gespannen voet met economische principes van tijdigheid en marktgerichtheid.
    Deze laatste criteria zijn tegenwoordig echter wel de dominante beoordelingscriteria bij het wegwerken van wachtlijsten en het organiseren van (arbo)zorg.
    De ontwikkeling van zorgketens, waarin een deel van de medisch-specialistische praktijk door de thuiszorg moet worden verricht om patiënten sneller uit het ziekenhuis te krijgen, vergt daarnaast organisatorische afstemming die door managers wordt voorbereid.
    Artsen dragen via verscheidene modellen van managementparticipatie medeverantwoordelijkheid voor het management van zorginstellingen om hierop invloed te kunnen uitoefenen (cfr. 'Management en Organisatie' - Grinten TED van der en Scholten G, 1998: 33-43).
    Maar veel vaker wordt elders in de keten en in contractonderhandelingen tussen het ziekenhuismanagement en de zorgverzekeraars bepaald hoeveel en welke patiënten de spreekkamer binnenkomen en wanneer ze er weer uit moeten zijn.
    Het verkorten van wachtlijsten en versnellen van behandeltijden zijn daarbij voor het management een hoofddoelstelling.
    Korte en snelle operaties krijgen voorrang.
    Indirect wordt zo de medische praktijk beïnvloed.
    De keuze om bepaalde patiënten wel of juist niet te behandelen, wordt immers niet meer door de artsen zelf gemaakt, maar is afhankelijk van de beslissingen van de zorgverzekeraars en het management.
    Artsen worden via budgetkortingen ‘afgestraft’ wanneer ze meer behandelingen verrichten dan afgesproken is tussen zorgverzekeraar en ziekenhuis.
    Dit staat op gespannen voet met de professionele norm van weldoen.
    Artsen moeten zich committeren aan tijdigheid en economische doelmatigheid, hetgeen hen in professioneel opzicht demotiveert en aantast (een knelpunt dat door artsen wordt ervaren is de strakke aanbodregulering door de overheid aan de ene kant en de eis tot meer marktgerichtheid en ondernemerschap aan de andere kant, waarvoor de ruimte niet bestaat (cfr. 'Ik maak de zieken niet beter, ik maak ze zieker' - Interview met dhr. De Brauw - NRC, 20 mei 2000).

    Sociale zekerheid

    Verzekeringsartsen verrichten de WAO-beoordelingen.
    Deze artsen werken bij uitvoeringsinstellingen als het GAK en Cadans.
    De uitvoeringsinstellingen worden aangestuurd door het Landelijk instituut sociale verzekeringen (Lisv).
    De afgelopen jaren probeert het management van de uitvoeringsinstellingen en het Lisv steeds meer om de kwaliteit van het werk van verzekeringsartsen te verbeteren.
    In een vorig jaar uitgekomen studie van TNO Arbeid wordt duidelijk dat deze sturing van de kwaliteit voornamelijk plaatsvindt op twee punten : de tijdigheid en de juridische rechtmatigheid.
    Aandacht voor vakbekwaamheid en klantgerichtheid is er veel minder, laat staan voor klanttevredenheid.
    Deze eenzijdige aandacht komt ook naar voren in de controle op het werk van de verzekeringsartsen; tijdigheid en rechtmatigheid worden goed in de gaten gehouden, over de andere onderdelen van kwaliteit is weinig en soms zelfs helemaal geen informatie (cfr. 'Ik maak de zieken niet beter, ik maak ze zieker' - Interview met dhr. De Brauw - NRC, 20 mei 2000).
    Discussie over problemen bij de verzekeringsgeneeskundige beoordeling heeft ertoe geleid dat het Lisv nieuwe plannen heeft ontwikkeld voor het verbeteren van de kwaliteit.
    De uitvoeringsinstellingen kunnen van het Lisv extra geld krijgen onder één voorwaarde : de kwaliteit moet omhoog.
    Onder invloed van verschillende omstandigheden is de definitie van kwaliteit in dit plan helaas grotendeels teruggebracht tot één criterium, namelijk : tijdigheid.
    Er komt extra geld vrij mits de tijdigheid van de beoordelingen beter wordt (cfr. : 'Kwaliteit van oordeelsvorming - Een verkennend onderzoek naar kwaliteit bij periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek PAGO, medische aanstellingskeuringen en WAO-claimbeoordeling' - Mul CAM, Verkleij HEM, Hazelzet AM, Roos F. de, VUGA, Den Haag op : docs.minszw.nl/pdf/35/2004/35_2004_3_5969.pdf -).
    Deze nadruk op tijdigheid heeft zijn weerslag gehad op de professionele (inhoudelijke) kwaliteit van de beoordelingen.
    Uit recent onderzoek van het Ctsv blijkt dat verzekeringsartsen veel minder gebruikmaken van externe informatiebronnen dan mogelijk is.
    Dit terwijl de professionele kwaliteit van de verzekeringsgeneeskundige beoordeling mede afhankelijk is van de mate waarin verschillende bronnen met elkaar worden vergeleken.
    Er zijn verschillende redenen te geven voor het beperkt raadplegen van bronnen.
    Een belangrijke en ook aannemelijke verklaring is dat het raadplegen van anderen (specialisten, bedrijfsartsen of fysiotherapeuten) tijd kost, om maar te zwijgen over de hoeveelheid tijd die nodig is om een expertise aan te vragen.
    Als hierop moet worden gewacht, komt de tijdigheid van het gehele beoordelingsproces voor de WAO onder druk te staan.
    Hoe minder ruimte er is om informatie op te vragen, des te lager is de kwaliteit van de professionele beoordeling.
    Verder is de verzekeringsartsen een deel van de administratieve taken uit handen genomen.
    Zo verzorgt een administratieve kracht de planning van hun agenda.
    Het gevolg is dat deze administratieve ondersteuning bepaalt welke beoordelingen wanneer plaatsvinden.
    Ogenschijnlijk een neutrale bezigheid.
    Dit is het echter niet.
    De professionele herbeoordelingen die een verzekeringsarts op basis van een professionele inschatting wil doen, zijn de eerste beoordelingen die worden geschrapt als er te weinig tijd is.
    Deze professionele herbeoordelingen vinden plaats als de verzekeringsarts bijvoorbeeld verwacht dat een cliënt binnenkort herstelt (en dus geen WAO-uitkering meer nodig heeft).
    Ze worden als eerste geschrapt omdat de administratieve ondersteuning niet uitgaat van de professionele prioriteiten die de verzekeringsarts stelt, maar van de organisatorische tijdigheidseisen die de uitvoeringsinstelling en het Lisv stellen.
    Deze tijdigheidseisen dicteren dat de reguliere beoordelingen voorrang hebben : daartoe wordt de tijdigheid gemeten en daarop wordt afgerekend.
    De herbeoordelingen die de verzekeringsarts vanuit zijn professionaliteit wil doen, hebben een lage prioriteit voor de organisatie en komen onderaan te staan.

    Relatief

    De muur die artsen om hun eigen professionele domein hebben, garandeert geen volledige afscherming.
    De professionele autonomie is relatief.
    De muur staat er nog, maar het management loopt er gewoon omheen.
    Met een beroep op economische criteria als ‘tijdigheid’ en ‘doelmatigheid’ neemt ze maatregelen die het professionele domein van de arts aantasten.
    De professie is steeds minder de buffer tegen commercialisering.
    Het hier geschetste beeld geeft te denken.
    Economisering dringt langzaam de professionele ruimte van de arts binnen of hij het nu wil of niet.
    De schets die wij hier presenteren, is misschien wat erg sterk maar de ontwikkelingen zijn niet te ontkennen.
    Het is daarom van belang dat de beroepsgroep (verder) denkt over de wijze waarop de economische waarden op de professionele waarden moeten worden afgestemd.
    Als de beroepsgroep dit niet zelf doet, zullen anderen dan voor hen doen.

    Cfr. : http://medischcontact.artsennet.nl/blad/Tijdschriftartikel/Zakelijkheid-bedreigt-autonomie.htm



    Markt en zorg onverenigbaar

    - Artsen zijn geen leveranciers van producten -

    D. Post, KNMG en emeritus hoogleraar sociale geneeskunde, Universiteit van Groningen ( - prof.dr.d.post@wxs.nl -) - Medisch Contact (60) nr. 18 - 03 mei 2005, p. 752 – 754

    De zorg is geen markt en zal dat ook nooit worden.
    Het gaat in de zorg namelijk om betrokkenheid, om de existentiële vertrouwensrelatie tussen aanbieder en vrager.
    En dat is niet in economische termen te vatten.

    Het SP-manifest ‘'De zorg is geen markt’' (cfr. : http://medischcontact.artsennet.nl/web/file?uuid=193d7896-87bf-473f-aece-a2527ccb2fbb&owner=41ab0ae3-d615-46d8-b7a0-01e11d4c565d -&- http://www.zorggeenmarkt.nl/ -) heeft heel wat reacties uitgelokt.
    De Maastrichtse econoom Van Mierlo gaf in Medisch Contact flink tegengas door te stellen dat de zorg als een product kan worden gezien en dat er dus zeker sprake is van een markt (cfr. 'Klant is koning op de zorgmarkt' - JGA van Mierlo - Medisch Contact 2004; 59 (47): 1857-60
    Cfr. :
    http://ideas.repec.org/p/ner/maastr/urnnbnnlui27-13069.html -&- http://medischcontact.artsennet.nl/blad/Tijdschriftartikel/Klant-is-koning-op-de-zorgmarkt-2.htm -).
    Hij vindt dat het manifest ‘bol staat van loze beweringen en regelrechte onzin’.
    Ook minister Hoogervorst hekelt het manifest; hij noemt het ‘een ideologisch geschrift van de SP’.
    En onze eigen KNMG wendt zich er totaal vanaf door bij monde van de voorzitter te verklaren dat zij regelrecht achter het beleid van de minister staat om een marktgerichte zorg te realiseren.
    Dat een van haar partners, de LHV, grote moeite heeft met die marktwerking deert de KNMG blijkbaar niet.
    Als medeondertekenaar van het manifest voel ik mij aangesproken.
    Met de hoofdredacteur van MC, die het manifest eveneens ondertekende, ben ik het eens dat we niet onze handtekening hebben gezet omdat het gaat om een SP-manifest, maar omdat we de zorg die eruit spreekt, delen.
    En dat willen we laten weten.

    Driehoeksrelatie

    Economen als Van Mierlo definiëren de zorg als een product of een te leveren dienst.
    Ook minister Hoogervorst geeft blijk van deze visie.
    Medici die direct met de patiënt te maken hebben, weten echter dat het níet gaat om louter een product of een verstrekking.
    De patiënt beleeft dat ook niet als zodanig.

    Het zorgveld kent drie spelers : de zorgvragers, de zorgverzekeraars en de zorgaanbieders.
    De onderlinge relaties en de plaats van de overheid daarbij kan als een model worden weergegeven (cfr. Figuur).

    Primair proces

    Van Mierlo noemt de relatie tussen vrager en aanbieder de markt van verstrekkingen en diensten; anderen noemen het de hulpverleningsmarkt.
    In medische kringen spreken we van het ‘primaire proces’.
    Vreemd genoeg moet in dit primaire proces de patiënt zich nogal eens verdedigen tegen de andere spelers in het veld, terwijl het toch helemaal moet draaien om de patiënt.
    Vraagsturing is de nieuwe panacee : de patiënt moet zelf bepalen wat hij wil van de zorgaanbieder.
    Maar ook dit valt eigenlijk binnen het economische model van de markt en is binnen de zorg geen uitgangspunt.
    Het gaat om de behoefte aan zorg, en die stellen patiënt en arts gezamenlijk vast.
    Juist dat is het verschil met een gewone markt.

    De patiënt is in zekere mate afhankelijk van degene die de hulp verleent en er bestaat een flinke asymmetrie in informatie.
    Van een vrije onafhankelijke keuzemogelijkheid is geen sprake, omdat de patiënt met name in acute situaties niet zelf kan bepalen wat hij nodig heeft.
    Een vertrouwenspersoon, de arts, moet hem daarbij helpen.

    Een ander groot verschil met een gewone markt is dat er in wezen geen financiële relatie bestaat tussen vrager en aanbieder.
    Als iemand een televisie wil kopen, moet hij die zelf betalen en dan spelen prijs, kwaliteit en service een rol.
    In de zorg gaat het om een relatie tussen de patiënt en de hulpverlener die is gebaseerd op vertrouwen : een totaal niet-economisch verhaal.

    Nog een belangrijk verschil is dat de patiënt altijd het allerbeste wil hebben.
    Hij zoekt genezing en niets is goed genoeg.
    De prijs speelt daarin totaal geen rol.

    Verzekeren

    De relatie verzekerde-verzekering wordt in economenland als verzekeringsmarkt aangeduid.
    In het zorgveldmodel heeft elke speler twee gezichten.
    De zorgvrager is zowel patiënt als verzekerde.
    Als verzekerde heeft hij een relatie met de verzekeraar.
    Ons systeem is gebaseerd op het Bismarck-model, een premium-based stelsel, waarin de bekostiging van de zorg loopt via het verzekeringsstelsel.
    Ook hier is geen sprake van keuzevrijheid omdat iedereen verplicht is zich te verzekeren.
    De overheid stelt de premie én het basispakket vast.
    Geconcurreerd kan er alleen worden op de nominale premie en de premie voor de aanvullende verzekering.

    Verder is de transparantie bij de activiteiten van de verzekeraars te gering om van keuzevrijheid te kunnen spreken.
    Bij de hevige strijd om verzekerden door middel van de miljoenenverslindende reclame en sponsoring lijkt het marktgeweld wel aanwezig, maar dat is slechts schijn.

    Bekostiging

    De relatie aanbieder-zorgverzekeraar noemen we de bekostigingsmarkt.
    De aanbieder functioneert op deze markt als ondernemer en onderhandelt met de verzekeraar in diens rol van bekostiger van de zorg.
    Maar ook hier is geen sprake van een echte markt.
    Er zijn geen vrije onderhandelingen mogelijk omdat het uiteindelijke macrobudget de grenzen bepaalt.
    Er zullen altijd grenzen zijn en de overheid stelt die.
    Dat gaat nu via het College Tarieven Gezondheidszorg (CTG/ZAio), dat men echter wil laten verdwijnen omdat het een communistisch apparaat zou zijn.
    Toch zullen we in de toekomst niet zonder een dergelijk instituut kunnen.
    Anders zullen de prijzen en kosten uit de hand lopen.

    Ook de verzekeraars hebben twee gezichten : aan de ene kant zijn ze bekostigers, aan de andere kant verzekeraars.
    Als verzekeraars investeren ze in grote mate in het binnenhalen van klanten.
    Daarvoor moeten ze echter bezuinigen op de zorg, aan de bekostigerskant.
    De spanningen die dat meebrengt zijn in toenemende mate merkbaar.
    Die spanning treedt overigens ook op aan de kant van de aanbieders, die enerzijds hulpverleners zijn en anderzijds ondernemers.

    Rol overheid

    De overheid bevindt zich tussen de drie partijen.
    Ze heeft in wezen een grotere rol dan alleen het controleren en beheersen van de relaties tussen de spelers op het veld.

    Vóór midden jaren zestig speelde de overheid slechts een rol op afstand.
    Toen de kostenontwikkeling uit de hand ging lopen (40 jaar geleden zei ook al iedereen dat we het niet meer konden opbrengen) heeft zij de regie naar zich toe getrokken.
    Met de echelonnering en de ideeën over een soort districtsgezondheidszorg van staatssecretaris Hendriks werd de overheid de centrale speler op het veld.
    Ze regelde alles.
    In de jaren tachtig kwam de kentering, toen men in toenemende mate de verantwoordelijkheid bij het veld ging leggen.
    Dat alles is uitgelopen op wat we nu hebben: een terugtredende overheid met een marktideologie.
    Met in wezen hetzelfde paniekgevoel dat het uit de hand loopt.
    Die overheid wil zich wel terugtrekken, maar kan het ook weer níet.
    Dat maakt haar houding zeer tweeslachtig en geeft een enorme onzekerheid in het veld.
    De overheid heeft op grond van artikel 22 van de grondwet ook de plicht om te zorgen voor een betaalbare en toegankelijk zorg.
    Dat houdt in dat ze de markt niet zijn gang kan laten gaan.

    Farce

    De vraag naar zorg is oneindig en hulpverleners willen die vraag best beantwoorden.
    Zij hebben immers niet direct belang bij kostenbeheersing.
    Overigens hebben de verzekeraars dat ook niet en de patiënt al helemaal niet.
    De overheid is de enige die belang heeft bij kostenbeheersing en dat verklaart haar paradoxale houding.

    Marktwerking in de zorg zal alleen maar leiden tot een explosie van kosten.
    Het is een farce dat in een dergelijk complexe sector als de gezondheidszorg de markt de kosten zal beheersen omdat de prijzen en het volume zullen worden aangepast door degenen die de eigenlijke macht hebben : de zorgaanbieders.
    Niemand die de dynamiek van de zorg kent, gelooft in de beheersing door de markt.
    Dat idee kan alleen maar komen van economen die theoretisch het marktprincipe kennen en dat op alle sectoren van de maatschappij van toepassing verklaren.

    De complexiteit op het veld van de gezondheidszorg wordt nog verder vergroot doordat ook de werkgever in toenemende mate een rol gaat spelen.
    De werkgevers sluiten contracten met aanbieders van zorg om de werknemers sneller te kunnen laten helpen.
    Tevens knopen ze nogal wat relaties aan met de verzekeraars om de reïntegratie te bevorderen.

    Existentieel

    Maar er is nog heel iets anders waardoor de visie van economen en medici verschillen en dit komt in het onderhavige debat nauwelijks aan bod.
    In de zorg gaat het om een relatie tussen de vrager en de hulpverlener.
    Het gaat erom dat we als arts voor die ene patiënt het goede zoeken en dat houdt in dat we geen afweging maken omtrent de prijs.
    Het gaat om betrokkenheid en om zorgzaamheid.
    De persoon van de hulpverlener speelt een rol in die relatie.
    Hij is geen verschaffer van een product maar hij is vanuit zichzelf existentieel betrokken bij de hulp die hij geeft.
    De Nijmeegse hoogleraar spiritualiteit, Cees Wayman, stelt dat het woord ‘zorg’ is afgeleid is van het Indische woord surksat.
    Dat betekent ‘hij bekommert zich’.
    Zorg geven is ook zorg dragen voor de patiënt.
    Daarin zit een element van barmhartigheid en dat is niet in economische termen te vatten.

    De discussies over de markt in de zorg stranden telkens in een welles-nietesverhaal, omdat de medici en de economen van elkaar niet duidelijk weten hoe ze naar het zorgveld kijken.
    Wel mag duidelijk zijn dat we als medici nauwelijks enig gevoel hebben bij de zorg als marktproduct; het devalueert ons werk tot een leverancier van zorgproducten.
    Zorg en markt zijn in wezen een paradox.
    En de problemen in de zorgsector worden absoluut niet opgelost door een totale verandering van ons stelsel.

    Alternatief

    De ondertekenaars van het manifest werd verweten dat ze geen alternatief bieden.
    Natuurlijk is dat er wel.
    Menigmaal heb ik gesteld dat we geen revolutie nodig hebben om de kosten in de hand te houden.
    Het is heel goed dat we een verzekering krijgen voor iedere Nederlander.
    Maar dat geeft op zichzelf geen kostenbeheersing.

    Om het financieringstekort in de toekomst op te lossen moet eerst duidelijk zijn wat de behoefte aan zorg in de toekomst is en hoeveel dat gaat kosten.
    Vervolgens moeten we nagaan waar het plafond van de collectieve mogelijkheden ligt.
    Het verschil zou vanuit de private sfeer moeten worden aangevuld.
    Dat houdt in dat de eigen bijdragen moeten stijgen naar het in andere landen gebruikelijke niveau : van 6 procent naar bijvoorbeeld 15 procent.
    De eigen bijdragen kunnen solidair worden geheven.
    Om dit uit te voeren hebben we de markt echt niet nodig.
    We lopen veel minder risico dat de kosten uit de hand lopen als we tegelijkertijd beheersinstrumenten invoeren en in die beheersinstrumenten kunnen best hier en daar competitie-elementen worden ingevoerd.

    De zorgverzekeraars kunnen hierbij een regiefunctie vervullen, maar die zal dan wel regionaal moeten worden ingevuld.
    Immers, als ze in de regio een bepaalde invloed hebben, kunnen ze samen met het veld de kosten binnen redelijke grenzen houden.
    Wat zou er tegen zijn om een regionaal budget in te voeren, zoals dat in Australië succesvol functioneert ?

    Samenvatting

    • Economen noemen de relatie tussen vragers en aanbieders ‘de hulpverleningsmarkt’.
      Artsen definiëren dit als het primaire proces, een relatie gebaseerd op vertrouwen.

    • De ‘verzekeringsmarkt’, de relatie verzekerde-verzekeraar, is ook geen echte markt omdat de overheid voor het grootste deel de premie en het pakket bepaalt.

    • De ‘bekostigingsmarkt’, de relatie verzekeraar-aanbieder, is geen markt omdat daar de overheid ook sterk moet reguleren om de kosten in de hand te houden.

    • Van terugtreden van de overheid zal geen sprake zijn in een collectief gefinancierd systeem.

    • In de zorg gaat het primair om het zich bekommerem om de patiënt.
      Dit kan niet vanuit het principe van het leveren van een product.

    Cfr. : http://medischcontact.artsennet.nl/blad/Tijdschriftartikel/Markt-en-zorg-onverenigbaar.htm



    Ziekte te koop

    - Maatschappij medicaliseert tot in het absurde -

    Sophie Broersen - Medisch Contact (64) Nr. 01 - 28-12-2008, pp. 20 – 22

    Vermarkt een ziekte, verkoop een pil.
    Zo zou je grof gezegd het begrip ‘disease mongering’ kunnen omschrijven.
    De Londense huisarts Iona Heath, wereldwijd een graag geziene gast op huisartsen­congressen, maakt zich zorgen om dit fenomeen.

    Als ze maar één ding mag kiezen, dan maakt Iona Heath zich het meest zorgen om hoe ziek we ons eigenlijk wanen in de westerse wereld, terwijl de cijfers daar geen aanleiding voor geven. ‘
    Er is een onderzoek dat de mortaliteit vergelijkt tussen een van de armste delen van India, Bihar en de Verenigde Staten.
    Natuurlijk is de levensverwachting in Bihar heel laag in vergelijking met de VS.
    Maar de hoeveelheid ziekten die mensen zelf rapporteren, was verreweg het hoogst in de VS en heel laag in Bihar.
    Degene die het onderzoek deed, Nobelprijswinnaar Amartya Sen, vond het zorgelijk dat mensen in Bihar blijkbaar zo arm waren dat ze niet eens door hadden dat ze ziek waren.
    Ik zie een heel ander probleem : wat doet moderne geneeskunde in godsnaam met mensen in Amerika ?
    Ze zijn gezonder en leven langer dan ooit tevoren, maar voelen zich veel vaker ziek.
    Dat vind ik een tragedie.’ (cfr. : 'Health - Perception versus observation' - Sen A - BMJ 2002; 324: 860-1 op :
    http://www.bmj.com/cgi/content/extract/324/7342/860 -).

    Grenzen oprekken

    Heath, die al sinds 1975 als huisarts werkt in een achterstandswijk in Londen, was begin december een dag in Nederland.
    Ze gaf een door het NHG georganiseerde masterclass over disease mongering : het verkopen of in de markt zetten van ziekte.
    Vaak gaat het dan om het oprekken van de grenzen van een bestaande ziekte, op zo’n manier dat de markt voor een (nieuw) product, meestal een medicijn, groter wordt.
    Dat proces omschreef zij – samen met journalist Ray Moynihan en hoogleraar farmacologie David Henry– in British Medical Journal in 2002 (cfr. 'Selling sickness - The pharmaceutical industry and disease mongering' - Moynihan R, Heath I, Henry D - BMJ 2002; 324: 886-90 op :
    http://www.bmj.com/cgi/content/extract/324/7342/886 -).
    Sindsdien heeft ze er niet meer over gezwegen.
    Heath nam niet het initiatief voor het artikel, maar werd erbij betrokken, ‘omdat het handig was om een praktiserende dokter tussen de auteurs te hebben staan.’
    Het is te bescheiden van de Engelse, die zich al jaren daarvoor openlijk uitsprak over de in haar ogen zorgelijke ontwikkeling van medicalisatie en de betrokkenheid van de farmaceutische industrie hierbij. ‘
    Geleidelijk ben ik me over een paar dingen gaan verwonderen.
    In de jaren negentig bijvoorbeeld, toen er een grote campagne werd gevoerd om de strijd met depressie aan te binden.
    Toevalligerwijs net op het moment dat SSRI’s op de markt kwamen.
    Die campagne werd gevoerd door de beroepsverenigingen van huisartsen en psychiaters, maar was overduidelijk gefinancierd door de farmaceutische industrie.’

    Gehaat

    Onder disease mongering, ziekte verkopen, schaart Heath een aantal varianten.
    Bijvoorbeeld het introduceren van een nieuwe ziekte, meestal geënt op iets wat tot dan toe als een normale toestand werd gezien, zoals mannelijke kaalheid.
    Of het oprekken van de definitie van ziekten, zoals volgens Heath is gebeurd bij hypertensie, hypercholesterolemie en diabetes mellitus.
    Heath : ‘'Als je bij diabetes de afkappunten van een normale bloedglucose verlaagt, hebben veel groepen daar baat bij. Want opeens “ontdekken” artsen meer patiënten, die voorheen niet wisten dat ze ziek waren. En de resultaten van de behandeling verbeteren ook meteen, want er zullen in de hele groep diabeten minder complicaties optreden. Immers, de ‘nieuwe’ diabeten lopen minder risico op een amputatie, omdat hun bloedsuiker lager is. Dus iedereen boekt betere resultaten, politici ook. En farmaceuten zien hun afzetmarkt vergroot'.’
    Een andere manier van disease mongering vindt Heath het presenteren van risicofactoren als een ziekte : '‘Ik ben inmiddels een gehate figuur geworden bij de National Osteoporosis Society, omdat ik aan het Britse parlement heb verteld dat ik het risico op botbreuken bij verminderde botdensiteit overdreven vind. Je moet ook nog vallen, toch ? Ik zeg niet dat er geen mensen zijn die wel degelijk osteoporose hebben en bij wie je het als ziekte kunt beschouwen, maar dat zijn mensen die aan het eind van het spectrum staan. Maar al die menopauzale vrouwen die een botdichtheidmeting willen laten doen, bezorgd als ze zijn over hun botten, waaruit dan komt dat die iets verlaagd is, moeten die allemaal medicijnen gaan slikken ?’'.

    Marketing van ziekte

    Het op de markt zetten van een ziekte is helemaal niet zo moeilijk, zegt Heath : ‘'Zorg voor een goede naam, goed te onthouden en niet al te naar. Dus niet impotentie, maar erectiele disfunctie. Dat is minder stigmatiserend en klinkt wat technischer. Maar er moet wel uit blijken dat het heel ernstige gevolgen kan hebben. Vervolgens schakel je journalisten in, die schrijven over hoe miskend en ernstig deze ziekte is. Je begint een campagne om de ziekte te exporteren van de specialist naar de huisartspraktijk, zodat bijvoorbeeld diagnose en behandeling van depressie niet meer voorbehouden zijn aan de psychiater alleen. En vervolgens repositioneer je de ziekte, om de doelgroep zo groot mogelijk te maken. Je verandert het patiëntenprofiel en breidt zo de prevalentie uit. Bij impotentie is dat heel effectief geweest. Vroeger was je wel of niet impotent en was het ook nog wel eens intermitterend of acuut. Tegenwoordig zijn er wel vier stadia van ED en betreft het een chronische aandoening met een medische oorzaak. Dus niet psychisch of gewoon ouderdom, want daar kunnen we niets aan doen'.’
    Paranoia ? Heath leest voor uit Journal of Medical Marketing, over hoe marketeers denken dat farmaceuten te werk moeten gaan (cfr. 'Building strong condition brands' - Angelmar R, Angelmar S, Kane L - J Med Marketing 2008; 7: 341-51 op :
    http://www.ingentaconnect.com/content/pal/jomm/2007/00000007/00000004/art00013?crawler=true -).
    Kort samengevat: producten op de markt zetten kunnen we al heel goed; kijk maar naar Pfizers Lipitor en AstraZeneca’s Nexium.
    Nadeel van die aanpak is dat veel patiënten onbehandeld blijven, omdat ze niet weten dat ze ziek zijn.
    Laten we dus een conditie, een ziekte in de markt zetten.
    Marketing van product en ziekte kunnen elkaar dan zo versterken met als gevolg betere gezondheid van de patiënt en hogere verkoop van het product.

    Angst aanjagen

    Een groot probleem van disease mongering ziet Heath in de medicalisering van de maatschappij.
    Tot in het absurde, volgens haar.
    Ze verwijst naar onderzoek in Noorwegen, een land waarvan de bewoners tot de langstlevenden op aarde behoren : de gemiddelde levensverwachting is er 80 jaar (cfr. 'Ethical dilemmas arising from implementation of the European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice' - Getz L, Kirkengen AL, Hetlevik I, Romundstad S, Sigurdsson JA - Scand J Prim Health Care 2004: 22; 202-8 op :
    http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15765634 -).
    Afgaande op richtlijnen voor cardiovasculaire ziektepreventie, waarbij een totaal cholesterolgehalte van boven de 5 mmol/l als afkappunt wordt genomen, behoort de helft van de bevolking op 24-jarige leeftijd tot een hoogrisicogroep.
    Nog voor het 50ste levensjaar is dit al 90 procent.
    Heath : '‘Klopt dat ? Je moet het je wel afvragen, als je dit zo ziet. En nee, in die richtlijnen staat niet dat je al deze mensen moet behandelen, maar wél dat je ze moet informeren dat ze een verhoogd risico op hart- en vaatziekten lopen. Je jaagt dus heel veel mensen angst aan over een voortijdige dood, in een land waar mensen gemiddeld erg oud worden. Daar moeten we over nadenken. Want wat is de consequentie ? Er is geen enkele manier waarop we de farmaceutische behandeling van alle gezondheidsrisico’s voor iedereen kunnen betalen als we dit door belastingbetalers willen laten opknappen'.’

    Lang leven

    De uitdaging voor de medische stand is groot, zegt Heath : ‘'Er zijn grote tegengestelde belangen. Om te beginnen economische, gezien de ogenschijnlijk grenzeloze hoeveelheden geld die kunnen worden uitgegeven aan de behandeling van zogeheten ziekten en risicofactoren. En politieke belangen, want nadruk op de behandeling van ziekte lijkt de verantwoordelijkheid van politici om iets te doen aan oorzaken te minimaliseren. En natuurlijk de belangen van artsen en wetenschappers, wier carrières soms afhankelijk zijn van de jacht naar nieuwe ziekten en risicofactoren. Maar meer fundamenteel nog is datgene wat iedereen herkent : een primitieve angst voor ziekte en dood. In vroeger tijden hielp religie daartegen en hoopten we op redding na de dood. Maar nu lijkt het wel alsof we die redding al eerder moeten bereiken in een zo lang mogelijk leven'.’
    Dokters en anderen die invloed hebben in de gezondheidszorg, staan volgens Heath voor de moeilijke taak om dit te erkennen en voorbij die angst te denken. ‘
    Artsen worden niet getraind om om te gaan met existentiële angst, maar we kunnen er niet omheen.
    'Volgens mij is de enige manier om vooruit te komen, te streven naar meer aandacht voor de manier waarop we leven in plaats van het moment waarop we doodgaan'.’

    Straatje schoonvegen

    De medische stand moet volgens Heath als eerste zijn eigen straatje schoonvegen : ‘'We kunnen onze patiënten én politici pas dan goed adviseren, als we zelf totaal onafhankelijk zijn van farmaceuten. Ook moet er aandacht zijn voor de manier waarop wetenschap wordt gebruikt : een verantwoordelijke interpretatie van statistieken en minder extrapolatie van gegevens. We moeten de discussie met beleidsmakers durven aangaan : over de zinvolheid van preventie en over hoe ver sociale solidariteit reikt als het gaat om welke interventies we wel of niet moeten uitvoeren. En we moeten onze patiënten meer gelegenheid geven om te kiezen voor wel of niet behandelen. Het percentage mensen dat statines blijft slikken bijvoorbeeld, is vrij laag. Dat wijst er volgens mij op dat we mensen nog niet voldoende betrekken bij die keuze. Bij al het onderzoek dat ik ken waarbij mensen daadwerkelijk goed werden geïnformeerd over risico’s op ziekte en op mogelijke bijwerkingen, blijkt telkens dat mensen minder, in plaats van meer interventies willen'.’

    Cfr. : http://medischcontact.artsennet.nl/blad/Tijdschriftartikel/Ziekte-te-koop.htm

    Cfr. ook :

    22-03-2010 om 20:35 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 4/5 - (1 Stemmen)
    Tags:arbo, bedrijfsartsen, economisering, expertise, GAK, herbeoordelingen, Lisv, management, protocollering, standaardisering, tthuiszorg, verzekeringsartsen, wachtlijsten, WAO, ziekenhuizen, ziektekosten, zorg, zorginstellingen, zorgketens, zorgverzekeraars
    >> Reageer (1)


    Blog als favoriet !

    Gastenboek

    Druk op onderstaande knop om een berichtje achter te laten in mijn gastenboek


    Foto

    Raadpleeg steeds je arts !
    Inhoud blog
  • Tijd om afscheid te nemen...
  • Fibromyalgie in het kort
  • Leden ME/CVS Vereniging unaniem tegen CBO-voorstel
  • Blood donation, XMRV & chronic fatigue syndrome
  • Illness duration and coping style in chronic fatigue syndrome
  • Review confirms PTSD in Gulf vets - Panel finds many reports of multisymptom illnesses
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel I
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel II
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel III
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel IV
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel V
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VI
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VII
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VIII
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel IX
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel X
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel XI
  • When do symptoms become a disease ?
  • Burnout
  • Gepest ? - Zet de juiste stappen
  • Voldoet jouw werkplek aan de ARBO-normen ?
  • Chiropractie - Vrijspraak voor Simon Singh in smaadzaak
  • ME/CVS ? - Werk mee aan onderzoek naar tegemoetkoming chronisch zieken !
  • Magical Medicine - How to make a disease disappear
  • A new hypothesis of chronic fatigue syndrome - Co-conditioning theory
  • A light in the darkness - Good news ahead for XMRV ?
  • Zomertijd - Help je biologische klok
  • Beter van de bedrijfsarts
  • De invloed van economisering op het werk van artsen
  • Chronisch Vermoeidheidssyndroom (IOCOB)
  • Gezond brein, gezonde darmen
  • A retrospective review of the sleep characteristics in patients with chronic fatigue syndrome and fibromyalgia
  • Opdracht voor het volgende kabinet : afschaffing van het UWV
  • Test maakt validering pijn bij ME/CVS patienten mogelijk
  • Surprise discovery that HIV retrovirus hides in bone marrow offers new hope for eradication
  • A doctor's roadmap for dealing with the problems of ME/CFS
  • De Terug Plezant Club
  • Het retrovirus XMRV - Waar of niet waar ?
  • Being homebound with chronic fatigue syndrome - A multidimensional comparison with outpatients
  • Oplaaiende symptomen ME patient verraden ontstekingsreactie
  • UWV : 'ME/CVS is ziekte in zin van arbeidsongeschiktheid'
  • Een succesverhaal met Vistide in de strijd tegen ME/CVS - Een verhaal over herstel
  • Depressie
  • Hoe stressvol is je leven ?
  • Making the diagnosis of CFS/ME in primary care - A qualitative study
  • A new system of evaluating fibromyalgia and chronic fatigue
  • Nijmeegs onderzoek haalt CVS-doorbraak onderuit
  • Psychotherapie bij depressie overschat
  • Secrets of novel retrovirus unfolding
  • XMRV : 'missing link' bij ME/CVS ?
  • Reeves, hoofd van CDC CVS onderzoeksprogramma, gaat weg
  • Constant agony of an ME sufferer
  • Canon van de geneeskunde in Nederland
  • Dr. Frank dieet
  • Defeatism is undermining evidence that chronic fatigue syndrome can be treated
  • Cellular and molecular mechanisms of interaction between the neuroendocrine and immune systems under chronic fatigue syndrome in experiment
  • Zo zorg je voor weerstand - Houd je lichaam in optimale conditie
  • Fibromyalgie Vlaanderen Nederland - Dr. Bauer
  • Bussemaker komt terug op erkenning CVS
  • Postexertional malaise in women with chronic fatigue syndrome - Laboratioriumonderzoek bevestigt inspanningsintolerantie bij ME/CVS
  • Ze vertelden stervende dochter dat ze een leugenaar was - Interview met ME moeder Criona Wilson
  • Bijwerkingen antidepressiva erger dan gedacht
  • Bereken je BMI
  • Host range and cellular tropism of the human exogenous gammaretrovirus XMRV
  • The Brain Boosting B-12 - Hydroxocobalamin
  • Vertaling Canadese criteria ME/CVS
  • Slapeloosheid & osteopathie
  • Het Advies- en meldpunt ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
  • Association between serum ferritin [stored iron] level and fibromyalgia syndrome
  • Dr. Mikovits XMRV Seminar (videos)
  • Zorgen voor een ander (2010) - Antwoorden op veelgestelde vragen
  • Herwin je veerkracht - Omgaan met chronische vermoeidheid en pijn
  • Je eten bepaalt je slaap
  • Dierenleed
  • ME/CVS erkend als chronische ziekte
  • Understanding fibromyalgia pain
  • Hyperalgesia in chronic fatigue syndrome
  • Wegwijzer psychische problemen
  • Positieve psychologie
  • Fietsen in de sneeuw...
  • Tips tegen de koude
  • Failure to detect the novel retrovirus XMRV in chronic fatigue syndrome
  • Nieuwe behandeling VermoeidheidCentrum zeer effectief
  • Een Zalig Kerstfeest en een gezond en voorspoedig 2010 !
  • Taming stressful thoughts
  • Burn-out - Werken tot je erbij neervalt - Deel I
  • Burn-out - Werken tot je erbij neervalt - Deel II
  • Canadese kriteria voor kinderen ook geschikt om onderscheid te maken tussen "milde" en "ernstige" gevallen
  • Stop met piekeren
  • Gedumpt, wat nu ? - Deel I
  • Gedumpt, wat nu ? - Deel II
  • Making a Difference in ME/CFS (Chronic Fatigue Syndrome) and FM
  • Psychotherapie - Van theorie tot praktijk
  • Fibromyalgie, waardevolle dagbesteding en werk - Deel I
  • Fibromyalgie, waardevolle dagbesteding en werk - Deel II
  • Fibromyalgie
  • Europees instrument spoort fibromyalgie op
  • Gezinsgeluk heeft positieve invloed op werk
  • Cognitieve gedragstherapie bij depressie
  • Nooit meer hetzelfde...
  • Rugklachten en RSI beroepsziekten nummer 1
  • SOS ! Hulp voor ouders
  • Dr. Nancy Klimas opens new Chronic Fatigue Center
  • The dramatic story of microbiologist Elaine DeFreitas' discovery
  • Fibromyalgie - Genezing is mogelijk - Gratis boek !
  • Verdedig je tegen wintervirussen
  • 7 geheimen die vrouwen verzwijgen
  • Eén op de twee Belgen krijgt ooit last van reuma
  • Wie langdurig ziek wordt heeft nood aan informatie
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel I
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel II
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel III
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel IV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel V
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel IX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel X
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIX
  • Doe een wens... - Make a wish...
  • 7 geheimen die mannen verzwijgen
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXX
  • Fibromyalgie - Genezing is mogelijk - GRATIS !
  • Af en toe een geheim is juist gezond
  • FM/CVS en verzekeringen - Info voor thesis
  • Mogelijke doorbraak MS-behandeling
  • Wees een winterdepressie voor
  • Vitamine B12-tekort - Een mogelijke oorzaak van Chronische vermoeidheid ? - Deel I
  • Vitamine B12-tekort - Een mogelijke oorzaak van Chronische vermoeidheid ? - Deel II
  • The Guaifenesin Story
  • A virus linked to chronic fatigue syndrome - Dr. Nancy Klimas interviews
  • Don't wait for a cure to appear
  • Gezonde chocoladeletters van Sinterklaas
  • Oorzaken van puisten
  • Sporten beter dan pauzeren bij RSI
  • Alles voor het goeie doel !!
  • Gewoon gelukkig zijn...
  • Chronic Fatigue Syndrome - La bête noire of the Belgian Health Care System
  • Persoonlijkheidstests
  • Vaccinatie risicogroepen H1N1
  • Geopereerd Prof. Johann Bauer - Een update (Greta)
  • Weersfactoren oorzaak van hoofdpijn
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part I
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part II
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part III
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part IV
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part V
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VI
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VII
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VIII
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part IX
  • Challenges to conventional thinking about mind and body
  • What is CFS and what is ME ?
  • CVS-Referentiecentra - Opheffing en sluiting
  • Heb ik voldoende ontspanning ?
  • 7 tips tegen een overactieve blaas
  • Wallen en kringen onder de ogen
  • Recovered CFS/ME Patient Goes to Washington, D.C.
  • Chronische vermoeidheid zit niet tussen de oren
  • Dr. Bauer heeft mijn leven gered
  • Has your marriage been damaged by fibromyalgia or chronic fatigue syndrome ?
  • Vijf grootste bedreigingen gezondheid
  • Onbegrepen lage rugpijn beter te behandelen
  • Je beste antistresstip
  • Sufferers of chronic fatigue see life as a balancing act
  • Te hard gewerkt...
  • Prof. Dr. Johann Brauer op mijn blog
  • Geopereerd Prof. Johann Bauer
  • Is de griepprik gevaarlijk ?
  • Griep en verkoudheid - Deel I
  • Griep en verkoudheid - Deel II
  • Support the 500 Professionals of the IACFS/ME
  • Slanker met je hartritme
  • Enzym veroorzaakt gevolgen slaaptekort
  • Now we can get down to business
  • XMRV and chronic fatigue syndrome
  • Verslaving is een behandelbare hersenziekte
  • Kopstukken filosofie - Oktober 2009
  • Gek op je werk
  • Fikse schadevergoeding om antidepressivum
  • ME/CFS patients have retrovirus (XMRV) on YouTube

    Foto

    Archief per week
  • 12/04-18/04 2010
  • 05/04-11/04 2010
  • 29/03-04/04 2010
  • 22/03-28/03 2010
  • 15/03-21/03 2010
  • 08/03-14/03 2010
  • 01/03-07/03 2010
  • 22/02-28/02 2010
  • 15/02-21/02 2010
  • 08/02-14/02 2010
  • 01/02-07/02 2010
  • 25/01-31/01 2010
  • 18/01-24/01 2010
  • 04/01-10/01 2010
  • 28/12-03/01 2010
  • 21/12-27/12 2009
  • 14/12-20/12 2009
  • 07/12-13/12 2009
  • 30/11-06/12 2009
  • 23/11-29/11 2009
  • 16/11-22/11 2009
  • 09/11-15/11 2009
  • 02/11-08/11 2009
  • 19/10-25/10 2009
  • 12/10-18/10 2009
  • 05/10-11/10 2009
  • 28/09-04/10 2009
  • 21/09-27/09 2009
  • 14/09-20/09 2009
  • 07/09-13/09 2009
  • 31/08-06/09 2009
  • 10/08-16/08 2009
  • 27/07-02/08 2009
  • 20/07-26/07 2009
  • 06/07-12/07 2009
  • 22/06-28/06 2009
  • 15/06-21/06 2009
  • 08/06-14/06 2009
  • 01/06-07/06 2009
  • 25/05-31/05 2009
  • 18/05-24/05 2009
  • 11/05-17/05 2009
  • 04/05-10/05 2009
  • 27/04-03/05 2009
  • 20/04-26/04 2009
  • 13/04-19/04 2009
  • 30/03-05/04 2009
  • 23/03-29/03 2009
  • 16/03-22/03 2009
  • 09/03-15/03 2009
  • 02/03-08/03 2009
  • 23/02-01/03 2009
  • 16/02-22/02 2009
  • 09/02-15/02 2009
  • 02/02-08/02 2009
  • 26/01-01/02 2009
  • 19/01-25/01 2009
  • 12/01-18/01 2009
  • 05/01-11/01 2009
  • 22/12-28/12 2008
  • 15/12-21/12 2008
  • 08/12-14/12 2008
  • 01/12-07/12 2008
  • 24/11-30/11 2008
  • 17/11-23/11 2008
  • 10/11-16/11 2008
  • 03/11-09/11 2008
  • 27/10-02/11 2008
  • 20/10-26/10 2008
  • 13/10-19/10 2008
  • 06/10-12/10 2008
  • 29/09-05/10 2008
  • 22/09-28/09 2008
  • 15/09-21/09 2008
  • 08/09-14/09 2008
  • 01/09-07/09 2008
  • 25/08-31/08 2008
  • 18/08-24/08 2008
  • 11/08-17/08 2008
  • 04/08-10/08 2008
  • 28/07-03/08 2008
  • 21/07-27/07 2008
  • 14/07-20/07 2008
  • 30/06-06/07 2008
  • 23/06-29/06 2008
  • 16/06-22/06 2008
  • 09/06-15/06 2008
  • 02/06-08/06 2008
  • 26/05-01/06 2008
  • 19/05-25/05 2008
  • 12/05-18/05 2008
  • 05/05-11/05 2008
  • 28/04-04/05 2008
  • 21/04-27/04 2008
  • 14/04-20/04 2008
  • 07/04-13/04 2008
  • 31/03-06/04 2008
  • 24/03-30/03 2008
  • 17/03-23/03 2008
  • 10/03-16/03 2008
  • 03/03-09/03 2008
  • 25/02-02/03 2008
  • 18/02-24/02 2008
  • 11/02-17/02 2008
  • 04/02-10/02 2008
  • 28/01-03/02 2008
  • 21/01-27/01 2008
  • 14/01-20/01 2008
  • 07/01-13/01 2008
  • 31/12-06/01 2008
  • 24/12-30/12 2007
  • 17/12-23/12 2007
  • 10/12-16/12 2007
  • 03/12-09/12 2007
  • 26/11-02/12 2007
  • 19/11-25/11 2007
  • 12/11-18/11 2007
  • 05/11-11/11 2007
  • 29/10-04/11 2007
  • 22/10-28/10 2007
  • 15/10-21/10 2007
  • 08/10-14/10 2007
  • 01/10-07/10 2007
  • 24/09-30/09 2007
  • 17/09-23/09 2007
  • 10/09-16/09 2007
  • 03/09-09/09 2007
  • 27/08-02/09 2007
  • 20/08-26/08 2007
  • 13/08-19/08 2007
  • 06/08-12/08 2007
  • 30/07-05/08 2007
  • 23/07-29/07 2007
  • 16/07-22/07 2007
  • 09/07-15/07 2007
  • 18/06-24/06 2007
  • 11/06-17/06 2007
  • 04/06-10/06 2007
  • 28/05-03/06 2007
  • 21/05-27/05 2007
  • 14/05-20/05 2007
  • 07/05-13/05 2007
  • 30/04-06/05 2007
  • 23/04-29/04 2007
  • 16/04-22/04 2007
  • 09/04-15/04 2007
  • 02/04-08/04 2007
  • 26/03-01/04 2007
  • 19/03-25/03 2007
  • 12/03-18/03 2007
  • 05/03-11/03 2007
  • 26/02-04/03 2007
  • 19/02-25/02 2007
  • 12/02-18/02 2007
  • 05/02-11/02 2007
  • 29/01-04/02 2007
  • 22/01-28/01 2007
  • 15/01-21/01 2007
  • 08/01-14/01 2007
  • 18/12-24/12 2006
  • 11/12-17/12 2006
  • 04/12-10/12 2006
  • 27/11-03/12 2006
  • 20/11-26/11 2006
  • 13/11-19/11 2006
  • 06/11-12/11 2006
  • 30/10-05/11 2006
  • 23/10-29/10 2006
  • 16/10-22/10 2006
  • 09/10-15/10 2006
  • 02/10-08/10 2006
  • 25/09-01/10 2006
  • 18/09-24/09 2006
  • 11/09-17/09 2006
  • 04/09-10/09 2006
  • 28/08-03/09 2006
  • 07/08-13/08 2006
  • 31/07-06/08 2006
  • 24/07-30/07 2006
  • 03/07-09/07 2006
  • 26/06-02/07 2006
  • 19/06-25/06 2006
  • 12/06-18/06 2006
  • 29/05-04/06 2006
  • 22/05-28/05 2006
  • 15/05-21/05 2006
  • 08/05-14/05 2006
  • 01/05-07/05 2006
  • 24/04-30/04 2006
  • 17/04-23/04 2006
  • 10/04-16/04 2006
  • 27/03-02/04 2006
  • 20/03-26/03 2006
  • 13/03-19/03 2006
  • 06/03-12/03 2006
  • 27/02-05/03 2006
  • 20/02-26/02 2006
  • 13/02-19/02 2006
  • 06/02-12/02 2006
  • 30/01-05/02 2006
  • 23/01-29/01 2006
  • 16/01-22/01 2006
  • 09/01-15/01 2006
  • 26/12-01/01 2006
  • 19/12-25/12 2005
  • 12/12-18/12 2005
  • 05/12-11/12 2005
  • 28/11-04/12 2005
  • 21/11-27/11 2005
  • 14/11-20/11 2005
  • 07/11-13/11 2005
  • 24/10-30/10 2005
  • 17/10-23/10 2005
  • 10/10-16/10 2005
  • 03/10-09/10 2005
  • 26/09-02/10 2005
  • 19/09-25/09 2005
  • 12/09-18/09 2005
  • 05/09-11/09 2005
  • 29/08-04/09 2005
  • 22/08-28/08 2005
  • 15/08-21/08 2005
  • 08/08-14/08 2005
  • 01/08-07/08 2005
  • 25/07-31/07 2005
  • 04/07-10/07 2005
  • 27/06-03/07 2005
  • 20/06-26/06 2005
  • 13/06-19/06 2005
  • 06/06-12/06 2005
  • 30/05-05/06 2005
  • 23/05-29/05 2005
  • 16/05-22/05 2005
  • 09/05-15/05 2005
  • 02/05-08/05 2005
  • 25/04-01/05 2005
  • 18/04-24/04 2005
  • 11/04-17/04 2005
  • 29/11-05/12 1999
  • 29/12-04/01 1970

    Foto

  • 12/04-18/04 2010
  • 05/04-11/04 2010
  • 29/03-04/04 2010
  • 22/03-28/03 2010
  • 15/03-21/03 2010
  • 08/03-14/03 2010
  • 01/03-07/03 2010
  • 22/02-28/02 2010
  • 15/02-21/02 2010
  • 08/02-14/02 2010
  • 01/02-07/02 2010
  • 25/01-31/01 2010
  • 18/01-24/01 2010
  • 04/01-10/01 2010
  • 28/12-03/01 2010
  • 21/12-27/12 2009
  • 14/12-20/12 2009
  • 07/12-13/12 2009
  • 30/11-06/12 2009
  • 23/11-29/11 2009
  • 16/11-22/11 2009
  • 09/11-15/11 2009
  • 02/11-08/11 2009
  • 19/10-25/10 2009
  • 12/10-18/10 2009
  • 05/10-11/10 2009
  • 28/09-04/10 2009
  • 21/09-27/09 2009
  • 14/09-20/09 2009
  • 07/09-13/09 2009
  • 31/08-06/09 2009
  • 10/08-16/08 2009
  • 27/07-02/08 2009
  • 20/07-26/07 2009
  • 06/07-12/07 2009
  • 22/06-28/06 2009
  • 15/06-21/06 2009
  • 08/06-14/06 2009
  • 01/06-07/06 2009
  • 25/05-31/05 2009
  • 18/05-24/05 2009
  • 11/05-17/05 2009
  • 04/05-10/05 2009
  • 27/04-03/05 2009
  • 20/04-26/04 2009
  • 13/04-19/04 2009
  • 30/03-05/04 2009
  • 23/03-29/03 2009
  • 16/03-22/03 2009
  • 09/03-15/03 2009
  • 02/03-08/03 2009
  • 23/02-01/03 2009
  • 16/02-22/02 2009
  • 09/02-15/02 2009
  • 02/02-08/02 2009
  • 26/01-01/02 2009
  • 19/01-25/01 2009
  • 12/01-18/01 2009
  • 05/01-11/01 2009
  • 22/12-28/12 2008
  • 15/12-21/12 2008
  • 08/12-14/12 2008
  • 01/12-07/12 2008
  • 24/11-30/11 2008
  • 17/11-23/11 2008
  • 10/11-16/11 2008
  • 03/11-09/11 2008
  • 27/10-02/11 2008
  • 20/10-26/10 2008
  • 13/10-19/10 2008
  • 06/10-12/10 2008
  • 29/09-05/10 2008
  • 22/09-28/09 2008
  • 15/09-21/09 2008
  • 08/09-14/09 2008
  • 01/09-07/09 2008
  • 25/08-31/08 2008
  • 18/08-24/08 2008
  • 11/08-17/08 2008
  • 04/08-10/08 2008
  • 28/07-03/08 2008
  • 21/07-27/07 2008
  • 14/07-20/07 2008
  • 30/06-06/07 2008
  • 23/06-29/06 2008
  • 16/06-22/06 2008
  • 09/06-15/06 2008
  • 02/06-08/06 2008
  • 26/05-01/06 2008
  • 19/05-25/05 2008
  • 12/05-18/05 2008
  • 05/05-11/05 2008
  • 28/04-04/05 2008
  • 21/04-27/04 2008
  • 14/04-20/04 2008
  • 07/04-13/04 2008
  • 31/03-06/04 2008
  • 24/03-30/03 2008
  • 17/03-23/03 2008
  • 10/03-16/03 2008
  • 03/03-09/03 2008
  • 25/02-02/03 2008
  • 18/02-24/02 2008
  • 11/02-17/02 2008
  • 04/02-10/02 2008
  • 28/01-03/02 2008
  • 21/01-27/01 2008
  • 14/01-20/01 2008
  • 07/01-13/01 2008
  • 31/12-06/01 2008
  • 24/12-30/12 2007
  • 17/12-23/12 2007
  • 10/12-16/12 2007
  • 03/12-09/12 2007
  • 26/11-02/12 2007
  • 19/11-25/11 2007
  • 12/11-18/11 2007
  • 05/11-11/11 2007
  • 29/10-04/11 2007
  • 22/10-28/10 2007
  • 15/10-21/10 2007
  • 08/10-14/10 2007
  • 01/10-07/10 2007
  • 24/09-30/09 2007
  • 17/09-23/09 2007
  • 10/09-16/09 2007
  • 03/09-09/09 2007
  • 27/08-02/09 2007
  • 20/08-26/08 2007
  • 13/08-19/08 2007
  • 06/08-12/08 2007
  • 30/07-05/08 2007
  • 23/07-29/07 2007
  • 16/07-22/07 2007
  • 09/07-15/07 2007
  • 18/06-24/06 2007
  • 11/06-17/06 2007
  • 04/06-10/06 2007
  • 28/05-03/06 2007
  • 21/05-27/05 2007
  • 14/05-20/05 2007
  • 07/05-13/05 2007
  • 30/04-06/05 2007
  • 23/04-29/04 2007
  • 16/04-22/04 2007
  • 09/04-15/04 2007
  • 02/04-08/04 2007
  • 26/03-01/04 2007
  • 19/03-25/03 2007
  • 12/03-18/03 2007
  • 05/03-11/03 2007
  • 26/02-04/03 2007
  • 19/02-25/02 2007
  • 12/02-18/02 2007
  • 05/02-11/02 2007
  • 29/01-04/02 2007
  • 22/01-28/01 2007
  • 15/01-21/01 2007
  • 08/01-14/01 2007
  • 18/12-24/12 2006
  • 11/12-17/12 2006
  • 04/12-10/12 2006
  • 27/11-03/12 2006
  • 20/11-26/11 2006
  • 13/11-19/11 2006
  • 06/11-12/11 2006
  • 30/10-05/11 2006
  • 23/10-29/10 2006
  • 16/10-22/10 2006
  • 09/10-15/10 2006
  • 02/10-08/10 2006
  • 25/09-01/10 2006
  • 18/09-24/09 2006
  • 11/09-17/09 2006
  • 04/09-10/09 2006
  • 28/08-03/09 2006
  • 07/08-13/08 2006
  • 31/07-06/08 2006
  • 24/07-30/07 2006
  • 03/07-09/07 2006
  • 26/06-02/07 2006
  • 19/06-25/06 2006
  • 12/06-18/06 2006
  • 29/05-04/06 2006
  • 22/05-28/05 2006
  • 15/05-21/05 2006
  • 08/05-14/05 2006
  • 01/05-07/05 2006
  • 24/04-30/04 2006
  • 17/04-23/04 2006
  • 10/04-16/04 2006
  • 27/03-02/04 2006
  • 20/03-26/03 2006
  • 13/03-19/03 2006
  • 06/03-12/03 2006
  • 27/02-05/03 2006
  • 20/02-26/02 2006
  • 13/02-19/02 2006
  • 06/02-12/02 2006
  • 30/01-05/02 2006
  • 23/01-29/01 2006
  • 16/01-22/01 2006
  • 09/01-15/01 2006
  • 26/12-01/01 2006
  • 19/12-25/12 2005
  • 12/12-18/12 2005
  • 05/12-11/12 2005
  • 28/11-04/12 2005
  • 21/11-27/11 2005
  • 14/11-20/11 2005
  • 07/11-13/11 2005
  • 24/10-30/10 2005
  • 17/10-23/10 2005
  • 10/10-16/10 2005
  • 03/10-09/10 2005
  • 26/09-02/10 2005
  • 19/09-25/09 2005
  • 12/09-18/09 2005
  • 05/09-11/09 2005
  • 29/08-04/09 2005
  • 22/08-28/08 2005
  • 15/08-21/08 2005
  • 08/08-14/08 2005
  • 01/08-07/08 2005
  • 25/07-31/07 2005
  • 04/07-10/07 2005
  • 27/06-03/07 2005
  • 20/06-26/06 2005
  • 13/06-19/06 2005
  • 06/06-12/06 2005
  • 30/05-05/06 2005
  • 23/05-29/05 2005
  • 16/05-22/05 2005
  • 09/05-15/05 2005
  • 02/05-08/05 2005
  • 25/04-01/05 2005
  • 18/04-24/04 2005
  • 11/04-17/04 2005
  • 29/11-05/12 1999
  • 29/12-04/01 1970

    Foto

    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    overmezelf
    blog.seniorennet.be/overmez
    Foto


    Blog tegen de regels? Meld het ons!
    Gratis blog op http://blog.seniorennet.be - SeniorenNet Blogs, eenvoudig, gratis en snel jouw eigen blog!