NIEUW: Blog reclamevrij maken?
Op zoek naar een bepaalde info ? Geef dan hieronder een trefwoord in...
Zoeken in blog

Foto
Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom !
Foto
Gastenboek
  • cbd pills
  • cbd oil canada
  • hemp oil canada
  • shatter
  • nopounc

    Druk oponderstaande knop om een berichtje achter te laten in mijn gastenboek

    Foto
    Raadpleeg steeds je arts !
    Foto
    Laatste commentaren
  • You app worked :) (Sean)
        op Vluchten in het werk
  • fvmyjwxjbeghlm (btvAnivy)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • htcacjraca (Jnqemawn)
        op Vluchten in het werk
  • ytyrhnhrsy (pamadefe)
        op Even geduld...
  • Immaree (Absenna)
        op Even geduld...
  • alime alime (LolseMig)
        op Even geduld...
  • ugmoungdlhvybr (bdfPheld)
        op Vluchten in het werk
  • nlgerbmasm (pamgauct)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • irybhnysdwgdvd (btvDrind)
        op Even geduld...
  • buy generic viagra Houstonmom (Houstonmom)
        op Fibromyalgie & hormonen... - Deel II
  • Foto
    Blog als favoriet !
    Foto
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    alois53
    blog.seniorennet.be/alois53
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    zon_en_zweet_in_frankrijk
    blog.seniorennet.be/zon_en_
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    maartenshome
    blog.seniorennet.be/maarten
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    astridschilderijen
    blog.seniorennet.be/astrids
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    anders_bekeken
    blog.seniorennet.be/anders_
    Foto
    Mijn favorieten
  • Kennis=macht=gezondheid - Pillie Willie
  • Vlaamse Liga voor Fibromyalgie PatiŽnten
  • Lotgenoten Fibromyalgie Nederland
  • APS-Therapie
  • Alles over fibromyalgie
  • Fibromyalgie-Online
  • Leven met CVS / Leven met Fibromyalgie
  • Gezondheidspein.nl
  • TopSiteGuide.BelgischeTop100
  • Fibromyalgie PR-site
    Foto
    Fibromyalgie
    Strijd om erkenning
    15-05-2008
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De ene vermoeidheid is de andere niet - Deel I
    Klik op de afbeelding om de link te volgen







































    De ene vermoeidheid is de andere niet

    Deel I


    Vermoeidheid...

    Pijn, vermoeidheid, angst, het zijn allemaal signalen die het lichaam geeft als het evenwicht verbroken is tussen draagkracht en draaglast.
    Het ene heeft natuurlijk te maken met het andere.

    Kan lichamelijke moeheid angst veroorzaken ?
    Tja, het omgekeerde is eerder het geval : emotionele klachten veroorzaken vermoeidheid.
    Alhoewel bv. pijn vaak gepaard gaat met angst, depressie en verlies van hoop en iemands stemming, slaap, eetlust en werk beÔnvloedt.
    Velen zeggen dat depressie en/of angst de voornaamste risicofactoren zijn van CVS. 

    Het is alleszins zaak onmiddellijk in te grijpen : hoe vlugger men aan een behandeling begint, hoe meer kans op genezing !

    Je huisarts kan bv. je bloed eens (laten) onderzoeken : misschien vindt hij daar de oorzaak van je vermoeidheid.

    Zťlf moet je eens nagaan hoe komt dat je moe en angstig bent en of je in je leven niet het ťťn en het ander moet veranderen.
    Eventueel kun je een psychiater stappen om je daarbij te helpen.
    Onthoud ook dat sommige antidepressiva angst kunnen afremmen (los van hun antidepressieve eigenschappen).

    Ik geeft hierna Ė zoals steeds - nog enige informatie die je een beter inzicht kunnen geven in de problematiek en die je kan helpen je (huis)arts meer gericht te ondervragen.
    Er is natuurlijk nog veel meer te zeggen over vermoeidheid, maar ik denk dat je met die informatie al een heel eind op weg bent...

    Belangrijk is de kop niet in het zand te steken en de stier bij de horens te vatten vooraleer het uit de hand loopt en dan komt het allemaal wel weer in orde, maak je maar niet teveel zorgen.

    Inhoud

    • De ene vermoeidheid is de andere niet
    • Vermoeidheid vooral door somberheid en angst
    • Spasmofilie
    • Hyperventilatie
    • Waarom Pinokkio een jongen wil worden
    • Cfr. ook...


    Chronische vermoeidheid is meer dan het chronisch vermoeidheidssyndroom.
    Chronische vermoeidheid in samenhang met een lichamelijke ziekte komt veel vaker voor : vermoeidheid na kanker, vermoeidheid bij hart en vaatziekten, na een hersenbloeding, bij spierziekten of tijdens actieve ontstekingen zoals bij chronische darmziektes.
    Chronische vermoeidheid komt ook bij palliatief behandelde patiŽnten voor.

    - Gijs Bleijenberg -


    De ene vermoeidheid is de andere niet

    Gijs Bleijenberg

    Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar in de Psychologische aspecten van chronische vermoeidheid vanwege de Stichting Nijmeegs Universiteitsfonds aan het UMC St Radboud van de Katholieke Universiteit Nijmegen op donderdag 23 januari 2003 door
    dr. Gijs Bleijenberg

    ĎIn attempting to understand and alleviate chronic fatigue, it must be remembered that we are confronted with the whole person in trouble and not just some localized part.í
    - Bartley, 1947 -

    Inhoud

    1. Chronische vermoeidheid, een modeverschijnsel ?

    2. De rol van lichamelijke activiteit

    3. Chronische vermoeidheid is een onderschat probleem

    4. Het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)
      4.1 - Over het ontstaan en de behandeling van CVS
      4.2 - Ontwikkelingen in de behandeling van CVS
      4.3 - Multidisciplinair onderzoek bij CVS

    5. Chronische vermoeidheid na kanker
      De behandeling voor vermoeidheid na kanker

    6. Vermoeidheid bij spierziekten

    7. Vermoeidheid bij andere ziekten

    8. Vermoeidheid als voorspeller

    9. Kennis over chronische vermoeidheid moet toegepast worden
      9.1 - Toepassen van kennis in de zorg
      9.2 - Kennis overdragen en implementeren - Implementatie van CGT voor CVS in de Nederlandse gezondheidszorg

    10. Erkenning van klachten door de hulpverlener als eerste stap naar effectieve behandeling


    Mijnheer de Rector Magnificus,
    Zeer gewaardeerde toehoorders,

    Op een bankje langs de kant van de weg zit een man van een jaar of dertig.
    Hij zit gebogen, zijn ellebogen op zijn knieŽn, zijn hoofd rust in zijn handpalmen.
    Hij kijkt naar beneden.
    Als u goed kijkt, ziet u het zweet op zijn voorhoofd staan.
    Een fietshelm ligt naast hem.
    Zijn fiets staat tegen de bank.

    Is deze man moe ?

    Uw antwoord zou waarschijnlijk zijn : ja, deze man is moe.
    Ik vermoed dat u dan gelijk hebt, maar dat weten we pas als we het vragen.

    In de supermarkt waar u altijd komt, doet een vrouw van ongeveer vijfendertig jaar haar boodschappen.
    Zij doet dat elke dag, behalve zaterdag, steeds rond een uur of elf.
    Ze haalt niet veel, het is niet zo druk, ze is daarom weer snel klaar.

    Is deze vrouw moe ?
    Is ze chronisch vermoeid ?

    Uw antwoord is waarschijnlijk : geen idee, daarvoor zou je meer moeten weten.

    Vermoeidheid is een ervaring die wij allemaal kennen.
    Wat betreft de man met de fiets langs de kant van de weg kunnen we gemakkelijk concluderen dat hij moe is.
    Hij heeft immers hard en misschien lang gefietst.
    Na zoín activiteit is het logisch dat je moe bent.
    Het gaat dan om wat we noemen acute vermoeidheid.

    Bij chronische vermoeidheid is het verband met activiteit minder duidelijk en soms zelfs volkomen afwezig.

    Als u weet dat de vrouw uit de supermarkt met opzet de rustigste tijd van de dag uitzoekt om haar boodschappen te doen, dat ze ís avonds gelijk met haar kinderen naar bed gaat, dat de buurvrouw de kinderen van school haalt en vaak ook nog een uurtje bij zich houdt, dat het gezin bijna uitsluitend kant-en-klaar maaltijden eet; als u weet dat deze vrouw vroeger wedstrijden tenniste en wekelijks zwom, maar dat al bijna een jaar niet meer doet; als u weet dat haar man ís avonds vaak nog stofzuigt of strijkt, dan begrijpt u misschien dat er met de vrouw in supermarkt iets aan de hand is.

    Hier kan sprake kan zijn van chronische vermoeidheid.

    Met deze voorbeelden wil ik u, behalve het onderscheid tussen acute en chronische vermoeidheid, ook duidelijk maken dat de beoordeling van chronische vermoeidheid complex is en niet gemakkelijk uit enkele gedragingen af te leiden.

    De vermoeidheid van de man op de bank kan ook aangemerkt worden als Ďnormaleí vermoeidheid.
    Vermoeidheidssensaties zijn aanwijzingen dat het fysiologisch evenwicht verstoord dreigt te raken (Dill, 1967).
    Vermoeidheid wordt dan gezien als een beschermend mechanisme om gezondheid te handhaven en ziekte te voorkomen.
    Dit houdt in dat de persoon de vermoeidheid herkent en stappen onderneemt om deze zo spoedig mogelijk te verminderen.
    Alleen dan kan de persoon prestaties blijven leveren.
    Alleen dan kan de man op de bank zijn fietstocht afmaken.
    We zouden dit ook Ďgezondeí vermoeidheid kunnen noemen (Glaus, 1998) of Ďlekker moeí, zo u wilt.

    Moet extreme vermoeidheid zoals bij het chronisch vermoeidheidssyndroom en bij ernstige ziekten ook gezien worden als een noodzakelijk gegeven om weer gezond te worden ?
    Die stelling is moeilijk vol te houden.
    De meeste chronisch vermoeiden blijven namelijk vermoeid en worden niet spontaan gezond.

    Op een bepaalde manier zijn we allemaal ervaringsdeskundige als het om vermoeidheid gaat, althans dat denken we.
    Het is goed om te beseffen dat dat inderdaad geldt voor de zogenaamde acute of Ďnormaleí vermoeidheid maar Ėgelukkig voor u - niet voor de chronische vermoeidheid.

    Misschien dat daarom mensen met chronische vermoeidheid door hun omgeving zo slecht begrepen worden.
    Chronische vermoeidheid kan niet opgevat worden als een Ďnormaleí vermoeidheid.


    1. - Chronische vermoeidheid, een modeverschijnsel ?

    Is de aandacht voor vermoeidheid nieuw ?
    Nogal eens wordt gedacht dat de aandacht van het laatste decennium voor chronische vermoeidheid een modeverschijnsel is.
    Een kort historisch uitstapje leert dat over vermoeidheid al in de 19e en begin 20e eeuw uitvoerig gepubliceerd werd.
    Men sprak over vermoeibaarheid van spieren (Kronecker, 1871), de mentale symptomen en overbelasting (Kraepelin, 1898), vermoeidheid vanuit psychologisch standpunt (Mac Dougall, 1899) en de mogelijkheid of onmogelijkheid van een test voor vermoeidheid (Muscio, 1921).
    In 1947 is een beroemd boek verschenen over vermoeidheid : 'Fatigue and Impairment in Man' (Bartley, 1947 Ė cfr. :
    http://www.pep-web.org/document.php?id=IJP.029.0069A -).

    Eťn citaat uit dit werk wil ik u niet onthouden, omdat deze in de 21e eeuw nog net zo geldig is.
    Bovendien komt deze uitspraak overeen met het biopsychosociale uitgangspunt van onze onderzoeksgroep :

    ĎIn attempting to understand and alleviate chronic fatigue, it must be remembered that we are confronted with the whole person in trouble and not just some localized part.' (p. 381)

    Over de mogelijkheid om vermoeidheid te behandelen werd al in 1919 geschreven door de neuroloog Waterman (1919).
    Hij beschrijft een methode ter behandeling van chronische vermoeidheid die zonder meer getypeerd kan worden als cognitieve gedragstherapie Ďavant la lettreí.
    Op cognitieve gedragstherapie kom ik straks terug.

    De aandacht voor chronische vermoeidheid is dus niet een modeverschijnsel zoals soms wordt gedacht.
    Zelfs voor de behandeling geldt : er is niets nieuws onder de zon.


    2. - De rol van lichamelijke activiteit

    IntuÔtief denken we dat er een direct positief verband bestaat tussen lichamelijke activiteit en vermoeidheid.
    D.w.z. meer lichamelijke activiteit leidt tot meer vermoeidheid.
    Zoals de man op de bank vermoeid is na een lichamelijke inspanning.
    Toch is deze relatie gecompliceerder dan hij lijkt.

    Bij het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) hebben we bijvoorbeeld gekeken naar het verband tussen dagelijkse lichamelijke activiteit en dagelijks ervaren vermoeidheid.
    De dagelijkse activiteit werd gemeten met een actometer, een klein apparaatje ter grootte van een luciferdoosje dat twee weken aan het been wordt gedragen en bewegingsactiviteit meet.
    Deze bewegingsactiviteit wordt uitgelezen op een computer.
    De dagelijks ervaren vermoeidheid werd vastgesteld met behulp van een dagboek, waarbij de patiŽnt viermaal per dag de mate van moeheid noteert.
    Bij slechts 12% van de CVS patiŽnten bleek er een significant verband te bestaan tussen dagelijkse lichamelijke activiteit en dagelijkse ervaren vermoeidheid (Van der Werf et al, 2003).
    Dit betekent dus dat er bij de meeste patiŽnten geen verband bestaat tussen de verrichte lichamelijke activiteit en de daarop volgende vermoeidheid.
    Het zou kunnen zijn dat het verband tussen lichamelijke activiteit en vermoeidheid bij CVS patiŽnten verloren is gegaan als gevolg van het chronische karakter van de klachten.

    Onderzoek bij gezonden (mensen zonder klachten) wijst uit dat lichamelijk niet actieve personen zich veel vaker vermoeid voelden dan de lichamelijk actieve (Chen, 1986).

    In een onderzoek naar de gevolgen van een Epstein-Bar virus infectie (de ziekte van Pfeiffer) werd door Dr. Peter White gevonden dat mensen met een geringe mate van lichamelijke fitheid een grotere kans hadden chronisch vermoeid te raken na een dergelijke infectie (White et al, 2001).
    In overeenstemming hiermee is de bevinding van Prof. Dedra Buchwald dat lichamelijke inactiviteit voorafgaand aan het ontstaan van de ziekte van Pfeiffer de kans vergroot dat zo iemand twee maanden later nog steeds klachten heeft (Katon et al, 1999; Buchwald et al, 2000).

    Toch lijkt het om meer te gaan dan alleen de lichamelijke conditie.
    Buchwald vond in haar tweelingen studies eenzelfde lage lichamelijke conditie terwijl slechts ťťn van de tweelingen CVS had en de ander niet (Buchwald, persoonlijke mededeling).
    Wat mensen al of niet waarnemen in hun lijf en de evaluatie ervan (anders gezegd : perceptie en cognities) spelen dus zeker ook een rol.


    3. - Chronische vermoeidheid is een onderschat probleem

    Chronische vermoeidheid komt veel vaker voor dan tot voor kort gedacht.
    Als we huisartsen vragen hoeveel patiŽnten met chronische vermoeidheid zij in hun praktijk hebben, komen we tot de volgende getallen.
    Er zijn bijna 200 patiŽnten met het chronisch vermoeidheidssyndroom per 100.000 inwoners.
    Dit komt neer op ongeveer 27.000 CVS patiŽnten in Nederland.

    Maar chronische vermoeidheid is meer dan het chronisch vermoeidheidssyndroom.

    Chronische vermoeidheid in samenhang met een lichamelijke ziekte komt nog veel vaker voor, namelijk meer dan 450 patiŽnten per 100.000 inwoners.
    Dit zijn ongeveer 62.000 patiŽnten.
    U moet dan bijvoorbeeld denken aan vermoeidheid na kanker, bij hart en vaatziekten, na een hersenbloeding, bij spierziekten of tijdens actieve ontstekingen zoals bij chronische darmziektes.

    Chronische vermoeidheid zoals deze voorkomt bij palliatief behandelde patiŽnten is hierbij niet meegerekend, maar is ook een frequent voorkomend probleem.

    Als we het voorkomen van chronische vermoeidheid in de algemene bevolking zouden onderzoeken, in plaats van huisartsen te bevragen, zouden we naar schatting zeker 25% hoger uitkomen.

    Chronische vermoeidheid komt in verschillende vormen en hoedanigheden voor.
    Ik zal enkele van deze Ďvermoeidhedení beknopt met u bespreken en duidelijk maken dat deze niet over ťťn kam geschoren kunnen worden.
    Ik begin met het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS).


    4. - Het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)

    Als we het hebben over CVS zijn 4 punten van belang.
    Het moet gaan om :

    1. ernstige vermoeidheid

    2. gepaard gaan met aanzienlijke beperkingen in het dagelijks leven, waarvoor

    3. geen lichamelijke verklaring gevonden is en

    4. waarbij de klachten en beperkingen al zes maanden bestaan.

    Alle andere details van de definitie laat ik nu gemakshalve weg (cfr. 'The Chronic Fatigue Syndrome - A Comprehensive Approach to Its Definition and Study', Fukuda et al, 1994 Ė cfr. : http://www.annals.org/cgi/content/full/121/12/953 -)

    Voor het begrijpen van CVS is het nuttig onderscheid te maken tussen factoren die het ontstaan van CVS vergemakkelijken (predisponerende factoren genoemd), factoren die de klachten doen ontstaan (precipiterende factoren genoemd) en factoren die de klachten in stand houden (instandhoudende of perpetuerende factoren).

    Over de predisponerende factoren weten we nog heel weinig.
    Ook over de precipiterende factoren is nog weinig zeker.
    Een infectie kan het beginpunt zijn.
    Maar gelukkig krijgt lang niet iedereen na een infectie CVS.
    Door patiŽnten worden ook andere precipiterende factoren genoemd, zoals een operatie, belangrijke levensgebeurtenissen, zwangerschap of gebruik van medicatie, terwijl een deel van de patiŽnten zich geen duidelijk beginpunt kan herinneren.


    4.1 - Over het ontstaan en de behandeling van CVS

    Hoe initiŽrende factoren in belang afnemen en hoe het proces verloopt waarbij andere factoren de vermoeidheidsklachten in stand gaan houden is nog onbekend.

    Bij pijn is er theorievorming met enige evidentie dat pijnconditionering op kan treden als de pijn in het acute stadium niet adequaat behandeld wordt.
    Er treedt dan toegenomen sensitiviteit op voor pijnlijke stimuli (hyperalgesie) waarbij het ook mogelijk is dat pijn opgeroepen wordt door normaal niet-pijnlijke stimulatie.
    Pijn is dan een risicofactor voor sensitisatie (verhoogde gevoeligheid) en het chronisch worden van pijn.
    Hiervoor is ook een neurobiologische basis gevonden, waarbij geheugen, angst voor pijn en bepaalde hersengedeelten, de amygdala, een rol lijken te spelen (SandkŁhler, 2000).

    Zou het zojuist genoemde ook voor vermoeidheid kunnen gelden ?
    Bijvoorbeeld dat de ervaring van hevige acute vermoeidheid, in een bepaalde context, door klassieke conditionering er toe kan leiden dat de gevoeligheid voor vermoeidheidservaringen toeneemt waardoor stimuli die normaal geen vermoeidheidservaring oproepen dat vervolgens wel doen.
    De aan de vermoeidheidservaringen gekoppelde cognities (opvattingen) vervullen vervolgens een instandhoudende rol.
    Zo zou misschien chronische vermoeidheid verklaard kunnen worden.
    Natuurlijk is dit nog tamelijk speculatief en met de huidige kennis niet onmiddellijk in experimenten toetsbaar.
    Ook heeft de CVS patiŽnt er nog niets aan.

    Tabel - Model van instandhoudende factoren bij het chronisch vermoeidheidssyndroom
    Cfr. : http://www.ru.nl/contents/pages/11713/bleijenberg.pdf


    Daarom nu iets over de behandeling.

    Er is door onze onderzoeksgroep een model van in standhoudende factoren voor CVS ontwikkeld (Vercoulen et al, 1998).

    Cognitieve gedragstherapie voor CVS is gericht op de instandhoudende factoren genoemd in het model.
    Cognitieve gedragstherapie is tot nu toe de enige behandeling met aangetoonde effectiviteit (Whiting et al, 2001).
    Zo toonde onze onderzoeksgroep aan dat cognitieve gedragstherapie voor het chronisch vermoeidheidsyndroom effectiever was dan lotgenotencontact of natuurlijk beloop (Prins et al, 2001).

    Misschien is het goed in enkele woorden uit te leggen wat verstaan wordt onder cognitieve gedragstherapie.
    Cognitieve gedragstherapie is een algemene psychotherapeutische methode waarbij door beÔnvloeding van denken en handelen vermindering van klachten wordt nagestreefd.
    Welk denken en welk handelen beÔnvloed wordt in cognitieve gedragstherapie hangt af van de specifieke aan de aandoening verbonden gedachten en gedragingen.
    Daarin verschillen ook de verschillende Ďvermoeidhedení die ik met u bespreek.
    Dit betekent dat cognitieve gedragstherapie voor het chronisch vermoeidheidssyndroom niet hetzelfde is als cognitieve gedragstherapie (CGT) voor depressie of CGT voor vermoeidheid na kanker of CGT voor vermoeidheid bij multipele sclerose.
    Cognitieve gedragstherapie voor CVS is dus gericht op het veranderen van de opvattingen en gedragingen die gekoppeld zijn aan CVS.
    Het gaat om het doen toenemen van het idee van controle over de klachten, het verminderen van de opvatting dat er iets lichamelijks mis moet zijn, het minder gericht zijn op lichamelijke sensaties en het veranderen van het activiteitenpatroon door middel van een activiteitenprogramma.

    Allemaal makkelijker gezegd dan gedaan !

    Wetenschappelijk onderzoek zal moeten uitwijzen wat precies de werkzame elementen van CGT voor CVS zijn.
    Hoe belangrijk is het activiteitenprogramma ?
    Gaat het eigenlijk om cognitieverandering die door blootstelling aan lichamelijke activiteit bewerkstelligd kan worden ?
    Is fysiologische conditieverbetering noodzakelijk wil men succes behalen, zoals collega Peter White denkt (Fulcher & White, 2000).
    Antwoorden op deze en andere vragen zullen ons ook helpen de indicaties voor vormen van CGT voor CVS aan te scherpen.


    4.2 - Ontwikkelingen in de behandeling van CVS

    Er zijn drie nieuwe ontwikkelingen voor wat betreft de psychologische behandeling van CVS die ik u vandaag wil melden.

    De huidige protocollaire individuele behandeling van CVS duurt zes maanden en omvat 16 bijeenkomsten.
    Dat is waarschijnlijk voor sommige patiŽnten niet altijd nodig.

    Volgens recent onderzoek uit Engeland zijn met kortere behandelingen met telefonische ondersteuning ook goede resultaten te boeken (Powell et al, 2001).
    ĎStepped careí houdt in dat de patiŽnt dŪe intensiteit van behandeling wordt gegeven die nodig is, niet meer en niet minder.
    Er wordt pas intensievere behandeling aangeboden wanneer de patiŽnt met minder niet toekomt.
    Vanuit die gedachtegang is er door ons een zelfbehandelingsprogramma opgesteld.
    CVS patiŽnten krijgen gerichte schriftelijke instructies hoe hun klachten aan te pakken.
    Er is een mogelijkheid tot telefonische ondersteuning met een ervaren therapeut.
    Dit zelfbehandelingsprogramma voor CVS patiŽnten is onlangs gestart.
    Resultaten kan ik u daarom nog niet melden.

    Ten tweede is er de groepsbehandeling voor CVS.
    Hierbij worden CVS patiŽnten die daarvoor geschikt zijn en dat ook willen in een groep behandeld.
    Voordelen van groepsbehandeling zijn dat er meer patiŽnten tegelijkertijd behandeld kunnen worden, maar ook dat het proces van herstel ondersteund kan worden door de groepsleden.
    Vanwege de gunstige ervaringen hebben we groepsbehandeling inmiddels opgenomen in ons reguliere behandelaanbod.

    De derde ontwikkeling is CGT voor jongeren met CVS.
    Nieuw is dat wij onlangs als eerste in een gerandomiseerde gecontroleerde studie hebben kunnen aantonen dat cognitieve gedragstherapie bij jongeren met CVS eveneens effectief is.
    De vermoeidheid van de patiŽnten die CGT kregen daalt meer dan van de jongeren die wachten op behandeling.


    4.3 - Multidisciplinair onderzoek bij CVS

    De kracht van onze onderzoeksgroep is het multidisciplinaire karakter ervan.
    Eťn van de nieuwste ontwikkelingen hierbij is het pas gestarte multidisciplinaire onderzoek naar mentale vermoeidheid bij CVS patiŽnten in samenwerking met Prof. Peter Hagoort van het F.C. Dondersinstituut.

    Aan de patiŽnt worden taken aangeboden die een mentale inspanning vragen om die te volbrengen.

    Bijvoorbeeld de volgende taak.
    Als ik u vraag of op dit plaatje (cfr. figuur op
    http://www.ru.nl/contents/pages/11713/bleijenberg.pdf -) een linker of een rechterhand is afgebeeld, zult u een mentale inspanning moeten verrichten; u zult in gedachten deze hand draaien, alvorens u uw antwoord geeft.

    Ondertussen wordt met geavanceerde functionele MRI apparatuur gekeken wat er in de hersenen gebeurt.
    Ook wordt de relatie met dagelijks ervaren mentale vermoeidheid onderzocht.
    Dergelijk onderzoek kan ons misschien helpen de samenhang tussen geest en lichaam met betrekking tot vermoeidheid beter te begrijpen.

    Van de ene vermoeidheid naar de andere, van CVS naar vermoeidheid na kanker


    5. - Chronische vermoeidheid na kanker

    Ernstige vermoeidheid lang na geslaagde behandeling voor kanker komt bij ongeveer 20 tot 30% van de patiŽnten voor.
    Met lang na kanker bedoelen we langer dan ťťn jaar.
    Er zijn aanwijzingen dat het percentage ernstig vermoeiden de eerste jaren na het einde van de behandeling nog hoger is maar na 3 tot 4 jaar uitkomt op de genoemde 20-30%.
    Voor zover we nu weten doet het er niet veel toe welk soort kanker iemand heeft gehad, terwijl ook het soort behandeling (bestraling, chemotherapie of beide) niet uit maakt.
    Wel vonden we dat patiŽnten die alleen met een operatie zonder verdere complicaties zijn behandeld, beter af zijn.
    Zij blijken later minder kans te hebben op chronische vermoeidheid.

    Vermoeidheid bij ziekte-vrije patiŽnten lang na de behandeling voor kanker verschilt op een aantal belangrijke punten van CVS.

    Het eerste verschil is het ontstaan.
    De initiŽrende factoren bij vermoeidheid na kanker zijn vermoedelijk dus kanker en de behandeling ervoor (Given et al, 2001).
    De behandeling van kanker kan uiteraard wel verschillen per patiŽnt.

    Bij vermoeidheid na kanker zijn er andere instandhoudende factoren dan bij CVS.
    De verwerking van kanker en de behandeling ervoor zijn, naast angst voor terugkeer van de kanker, mogelijke in standhoudende factoren van de vermoeidheid.
    Deze factoren zijn bij CVS niet aanwezig.

    Verder vinden we dat de patiŽnten met vermoeidheid na kanker onderling meer verschillen laten zien dan CVS patiŽnten.

    Een voorbeeld
    Een voorbeeld in dit verband is de geregistreerde bewegingsactiviteit bij vermoeide borstkankerpatiŽnten ruim twee jaar na het einde van de behandeling voor borstkanker, gemeten met de eerder genoemde actometer.
    De gemiddelde actometerscore van de borstkankerpatiŽnten is hoger dan die van CVS patiŽnten en niet verschillend van vrouwen in dezelfde leeftijd zonder borstkanker (Servaes et al, 2002a).
    De variatie in activiteit is echter groot.

    Dit betekent dat bij sommige patiŽnten niets mis is met het activiteitenpatroon, maar bij andere patiŽnten juist wel veranderingen in het activiteitenpatroon noodzakelijk zijn om de vermoeidheid te beÔnvloeden.
    Dit in tegenstelling tot patiŽnten met CVS waar activiteitenregulatie altijd een onderdeel is van de behandeling.

    Als we het model van instandhoudende factoren bij CVS, zoals ik u dat heb laten zien, toepassen op vermoeidheid na kanker Ėdat kan dan statistisch getoetst worden - dan blijkt het model van CVS niet goed te passen bij vermoeidheid na kanker.
    Vermoeidheid na kanker is dus niet hetzelfde als chronisch vermoeidheidssyndroom (Servaes et al, 2002b).

    De ene vermoeidheid is de andere niet.


    De behandeling voor vermoeidheid na kanker

    Gecontroleerde studies naar het effect van behandelingen speciaal gericht op chronische vermoeidheid na kanker zijn er bij mijn weten niet.
    Wij zijn vorig jaar een dergelijk onderzoek gestart.
    De behandeling voor vermoeidheid na kanker is op maat gemaakt, omdat er Ėzoals ik u heb uitgelegd - een grote interindividuele variatie bestaat in de in standhoudende factoren van vermoeidheid bij ex-kanker patiŽnten.
    Bij elke individuele patiŽnt wordt op grond van de metingen een individueel behandelplan gemaakt.
    In onze behandelstudie voor vermoeidheid na kanker, waar overigens evenveel mannen als vrouwen met chronische vermoeidheid aan meedoen, wordt cognitieve gedragstherapie voor vermoeidheid na kanker vergeleken met patiŽnten die wachten op een behandeling.
    Voorlopige resultaten van deze interventie wijzen uit dat de behandelde groep grotere veranderingen laat zien op vermoeidheid en beperkingen dan de patiŽnten tijdens de wachtperiode.


    6. - Vermoeidheid bij spierziekten

    De woorden van een patiŽnt :

    ďPersoonlijk vind ik vermoeidheid in relatie tot de spierziekte waaraan ik lijd een groter probleem dan de aantoonbare lichamelijke gebreken.
    Door vermoeidheid gaan allerlei dingen aan je voorbij, terwijl je met lichamelijke gebreken best kunt leren leven.
    Ondanks mijn handicap zou ik best 100% in de maatschappij kunnen blijven functioneren, mits het vermoeidheidsprobleem zou worden opgelost.
    Voor gevallen die met mijn spierziekte vergelijkbaar zijn is het niet zozeer de handicap die tot arbeidsuitval leidt, maar de daaraan gepaard gaande vermoeidheid.
    Het zou de maatschappij zeer veel geld besparen indien het vermoeidheidsprobleem zou worden opgelost.
    Ē

    Het belangrijkste probleem bij patiŽnten met spierziekten is verminderde spierkracht, dat wil zeggen spierzwakte.
    Zoals iedereen uit ervaring weet leidt een langdurig volgehouden krachtsinspanning tot afname van de spierkracht en dat nu noemen de fysiologen 'spiervermoeidheid'.
    Fysiologische vermoeidheid is dus heel eenvoudig gedefinieerd : namelijk krachtafname als gevolg van inspanning.
    Wanneer u een spier, bijvoorbeeld de bovenarm buigt, de bicepsspier aanspant, zoals hier in deze proefopstelling en gedurende twee minuten maximale kracht geeft dan is het onvermijdelijk dat deze kracht afneemt.

    Figuur
    Perifere vermoeidheid
    : invloeden vanuit de spier

    Centrale vermoeidheid
    : invloeden vanuit de hersenen
    Fysiologische vermoeidheid
    : krachtafname als gevolg van inspanning
    Cfr. :
    http://www.ru.nl/contents/pages/11713/bleijenberg.pdf

    Bij een analyse van de oorzaken van fysiologische vermoeidheid is het het eenvoudigst zich de krachtsontwikkeling van de spier als een keten voor te stellen.
    Op elk niveau van de keten, van motorische cortex tot metabole status van de spier, kan een verminderde functie tot gevolg hebben dat de kracht van de spier afneemt.
    Er kan zo onderscheid gemaakt worden tussen perifere en centrale vermoeidheid.

    Wanneer de vermindering in kracht uitsluitend het gevolg is van veranderingen in de spier of aansturing van de spier, dan spreekt men van 'perifere' vermoeidheid.

    De niet-perifere invloeden op de afname van de spierkracht worden 'central ' vermoeidheid genoemd.
    Hierbij moet gedacht worden aan o.a cognitieve invloeden vanuit de hersenen, zoals motivatie, gerichtheid op en opvattingen over de inspanningstaak, maar ook verminderde output van bijvoorbeeld de motore cortex door uitputting van neuronen.

    Met behulp van de getoonde proefopstelling is het mogelijk, met de zogenaamde 'twitch interpolatie techniek', centrale vermoeidheid te meten.
    Hierbij wordt de spier met elektrische stimuli geactiveerd.
    Door deze elektrische stimulatie wordt de maximale kracht die nog mogelijk is gemeten.
    Als tijdens maximale vrijwillige kracht de spier m.b.v. de elektrische stimulatie toch nog meer kracht kan produceren, dan is het verschil tussen wat de persoon zelf aan kracht genereert en wat toch nog aan kracht kan worden opgewekt een maat voor de centrale vermoeidheid.

    Behalve perifere en centrale vermoeidheid onderscheiden we ook nog de reeds besproken 'ervaren' vermoeidheid.
    Wanneer u nog even terugdenkt aan de uitspraak van de patiŽnt met spierziekte, dan is hieruit niet op te maken of het hier gaat om perifere vermoeidheid, centrale vermoeidheid of de ervaren vermoeidheid.

    Bij de man op de bank langs de weg Ėons eerste voorbeeld- is er vrijwel zeker sprake van spiervermoeidheid, waarschijnlijk ook van centrale vermoeidheid en zeker ook van ervaren vermoeidheid.
    Zo ook bij deze vrouw op de fiets vlak voor ze op de bank gaat zitten (cfr. figuur).

    Figuur
    Cfr. :
    http://www.ru.nl/contents/pages/11713/bleijenberg.pdf -).


    Hoe deze drie samenhangen, is onduidelijk.
    Dat laatste is nu precies wat we in een gezamenlijk onderzoek met neurologen en klinisch neurofysiologen aan het onderzoeken zijn.
    Er is namelijk weinig bekend over de relatie tussen ervaren vermoeidheid en aspecten van perifere en centrale spiervermoeidheid.

    Wij voeren dit vermoeidheidsonderzoek uit bij drie soorten erfelijke neuromusculaire ziekten : facioscapulo-humerale dystrofie (FSHD), patiŽnten met een multi-systeem ziekte waaronder een ziekte van de spieren, myotone dystrofie (MD) en patiŽnten met een aandoening van de zenuwen in armen en benen, hereditaire motorische en sensorische neuropathieŽn (HMSN-1).

    Op dit moment beschikken we alleen nog over enkele voorlopige resultaten.
    Ik kan u laten zien hoe vaak ernstige ervaren vermoeidheid in de drie beschreven patiŽntgroepen voorkomt.
    In de drie groepen vinden we een ongeveer gelijk percentage : in de FSHD groep is 60% ernstig vermoeid; in de MD groep is dat 64% en in de HMSN groep 66%.

    Het was tot voor kort niet duidelijk of ervaren vermoeidheid eigenlijk wel voorkwam bij neuromusculaire aandoeningen.
    Onze gegevens laten zien dat vermoeidheid bij deze patiŽnten een even grote rol speelt als bij mensen met multipele sclerose (MS), een ziekte waarbij vermoeidheid een algemeen bekend verschijnsel is.

    Voorts valt op dat de aard van de vermoeidheid verschilt van bijvoorbeeld CVS patiŽnten.

    Concentratieproblemen gemeten met een vragenlijst doen zich bij de patiŽnten met spierziekten in veel mindere mate voor dan bijvoorbeeld bij patiŽnten met CVS.
    Dit laatste werd al in 1989 gevonden door Professor Simon Wessely, hier aanwezig, die destijds al patiŽnten met spierziekten vergeleek met CVS patiŽnten (Wessely & Powell, 1989).
    De concentratie problemen bij de vermoeiden met FSHD, HMSN en MD liggen ongeveer op hetzelfde niveau, maar aanzienlijk lager dan van CVS patiŽnten.
    Bij de MD patiŽnten is er geen verschil in concentratieproblemen tussen vermoeiden en niet-vermoeiden.

    Binnen de groep van neuromusculaire ziekten vinden wij grote verschillen in geregistreerde lichamelijke activiteit.
    Het niveau van lichamelijke activiteit ligt het laagst bij de vermoeide FSHD patiŽnten.
    Bij de MD patiŽnten is er geen verschil in lichamelijke activiteit tussen de vermoeide en niet-vermoeide patiŽnten.
    Het niveau van lichamelijke activiteit is laag en vergelijkbaar met CVS patiŽnten en met vermoeide HMSN patiŽnten.
    De niet vermoeide HMSN patiŽnten hebben een hoger niveau van lichamelijk activiteit.
    Het niveau van lichamelijke activiteit van gezonden ligt hoger.

    Opvallend is dat er bij patiŽnten met MD geen verband bestaat tussen ervaren vermoeidheid enerzijds en lichamelijke activiteit en concentratieproblemen anderzijds, terwijl dit bij de andere neuromusculaire ziekten wel het geval is.

    U ziet ook hier weer : de ene vermoeidheid is de andere niet.

    Het herhaald onderzoeken van de drie genoemde groepen patiŽnten helpt ons om de instandhoudende factoren voor de verschillende vormen van vermoeidheid vast te stellen.
    Dan pas zijn modellen mogelijk die de basis kunnen leggen voor een behandeling van de vermoeidheid bij deze patiŽnten.
    Met de spierzwakte kan de patiŽnt meestal leren omgaan al of niet met hulpmiddelen, de vermoeidheid is, zoals uit het citaat van de patiŽnt blijkt, een veel moeilijker te hanteren probleem.


    7. - Vermoeidheid bij andere ziekten

    Ik zou u nog veel meer kunnen vertellen over vermoeidheid bij andere ziekten.

    Bijvoorbeeld over vermoeidheid bij multipele sclerose, hoe deze vermoeidheid anders is dan bij het chronisch vermoeidheidssyndroom (Vercoulen et al, 1998).
    Over vermoeidheid bij chronische alvleesklierontsteking, een klacht die bij driekwart van deze patiŽnten voor komt, bijna even vaak als pijn, maar door vele patiŽnten als meer invaliderend ervaren.
    Over vermoeidheid na een hersenbloeding (van der Werf et al, 2001).
    Of over klachten bij militairen na vredesmissies en over de overeenkomsten met het Golfoorlog Syndroom, waar collega Simon Wessely over gesproken heeft (De Vries et al, 2001; Ismail et al, 2002).

    Dat ga ik niet doen, u zou er moe van worden.

    Ik wil u alleen het volgende overzicht laten zien en enkele conclusies trekken.
    De percentages ernstig vermoeiden zijn op basis van hetzelfde instrument en dezelfde criteria tot stand gekomen.

    % ernstig vermoeid

    - chronisch vermoeidheidssyndroom 100
    - chronische alvleesklierontsteking 73
    - multipele sclerose 72
    - neuromusculaire ziekten 60 ŗ 66
    - na hersenbloeding/herseninfarct 60
    - na kanker 25 ŗ 30
    - na vredesmissie 17

    Wat kunnen we hieruit concluderen ?

    • Extreme of ernstige vermoeidheid is een frequent voorkomend probleem bij diverse chronische ziekten en na een ernstige ziekte, maar ook na ingrijpende gebeurtenissen.

    • De prevalentie van ernstige vermoeidheid bij chronische ziekten is hoger dan die na een ernstige ziekte of na ingrijpende gebeurtenissen.

    Wat niet uit de tabel gehaald kan worden, maar wat ik wel graag wil vaststellen is het volgende :

    • De klacht chronische vermoeidheid, of deze zich nu bij een chronische ziekte, na een ernstige ziekte of als zelfstandige aandoening voordoet, gaat steeds gepaard met enorme beperkingen in het dagelijks functioneren.

    • Vermoeidheid wordt door hulpverleners vaak onvoldoende als probleem onderkend.
      Hierop kom ik terug.


    8. - Vermoeidheid als voorspeller

    We hebben tot nu toe steeds gesproken over vermoeidheid als gevolg.
    Toch kan de klacht vermoeidheid ook voorspellende waarde hebben voor hulpbehoevendheid, ziekte en zelfs overlijden.

    Ik wil u hiervan twee voorbeelden geven.

    1. Een Deense onderzoeksgroep heeft onderzoek gedaan bij een groep gezonde 70 en 75 jarigen.
      Vijf jaar later keken zij opnieuw hoe het met deze mensen was (Avlund et al, 1998, 2002).
      Zelfgerapporteerde vermoeidheid in dagelijkse activiteiten bleek de kans te vergroten op afhankelijkheid van hulp vijf jaar later.
      Personen zonder beperkingen die vermoeidheid ervoeren bij dagelijkse activiteiten hadden twee tot driemaal zoveel kans vijf jaar later hulpbehoevend te worden vergeleken met personen zonder vermoeidheid.
      Onafhankelijk hiervan bleek geringe lichamelijke activiteit eens zoveel kans te geven op hulpbehoevendheid.
      De vermoeidheid bleek zelfs de kans op overlijden gedurende de hierop volgende 10 jaar te vergroten.
      Of de vermoeidheid waar we het hier over hebben overeenkomt met de vermoeidheid zoals we die na kanker of bij CVS aantreffen is onwaarschijnlijk.
      Ook hier geldt weer : de ene vermoeidheid is de andere niet.

    2. Het andere voorbeeld is afkomstig van mijn collega Professor Ad Appels, hier aanwezig.
      Hij heeft aangetoond dat gevoelens van ongewone vermoeidheid en gebrek aan energie (ook wel vitale uitputting genoemd) samen met steeds erger wordende of steeds vaker optredende pijn op de borst tot de belangrijkste vroege verschijnselen van een hartinfarct horen.
      Dertig tot 55% van de hartinfarcten en hartstilstand wordt voorafgegaan door extreme vermoeidheid (Appels & Mulder, 1988; Appels et al, 2002).
      Welke verschillen en welke overeenkomsten er tussen deze Ďvitale uitputtingí en het chronisch vermoeidheidssyndroom bestaan, is nog niet bekend.
      Collega Appels en onze onderzoeksgroep zijn samen met collega Verheugt onlangs een samenwerking aangegaan om dit nader te onderzoeken.


    9. - Kennis over chronische vermoeidheid moet toegepast worden

    Ik hoop dat u nog niet zo vermoeid geraakt bent, dat u al bent afgehaakt, want het belangrijkste komt nu.

    Uit wat ik u tot nu toe verteld heb moge blijken dat chronische vermoeidheid een belangrijk terrein voor onderzoek is.
    Tevens hoop ik u duidelijk gemaakt te hebben dat er al toepasbare kennis over allerlei Ďvermoeidhedení beschikbaar is.
    Toch wordt deze kennis nog nauwelijks gebruikt in de zorg.
    Dat is jammer.
    Want toepassen van wat bekend is over vermoeidheid draagt niet alleen bij tot meer kennis, maar vergroot ook het welbevinden van patiŽnten.

    Wil kennis toegepast worden in het veld, dan zal die kennis ook overgedragen moeten worden (cfr. : het Research Institute en het Department of Medical Psychology Ė cfr. : http://www.umcn.nl/scientist/ en het Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid (NKCV) Ė cfr. : http://www.umcn.nl/professional/ van het Universitair Medisch Centrum St Radboud van de Radboud Universiteit Nijmegen).

    Voor het overdragen en helpen toepassen van kennis omtrent chronische vermoeidheid, dus ruimer dan alleen CVS, zijn Kenniscentra voor Chronische Vermoeidheid in Nederland nodig.
    Dit is ook overeenkomstig het advies van het College van Zorgverzekeringen, hoewel daar alleen over Kenniscentra voor CVS wordt gesproken (Essen & De Winter, 2002).
    De huidige Kenniscentra waaronder het UMC St Radboud zijn ontoereikend om op grotere schaal kennis omtrent chronische vermoeidheid toe te passen en te verspreiden.
    Meer regionale kenniscentra zijn nodig om ertoe bij te dragen dat de beschikbare kennis wordt overgedragen en geÔmplementeerd in de zorg ter plaatse.

    De Kenniscentra voor Chronische Vermoeidheid hebben een drieledige taak :

    1. Kennis verzamelen
      Kennis omtrent chronische vermoeidheid bij de diverse patiŽntengroepen wordt verzameld en verder ontwikkeld door middel van wetenschappelijk onderzoek.

    2. Kennis toepassen in de zorg
      De beschikbare kennis wordt waar mogelijk toegepast in de zorg.
      Systematische evaluatie van deze zorg is natuurlijk een voorwaarde, naast het ontwikkelen van richtlijnen en protocollen.

    3. Kennis overdragen en implementeren
      De beschikbare kennis en de ervaringen met de toepassing in de zorg wordt overgedragen aan andere wetenschappers, praktiserende artsen en andere hulpverleners, maar ook aan studenten, patiŽnten en leken.
      Dit kan gebeuren door wetenschappelijke publicaties, maar vooral ook door publicaties in de vakbladen, tevens door onderwijs en bijscholing, door implementatieprojecten en door publieksvoorlichting.
      Het is overigens jammer dat behalve de wetenschappelijke publicaties, deze overige activiteiten niet hoog worden aangeslagen binnen de universiteit.

    Over de eerste taak heb ik u al voldoende onderhouden.

    Over de overige taken het volgende.


    9.1 - Toepassen van kennis in de zorg

    Binnenkort hopen we in het UMC St Radboud te starten met het 'Project Dagbehandeling voor chronische vermoeidheid'.
    Het belangrijkste doel van een dergelijke dagbehandeling is op grond van diagnostisch onderzoek naar de instandhoudende factoren van chronische vermoeidheid, adviezen te geven aan de patiŽnt en de behandelende arts voor de aanpak van de chronische vermoeidheid.
    Binnen het therapeutisch traject van de dagbehandeling chronische vermoeidheid (DCV) kunnen ook gespecialiseerde behandelingen zoals CGT voor CVS of voor vermoeidheid na kanker plaatsvinden.

    Deze dagbehandeling is bestemd voor alle patiŽnten bij wie chronische vermoeidheid een probleem is.
    Dit kunnen patiŽnten zijn die met chronische vermoeidheid worden verwezen naar het UMC St Radboud.
    Het kan ook patiŽnten betreffen die al langer in dit ziekenhuis komen vanwege een chronische ziekte.
    Als de specialist oog en oor heeft voor de klacht chronische vermoeidheid kan hij zijn of haar patiŽnt verwijzen naar de dagbehandeling chronische vermoeidheid.

    Cfr. ook bv. 'Moe, moe en nog eens moe' op : http://www.cvs-online.nl/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=68&mode=thread&order=0&thold=0


    9.2 - Kennis overdragen en implementeren - Implementatie van CGT voor CVS in de Nederlandse gezondheidszorg

    Ook al is aangetoond dat CGT een effectieve behandeling kan zijn voor CVS, de beschikbaarheid van de behandeling in Nederland is nog beperkt.
    In dat opzicht is de situatie in BelgiŽ gunstiger.
    De Belgische minister van Volksgezondheid heeft vijf kenniscentra, waarvan ťťn specifiek voor adolescenten, ingesteld en gefinancierd waar behalve diagnostiek ook cognitieve gedragstherapie gegeven wordt.

    Ook in Nederland zouden dergelijke centra moeten komen.
    Een eerste stap om CGT voor CVS op grotere schaal beschikbaar te krijgen is onze inmiddels gedeeltelijk gesubsidieerde onderzoeksvoorstel om samen met GGNet Ėeen instelling voor Geestelijke Gezondheidszorg in Oost Gelderland- een proefimplementatie uit te voeren van CGT voor CVS in de regio van deze GGZ instelling.

    Tot slot nog dit.


    10. - Erkenning van klachten door de hulpverlener als eerste stap naar effectieve behandeling

    Vermoeidheid als klacht wordt door hulpverleners (huisartsen, specialisten, verzekeringsartsen) vaak niet of onvoldoende herkend laat staan erkend.
    Toch is dit van groot belang.
    Pas als er sprake is van erkenning van klachten is er een basis om de klachten aan te pakken.
    De patiŽnt hoeft dan niet al zijn energie te steken in het verkrijgen van erkenning.
    Het niet verkrijgen van erkenning versterkt bovendien de klachten.
    Sommige artsen Ė waarschijnlijk de artsen die zich nooit moe voelen - zijn geneigd de klachten van chronische vermoeidheid als ongeloofwaardig te beschouwen.
    Laten we een klein gedachtenexperiment doen.
    Stel dat u met een klacht bij een dokter komt.
    Deze dokter kijkt u meewarig aan en laat duidelijk blijken dat hij u nauwelijks gelooft.

    Wat is uw reactie ?
    De gebruikelijke reactie is dat u er een schepje bovenop doet om uit te leggen wat er aan de hand is.

    Wat is het gevolg ?
    De arts denkt dat u overdrijft en is nog minder geneigd u serieus te nemen.

    Er is een vicieuze cirkel ontstaan waarbij de patiŽnt mede als gevolg van de reactie (of de verwachte reactie) van de dokter zijn klachten uitvergroot weergeeft en de dokter niet in de gaten heeft dat hij deze uitvergroting, die hem nog sceptischer doet zijn, als het ware in de hand werkt.

    Ons Kenniscentrum heeft bijgedragen aan en zal ook in de toekomst bijdragen aan erkenning en herkenning van het probleem van chronische vermoeidheid door artsen en andere hulpverleners.

    Eťn van de manieren waarop dat gedaan kan worden is via het onderwijs.
    Willen we werkelijk de houding van artsen veranderen t.o.v. de chronische vermoeide patiŽnt dan zullen we bij het basiscurriculum moeten beginnen.
    Studenten geneeskunde in het huidige curriculum leren elke klacht in zijn context te zien met behulp van het zogenaamde SCEGS-model (hetgeen betekent dat zij niet alleen somatisch kijken, maar ook cognities Ėdit zijn opvattingen-, emoties, gedragingen en sociale omgevingsreacties die verbonden zijn met de klacht exploreren).
    Behalve dat zal ook apart aandacht besteed moeten worden aan chronische vermoeidheid en de interactie met de chronisch vermoeide patiŽnt.

    Zo is er een 'Keuzeblok Chronische Vermoeidheid' in voorbereiding, waarin vanuit diverse disciplines het probleem van chronische vermoeidheid wordt behandeld.

    Het is niet toevallig dat ik eindig met het onderwijs.
    Verbetering in de zorg begint met goed onderwijs.
    Daar staan het UMC St. Radboud en onze universiteit pal voor.


    Cfr. : http://www.ru.nl/contents/pages/11713/bleijenberg.pdf



    Lees verder : Deel II

    15-05-2008 om 16:16 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 2/5 - (3 Stemmen)
    >> Reageer (1)
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De ene vermoeidheid is de andere niet - Deel II
    Klik op de afbeelding om de link te volgen  






    De ene vermoeidheid is de andere niet

    Deel II
     


    Vermoeidheid vooral door somberheid en angst

    NU.nl, 26-09-2007
    Bron : (c) ANP - © 1998-2007 NU.nl


    Utrecht - Emotionele klachten als somberheid en angst zijn in de meeste gevallen de oorzaak van vermoeidheidsklachten bij jongeren.
    Dit concludeert Maike ter Wolbeek in haar proefschrift.
    Volgens Ter Wolbeek zijn weinig lichaamsbeweging en een slechte nachtrust ook van invloed.
    Een drukke agenda met school en bijbaantjes speelt geen rol.

    Ter Wolbeek, die vrijdag promoveert, voerde een grootschalig onderzoek uit voor het Universitair Medisch Centrum Utrecht en de Universiteit Utrecht.
    Daarvoor liet zij 3454 middelbare scholieren een vragenlijst invullen over vermoeidheid, gezondheid en levensstijl.
    Een op de vijf meisjes (20,5 procent) en 6,5 procent van de jongens hadden last van ernstige vermoeidheid.

    Nachtrust

    De vermoeidheid bij meisjes komt vooral door emotionele klachten en in mindere mate door weinig lichaamsbeweging en slechte nachtrust.
    Ook de duur van die vermoeidheid heeft met somberheid en angst te maken.
    Afwijkingen in het immuunsysteem en het hormonale stressregulerende systeem bleken vooral voor te komen bij meisjes die langdurig moe waren of naast de moeheid ook last hadden van emotionele problemen.

    Hulp

    Volgens Ter Wolbeek is het belangrijk om te achterhalen of juist deze meisjes een risicogroep vormen om een vermoeidheidsziekte te ontwikkelen.
    Zij beveelt aan om jongeren die last hebben van somberheid en angst, weinig bewegen en slecht slapen, preventief hulp te bieden.


    Inhoud :  
    1. Wat is spasmofilie ?

    2. Wie is spasmofiliepatiŽnt ?

    3. Bent U spasmofiliepatiŽnt ?

    4. Wat gebeurt er wanneer een latente spasmofilie decompenseert ?

    5. Het dagelijkse leven van de spasmofiliepatiŽnt

    6. De mechanismen van de spasmofilie

    7. Spasmofilie en algemene toestand
      7.1 - Spasmofilie en cardiovasculaire aandoeningen
      7.2 - Spasmofilie en het respiratoir systeem
      7.3 - Spasmofilie en het verteringsstelsel
      7.4 - Spasmofilie en rheumatologische aandoeningen

    8. Kinderen met spasmofilie

    9. Spasmofilie en dermatologie

    10. Spasmofilie, stomatologie en neus-keel-oor aandoeningen

    11. Spasmofilie en oogheelkunde

    12. Spasmofilie en gynaecologie

    13. Het seksueel leven van de spasmofiliepatiŽnt

    14. Spasmofilie en psychische manifestatie

    15. Stress en spasmofilie

    16. Ziekten die verergeren door spasmofilie

    17. Waarom ontkennen vele geneesheren de rol van spasmofilie of ontkennen ze het bestaan van de ziekte

    18. De rol van de geneesheer

    19. Behandelingen van spasmofilie

    20. Hoe kan men spasmofilie voorkomen

    21. Conclusie


    1. - Wat is spasmofilie ?
    Spasmofilie is een veel voorkomende aandoening in Frankrijk : 7 tot 8 miljoen Fransen hebben deze aandoening.
    De aandoening gaat gepaard met vermoeidheid, spierkrampen, nerveuze aanvallen, angst en slapeloosheid.
    Hoewel een zeer groot deel van de bevolking deze klachten heeft, is er een groot deel dat niet weet dat spasmofilie bestaat.
    Spasmofilie wordt gekenmerkt door een spierzenuwoverprikkebaarheid.
    De diagnose wordt op 3 manieren gesteld : ten eerste de klinische tekens, ten tweede de cryptotetanietest en ten derde de biochemie met meting van magnesium en calcium.
    Er bestaan verschillende graden in spasmofilie.
    Er is de latente spasmofilie : patiŽnten hebben af en toe klachten.
    De klachten zijn vaak niet ernstig genoeg om een geneesheer te raadplegen.
    De patiŽnten voelen zich niet goed, doch zijn zich niet bewust van het bestaan van een eventuele ziekte.
    Op een gegeven moment verandert er iets in de levenssituatie van de patiŽnt en worden de klachten zeer ernstig.
    Op dat moment spreekt men van gedecompenseerde spasmofilie.
    De gedecompenseerde spasmofilie is een echte ziekte.
    Zoals het woord zegt is de patiŽnt gevoelig voor spasmen.
    Een andere naam voor de aandoening is tetanie, vroeger veel gebruikt en ook tegenwoordig nog soms in gebruik.
    Tetanie
    Gezondheid.be, 26-05-2003 Ė Bron : Medica Press
    Ziekteverschijnselen door daling van het gehalte aan geÔoniseerd calcium in het bloed waardoor een sterke stijging van de spierprikkelbaarheid optreedt.
    Aanvallen van pijnlijke, tonische en clonische krampen in armen en benen en soms van de spieren van het strottenhoofd (verstikkingsgevaar), middenrif en hart.
    Men kan de volgende oorzaken onderscheiden :
    - tekort aan hormoon van de bijschildklieren, zoals voorkomt na operaties aan de schildklier, waarbij tevens per ongeluk de bijschildklieren beschadigd worden;
    - een tekort aan kalk (calcium).
    Er wordt dan te veel kalk onttrokken aan het lichaam, bijvoorbeeld tijdens de zwangerschap of tijdens de zoogperiode, waarbij nogal wat kalk met het zog verdwijnt;
    - gebrek aan vitamine D.
    Dit is nogal eens het geval bij kleine kinderen (spasmofilie).
    Cfr. :
    http://www.e-gezondheid.be/nl/gezondheid_tijdschrift/gezondheid_medische_encyclopedie/Tetanie-8934-530-art.htm
    Eigenlijk gaat het om een spierzenuwoverprikkelbaarheid : alle spieren van het lichaam kunnen in het proces betrokken raken.
    Het zijn de spasmen die de pijn, de contracturen en de vermoeidheid bij de spasmofiliepantiŽnten verklaren.
    Ook de angst en de slapeloosheid zijn een gevolg van spierspasmen.
    De ziekte werd een eerste maal beschreven in 1852 en in 1876 herkende een Hongaars geneesheer ťťn van de klinische tekens van spasmofilie, nl. het teken van de facialszenuw bij percussie.
    Sinds 1943 doet men EMG's en sinds 1950 kent men de cryptotetanietest.
    De ziekte was vooral in de Franse contreien bekend en werd recent opgenomen in de Angelsaksische literatuur : in de Verenigde Staten spreekt men van 'chronische hyperventilatie'.
    Chronische hyperventilatie
    Bij hyperventilatie denken de meeste mensen aan paniekaanvallen, flauwvallen en blazen in plastic zakjes.
    Dit zijn symptonen van acute hyperventilatie.
    Dit is tevens de bekendste vorm van hyperventilatie.
    Logisch, want deze vorm is zichtbaar voor mensen.
    Toch is er een andere soort van hyperventilatie die vele malen vaker voorkomt : chronische hyperventilatie.
    Deze vorm is veel minder bekend bij het grote publiek.
    Oorzaak hiervoor is dat de klachten veel diverser en vager zijn dan bij acute hyperventilatie.
    Klachten die bij deze vorm horen worden dan ook vaak niet herkend als hyperventilatieklachten met het gevolg dat legio artsen/therapeuten wordt afgelopen zonder dat een herkenning van chronische hyperventilatie plaats vindt .../...
    Cfr. :
    http://www.chronischehyperventilatie.nl/

    2. - Wie is spasmofiliepatiŽnt ?
    Wanneer men de literatuur bekijkt, komt deze ziekte voor bij 12 tot 20 personen in de Franse bevolking.
    Het gaat dus om een belangrijk sociaal probleem.
    Er is een socio-economisch probleem : de medische kost en de sociale kost van de werkonbekwaamheid.
    Het aantal vermoeide en angstige personen, alsook het aantal depressieve mensen vormt een belangrijk deel van de bevolking.
    Het aantal patiŽnten met spasmofilie in de populatie toont een gelijkmatige verdeling tussen mannen en vrouwen.
    Nochtans beweren sommigen dat vrouwen sneller een geneesheer raadplegen dan de mannen.
    Men kan spasmofiliepatiŽntworden op elke leeftijd.
    De eerste uiting van de ziekte gebeurt meestal tussen de puberteit en de vijfde levensdecade.
    Er bestaat echter ook de spasmofilie van de zuigeling en van de bejaarde.
    De ziekte is latent aanwezig en kent ups en downs.
    Er bestaan verschillende graden in de spasmofilie : sommige patiŽnten zijn zeer geÔnvalideerd, anderen hebben lichte klachten.
    Spasmofilie komt in alle sociale klassen voor en studies hebben ook uitgewezen dat studieniveau geen rol speelt.
    Geneesheren merken dat alle spasmofiliepatiŽnten met dezelfde klachten komen.

    3. - Bent U spasmofiliepatiŽnt ?
    De volgende symptomen zijn de meest voorkomende bij de spasmofiliepatiŽnten :
    • Meer dan 90% van de patiŽnten voelen zich extreem moe.
      Het gaat vooral over een vermoeidheid in de voormiddag.
      SpasmofiliepatiŽnten staan moe op.
      De ganse dag wordt af en toe gekenmerkt door perioden van extreme vermoeidheid.
    • Andere algemene symptomen zijn de zogenaamde vapeurs, sommige hebben boulimie aanvallen.
      Vele patiŽnten voelen zich zeer nerveus.
      Anderen hebben angstaanvallen.
      De angst is bij velen zeer invaliderend : vele patiŽnten voelen een krop in de keel, hebben de indruk te zullen stikken.
      Ze denken dat ze plots zullen overlijden.
      Er zijn aanvallen van koud zweet.
      SpasmofiliepatiŽnten hebben slaapstoornissen : karakteristiek zijn het wakker worden tijdens het tweede deel van de nacht en niet meer kunnen inslapen.
      Wanneer de patiŽnt dan toch inslaapt, zijn er vaak nachtmerries.
      De vermoeidheid, de angst en de slapeloosheid hebben een groot impact op het leven van de spasmofiliepatiŽnt.
      Vaak belanden zij ook in de psychiatrie.
    • Spierkrampen, tintelingen in handen en voeten, tintelingen rond de mond, kriebelingen in de keel, spiertrekkingen in de ledematen, spiertrekkingen boven de ogen, rugpijnen, vooral ter hoogte van de nek en de lage rug.
    • Hoofdpijnen, vooral thv. het voorhoofd of aan ťťn kant van het hoofd, aanvallen van beginnend bewustzijnsverlies (het gevoel hebben flauw te vallen).
      Vele patiŽnten zijn ook duizelig en hebben soms wazig zicht.
      PatiŽnten vermelden ook dat vingers of tenen wit of blauw worden bij koude.
    • Hartkloppingen, snelle hartslag en pijn in de borstkas.
      Het gevoel moeilijk te verteren en constipatie komen vaak voor.
      Bovendien vermelden patiŽnten dat de nagels gemakkelijk breken en dat tandcariŽs de kop opsteekt.
      In de literatuur vermeldt men ook afzetting van kristallen in de lens hetgeen cataract zou veroorzaken.
    • Gynecologisch vertonen vrouwen met spasmofilie vaak miskramen, bekkenpijn, tekens van vaginisme en frigiditeit.
      Sommige patiŽnten beschrijven ook tetaniekrisissen waarbij de handen in contractuur gaan en pijnen zich over het ganse lichaam verspreiden.
      Men vindt bij de spasmofiliepatiŽnten meer allergische aandoeningen, hoge bloeddruk en idiopathische oedemen.
    U merkt dus dat spasmofiliepatiŽnten een waaier van klachten kunnen vertonen.
    Vaak worden patiŽnten dan ook niet geloofd en verwezen naar de dienst Psychiatrie.

    4. - Wat gebeurt er wanneer een latente spasmofilie decompenseert ?
    Vaak hebben patiŽnten weinig klachten, doch op een gegeven moment voelen zij zich zo geÔnvalideerd dat ze een arts raadplegen.
    Op dat moment zijn de patiŽnten vaak niet meer in staat hun gewone werk te doen.
    Er wordt door de patiŽnt naar oorzaken gezocht.
    Meestal kan de patiŽnt een juist tijdstip aanduiden wanneer de klachten begonnen zijn.
    PatiŽnten geven dus duidelijk een verandering in hun toestand weer.
    Minimale klachten worden door iedereen geaccepteerd en de patiŽnt wil dan ook steeds een verdwijning van ernstige klachten.

    5. - Het dagelijkse leven van de spasmofiliepatiŽnt
    Omwille van de vermoeidheid, de angst en de slapeloosheid is het dagelijks leven van de patiŽnt veranderd en zijn er meestal belangrijke relationele, alsook professionele problemen.
    Eigenlijk hebben de patiŽnten angst voor elke dag.
    Indien de geneesheer de ziekte niet kent, worden patiŽnten vaak aangezien als ingebeelde zieken, hetgeen de situatie niet ten goede komt.
    Het grote verschil tussen een spasmofiliepatiŽnt en een psychiatrische patiŽnt is dat de psychiatrische patiŽnt in een ziekte vaak een reden ziet om verder te leven, terwijl de spasmofiliepatiŽnt vindt dat door de spasmofilie het leven geen leven meer is.
    SpasmofiliepatiŽnten worden behandeld als psychiatrische patiŽnten met hoge dosissen anxiolytica, ten onrechte.

    6. - De mechanismen van de spasmofilie
    Het mechanisme van de spasmofilie is tot op heden niet volledig gekend.
    Zowel de gestreepte als de gladde spieren spelen een belangrijke rol, alsook het zenuwstelsel en de spierzenuwovergangen.
    Het handelt om een ziekte op het microcirculatoir niveau.
    Er is een belangrijke rol vervuld door natrium, kalium, calcium en magnesium.
    Voor sommigen staat spasmofilie gelijk aan magnesiumdeficiŽntie, doch dit is reeds tegengesproken.
    Kalium/calcium speelt zeker een belangrijke rol in het ontstaan van deze ziekte.
    Adrenaline speelt een belangrijke rol.
    Alleszins drukt de auteur erop dat spasmofilie een organische aandoening is en geen ingebeelde ziekte.

    7. - Spasmofilie en algemene toestand
    De auteur herhaalt nogmaals de symptomen :
    7.1 - Spasmofilie en cardiovasculaire aandoeningen
    Heel wat spasmofiliepatiŽnten komen terecht bij een cardioloog : de klachten worden veroorzaakt door spierspasmen.
    Bovendien is het zo dat hyperventilatie respiratoire alkalose teweegbrengt, die de bloedvaten doet samentrekken.
    Het cardiologisch onderzoek toont normale bevindingen.
    Enkel door nauwkeurige anamnese kan de diagnose worden gesteld.
    7.2 - Spasmofilie en het respiratoir systeem
    Vele patiŽnten hebben ademhalingsmoeilijkheden.
    In plaats van het diafragma gebruiken spasmofiliepatiŽnten ribspieren en nekspieren.
    De krop in de keel is een teken van angst.
    De droge mond is eveneens een typisch teken van angst.
    7.3 - Spasmofilie en het verteringsstelsel
    SpasmofiliepatiŽnten eten meestal te weinig of te veel.
    Ze hebben constipatie of diarree, veel patiŽnten braken of hebben vage buikklachten.
    Uitgevoerde onderzoeken tonen meestal een overprikkelbare dikke darm (spastisch colon).
    Gastroscopie uitgevoerd naar aanleiding van maagpijnen, toont meestal geen enkele afwijking.
    PatiŽnten klagen vaak van pijnen thv. de lever.
    Echografisch wordt er geen afwijking gezien.
    Nauwkeurige anamnese en klinisch onderzoek moeten leiden tot de diagnose van spasmofilie.
    7.4 - Spasmofilie en rheumatologische aandoeningen
    Veel patiŽnten klagen van spierpijnen.
    Op het niveau van de nek gaat dit vaak gepaard met hoofdpijnklachten.
    Veel patiŽnten klagen van lage rugpijn die verdwijnt bij rust.
    Ter hoogte van de bovenste ledematen kan er sprake zijn van krampen en extreme spiervermoeidheid, moeilijkheden bij het dragen van voorwerpen.
    Wat de onderste ledematen betreft, komen kuitkrampen vaak voor alsook tintelingen ter hoogte van tenen.
    Rheumatologische testen zijn negatief.
    Radiografische opnamen van het skelet zijn normaal of tonen minieme laesies, die de belangrijke klachten niet kunnen verklaren.
    Vaak wordt niet gedacht aan de diagnose van spasmofilie bij dergelijke klachten.
    Het is belangrijk dat de diagnose van spasmofilie wordt gesteld en de diagnose van rheuma kan worden ontkend.

    8. - Kinderen met spasmofilie
    Men spreekt vaak over probleemkinderen : het zijn vaak moeilijke kinderen, apatisch en vlug moe.
    Ze hebben moeilijkheden om zich aan het schoolleven aan te passen.
    Ze kunnen zich agressief en woedend opstellen en slapen vaak slecht.
    Wat de zuigelingen betreft, komen bij deze kinderen meer koortsstuipen voor.
    Het zijn vaak kinderen met wie de ouders van arts tot arts gaan omwille van de vrees voor epilepsie.
    Deze vrees is ongegrond.
    Wanneer het gaat om oudere kinderen zijn het diegene die vaak ziek zijn.
    Ze zijn meer het slachtoffer van een ongeval en waarschijnlijk berust dit op het feit dat zij zenuwachtiger zijn en minder waakzaam.
    Bij pubers manifesteert spasmofilie zich vooral door hoofdpijn en vermoeidheid hetgeen een daling van de schoolresultaten tot gevolg kan hebben.
    In eenzelfde gezin komen meestal verschillende kinderen voor met spasmofilie zodat het familiale leven toch zeer belast wordt.

    9. - Spasmofilie en dermatologie
    • Op basis van het feit dat spasmofilie berust op een fout in de microcirculatie kan men zich voorstellen dat de huid een belangrijke rol speelt.
    • Via de huid worden emoties uitgedrukt : men wordt rood van schaamte en wit van woede.
      Deze fenomenen zijn vasomotorische fenomenen en zijn nauw verbonden met de emoties van de patiŽnt.
    • De huid speelt een rol van beschermer omdat het de bescherming is van het lichaam tegen de buitenwereld.
      De huid heeft een erogene zone.
    • Huidletsels hebben een belangrijke invloed op de psyche van een mens omdat ze zo zichtbaar zijn tov. de buitenwereld.
    • SpasmofiliepatiŽnten hebben vaak last van jeuk, hetgeen vaak krabletsels veroorzaakt.
      Deze jeuk komt ook voor ter hoogte van de genitalia.
      Couperose komt vaak voor.
    • Er zijn vaak transpiratieklachten t.h.v. de handen en de voeten.
    • Herpes is een virale aandoening die echter verband houdt met emotionele status zodanig dat bij spasmofilie-patiŽnten meer recidieven voorkomen.
    • Furonkels worden vaak gezien en zijn dikwijls geassocieerd met een depressieve status.
    • Allergische dermatosen zijn ook zeer onderhevig aan de emotionele status.
    • Psoriasis is een aandoening die intermittent voorkomt, doch meer klachten geeft bij depressie.
      In conclusie kan men zeggen dat huidafwijkingen vrij vaak moeten doen denken aan spasmofilie.

    10. - Spasmofilie, stomatologie en neus-keel-oor aandoeningen
    De mond, de neus, de keel en de oren geven vaak klachten.
    SpasmofiliepatiŽnten hebben vaak tandpijnen, spreken van droge mond en van tandenknarsen.
    Vaak zijn er klachten van evenwichtsstoornissen.
    Er is sprake van draaierigheid, onzeker bij het gaan.
    PatiŽnten hebben angst om plots te vallen.
    Vaak gaat het om een overgevoeligheid van het evenwichtsorgaan.
    Uitgevoerd aanvullend onderzoek toont meestal geen enkele afwijking.
    De klacht van te weinig speeksel wordt vaak vermeld en ook krop in de keel is vaak een voorkomende klacht.
    Het is belangrijk dat de patiŽnt weet dat deze klachten voorkomen in het kader van spasmofilie.

    11. - Spasmofilie en oogheelkunde
    Bij spasmofiliepatiŽnten komt meer cataract voor dan in de gemiddelde populatie.
    Eerst is er wazig zicht.
    Indien cataract voorkomt bij een persoon tussen de 2O en de 40 jaar, dient steeds de diagnose van spasmofilie te worden gedacht. 
    Het cataract is het gevolg van het neerzetten van kristallen thv. de lens.
    Andere klachten thv. de ogen komen minder voor :
    • het gevoel dat er zwarte vliegjes voor het oog zitten
    • dubbelzicht
    • intermittent wegvallen van alle zicht (intermittente blindheid)
    • het onwillekeurig trekken van de oogleden.

    12. - Spasmofilie en gynaecologie
    Initieel werd spasmofilie beschreven bij vrouwen.
    Tegenwoordig weet men dat de ziekte ook bij veel mannen voorkomt.
    In het gynaecologisch gebied echter kan men spreken van een vrouwenziekte.
    Spasmofilie uiten zich vaak als volgt bij de gynaecoloog :
    • pijnlijke maandstonden
    • afwezigheid van maandstonden
    • erge onderbuikpijnen
    • blaasproblemen zonder aanwezigheid van infectie
    • witverlies zonder infectie
    • pijn bij betrekkingen en frigiditeit.
    Zwangerschap is zwaar bij patiŽnten met spasmofilie, zij hebben klachten van syncopes en braken.
    Na de bevalling blijven de vrouwen gedurende weken uitermate vermoeid.
    Er zijn trofische stoornissen thv. de nagels, de tanden en de haren.
    PatiŽnten met spasmofilie hebben meer kans op miskramen dan jonge gezonde vrouwen.

    13. - Het seksueel leven van de spasmofiliepatiŽnt
    Vaak is dit leven dramatisch.
    Veel patiŽnten wenden zich tot een seksuoloog.
    Omwille van de vermoeidheidsklachten, de angst, de slapeloosheid en de prikkelbaarheid is het dagelijks leven van een spasmofiliepatiŽnt vaak moeilijk en het seksleven tot een minimum herleid.
    Er zijn vaak relatieproblemen.
    Er is vaak pijn bij betrekkingen en frigiditeit.
    Bij de mannen zijn er klachten van vroegtijdige ejaculatie en impotentie.
    Begeleiding en psychotherapie zijn noodzakelijk.

    14. - Spasmofilie en psychische manifestatie
    De psychische klachten van een spasmofiliepatiŽnt leiden vaak naar de psychiater.
    Omdat de patiŽnt verschillende klachten heeft, wordt hij of zij vaak niet door de omgeving geloofd.
    SpasmofiliepatiŽnten gaan vaak van de ene dokter naar de andere : van neuroloog naar de oogarts, naar de tandarts, naar de maag-darmspecialist en naar de hartspecialist.
    Vaak eindigt alles bij de psychiater die de angst behandelt.
    PatiŽnten worden vaak door hun omgeving niet begrepen en niet geloofd.
    Er wordt gesproken over een psychiatrische aandoening en dit is onjuist.

    15. - Stress en spasmofilie
    Het menselijk lichaam reageert op elke vorm van stress : sommige personen kunnen zich goed aanpassen en hebben geen klachten, doch anderen hebben minder aanpassingsmogelijkheden en reageren op stress met volgende symptomen :
    • ochtendmoeheid
    • intellectuele moeheid en vermindering van het geheugen
    • seksuele moeheid
    • diffuse klachten
    • angst en zenuwachtigheid
    • hoofdpijn en migraine
    • hartkloppingen
    • pijn in de borstkas
    • maagkrampen of maagzuur
    • diarree of constipatie
    • huiduitslag of toename van eczeem
    • slapeloosheid.
    Hoogstwaarschijnlijk is er dus een duidelijk verband tussen stress en spasmofilie, vermits de symptomen vaak overeenkomen.
    Er zijn echter echter enkele verschillen : stress kan bv. een maagzweer veroorzaken : maagzweren vormen geen onderdeel van de spasmofilie.
    Een myocardinfarct kan uitgelokt worden door stress, doch infarcten vormen geen symptoom van spasmofilie.
    In de stresstheorie vormt cortisol een belangrijke factor, doch het cortisolmetabolisme wordt niet vermeld in de mechanismen die gekend zijn over spasmofilie.

    16. - Ziekten die verergeren door spasmofilie
    Zoals reeds tevoren verteld, kunnen aanvallen van eczema, astma en urticaria verergeren bij spasmofiliepatiŽnten.
    EssentiŽle hypertensie kan eveneens in de negatieve zin worden beÔnvloed.
    Cyclische oedemen kunnen meer uitgesproken zijn bij mensen met spasmofilie.
    Cardiovasculaire aandoeningen kunnen verergeren door spasmofilie.
    Indien zich bovenop bestaande vernauwingen vaatspasmen combineren, worden de klachten meer uitgesproken.
    Ook osteoporose wordt verergerd door spasmofilie omdat de spasmofiele patiŽnt het calcium mobiliseert uit het bot om de spiegels van het circulerend calcium voldoende hoog te houden.
    Epilepsie wordt eveneens erger door spasmofilie.
    Hysterie kan gepaard gaan met spasmofilie en wordt erger door spasmofilie.
    Het is dan ook belangrijk in elk van deze gevallen de spasmofilie te behandelen.

    17. - Waarom ontkennen vele geneesheren de rol van spasmofilie of ontkennen ze het bestaan van de ziekte
    In het medisch korps zijn er verschillende meningen over spasmofilie.
    In de klassieke geneeskunde worden ziekten onderverdeeld in organisch en functioneel.
    Wanneer men spreekt over functionele klachten, betekent dit dat men de ernst van de afwijking niet objectief kan beoordelen.
    Organische afwijkingen krijgen veel meer aandacht in de opleiding.
    Omdat spasmofilie een functionele ziekte is, wordt er in de opleiding in BelgiŽ geen aandacht aan besteed.
    In Frankrijk is de ziekte zeer goed gekend, doch zij wordt ook tijdens de opleiding minimaal behandeld.
    Spasmofilie is een echte ziekte, hoewel sommige geneesheren dit ontkennen.
    De klinische symptomen zijn goed gekend, ze zijn herkenbaar.
    Klinisch onderzoek van de patiŽnt toont normale bevindingen.
    De cryptotetanietest geeft objectivering van de klachten.
    De aanwezigheid van afwijkingen op microcirculatoir niveau is gekend.
    Het mechanisme van de symptomen is echter nog niet volledig opgeklaard.
    Het is belangrijk bij spasmofilie om vicieuze cirkels te doorbreken.

    18. - De rol van de geneesheer
    In eerste instantie dient de diagnose van spasmofilie te worden gesteld.
    Dit is niet altijd evident.
    Een goede voorlichting van de patiŽnt is noodzakelijk.
    De uitlokkende factor moet worden aangetoond.
    Klinisch onderzoek toont vaak een positief teken van Chvostek, het teken van Trousseau.
    Een cryptotetanietest dient te worden uitgevoerd.
    EEG is soms nuttig.
    Het bloedonderzoek toont een normale waarde van calcium, magnesium en van de ionen.
    De calciurie van 24 u kan soms verhoogd zijn.
    Het is belangrijk dat de patiŽnt zich begrepen voelt.

    19. - Behandelingen van spasmofilie
    Een cryptotetaniecrisis is een medische urgentie.
    Ionenstoornissen dienen te worden gecorrigeerd.
    Angst moet worden weggenomen.
    Neuromusculaire overprikkelbaarheid moet worden behandeld.
    Sommige patiŽnten moeten worden behandeld met calcium, vitamine B, fosfor en magnesium.
    De nood aan magnesium bedraagt tussen de 300 en 450 mg/dag.
    De inname van vitamine D is noodzakelijk om calcium beter te laten opnemen.
    De neuromusculaire overprikkelbaarheid dient te worden behandelt met vitamine B6 of met betablokkers, sympathicolytica. S
    ommige auteurs verwijzen naar acupunctuurtherapie om de vicieuze cirkel van de spasmofilie te doorbreken.
    Sommige geneesheren dienen oligo-elementen toe om de celmembraam te beÔnvloeden en aldus de spierzenuwoverprikkelbaarheid te verminderen.

    20. - Hoe kan men spasmofilie voorkomen
    Men kan natuurlijk niet inwerken op constitutionele of genetische factoren van spasmofilie, doch men kan wel zorgen voor een voldoende inname van magnesium en calcium.
    Vooral tijdens de zwangerschap dient dit te worden ingenomen teneinde het voorkomen van spasmofilie na de bevalling.
    Bij zuigelingen en jonge kinderen is een volwaardige voeding, rijk aan mineralen en ook magnesium, calcium en fosfor noodzakelijk.
    Mogelijks is het minder frequent toedienen van de vitamine D heden ten dage toch een oorzaak van het meer voorkomen van spasmofilie bij jonge volwassenen.
    Een gezonde voeding en een gezonde leefwijze vormen een belangrijk onderdeel van de preventie.
    Sportactiviteiten zijn aan te raden.
    Een spasmofiliepatiŽnt moet zijn leven aanpassen aan de ziekte : sociale verplichtingen en familiale verplichtingen dienen nauwkeurig te worden gedoseerd.

    21. - Conclusie
    • Spasmofilie is een aandoening die het organisme in zijn totaliteit aanvalt
    • PatiŽnten met spasmofilie zijn het slachtoffer van permanente metabole wisselingen
    • Bij de spamofiliepatiŽnt zijn altijd metabole ontregeling en stress geassocieerd
    • De symptomen van de patiŽnt verdwijnen wanneer de uitlokkende factoren verdwenen zijn
    • Er is een voortdurende progressie van uitlokkende factoren in deze maatschappij
    • De diagnose kan een opluchting betekenen voor de patiŽnt indien hij nauwkeurig wordt voorgelicht
    • De psychische symptomen zijn niet psychiatrisch en niet ingebeeld
    • Behandeling is mogelijk
    • Diagnose en behandeling dienen te gebeuren door een arts
    • Enkele hygiŽnische en voedingsmaatregelen kunnen spasmofilie-aanvallen verhinderen of minder erg maken
    Cfr. : http://www.micrart.com/linde/medisch/spasmofilie/artikel1.htm 

     

    Hyperventilatie
    Artikelnr. 1757 op www.gezondheid.be - © 14-05-2008 - © Gezondheid.be

    Wat is hyperventilatie ?
    Hyperventilatie is een verkeerde manier van ademhalen waarbij u te snel of te diep ademt zonder dat dit nodig is zoals bv. tijdens een zware fysieke inspanning.
    Ademhalen doen we vanzelf.
    We ademen daarbij zuurstof (O2) in en koolzuurgas (CO2) uit.
    De ademhaling past zich aan bij wat we doen.
    Tijdens de slaap hebben we bijvoorbeeld niet zoveel zuurstof nodig, dus dan is de ademhaling rustig.
    Bij grote inspanning is meer zuurstof nodig en ademen we sneller.
    Als je, zoals bij hyperventilatie, te snel en te diep ademt wanneer je ergens rustig zit, adem je te veel zuurstof in en daalt de hoeveelheid koolzuurgas (CO2) in het lichaam (respiratoire alkalose).
    Bij een tekort aan CO2 ontstaat vaatvernauwing, waarbij een vermindering van de bloedvoorziening van de hersenen optreedt en de zuurstof minder goed aan de weefsels wordt afgeven.
    Dit kan een aantal vervelende verschijnselen veroorzaken zoals :
    • benauwd gevoel, kortademigheid
    • krop in de keel
    • droge mond
    • prikkelingen in handen en voeten
    • slappe, onzekere benen
    • krampen
    • duizeligheid, misselijkheid
    • hoofdpijn
    • slecht zicht, wazig zicht
    • zweten, klam gevoel
    • het idee flauw te vallen
    • versnelde hartslag
    • een pijnlijk, benauwd gevoel in de borst, hartkloppingen
    • een gespannen gevoel in de bovenbuik
    • overgevoeligheid voor prikkels uit de omgeving
    • paniekgevoelens.
    Hyperventilatie kan een eenmalig verschijnsel zijn, maar het kan ook regelmatig terugkomen.
    Bij een chronische hyperventilatie kunnen allerlei vage klachten optreden terwijl de kortademigheid niet zo uitgesproken is, waardoor de patiŽnten soms lange onderzoeken moeten ondergaan voor de oorzaak wordt gevonden.

    Oorzaak
    Hyperventilatie kan optreden wanneer u erg zenuwachtig gespannen of angstig bent of na een periode van verhoogde stress, na een woede-uitbarsting enz.
    Ook overbelasting of oververmoeidheid kunnen een rol spelen.
    Het lichaam maakt dan stresshormonen aan, zoals adrenaline, alsof het zich voorbereidt op een inspanning.
    U gaat vanzelf sneller ademhalen en uw hart gaat sneller kloppen.
    Bij mensen die al langer hyperventilatieklachten hebben, treden de klachten nogal eens op na een inspanning.
    Ook angst voor een aanval kan een nieuwe aanval uitlokken.
    Soms treedt hyperventilatie op na langdurig cafeÔnegebruik.
    Bij sommige patiŽnten met klachten en symptomen vergelijkbaar met chronische hyperventilatie is er sprake van (lichte) hartklepstoornis (mitralisklepprolaps).
    Stress test
    Cfr. : 
    http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=306 vind je een stress test.

    Behandeling
    Om een aanval te voorkomen is het zaak om langzaam en minder diep te ademen.
    Dit is natuurlijk gemakkelijker gezegd dan gedaan :
    • Neem bijvoorbeeld drie seconden om in te ademen en zes om uit te ademen.
      Tel in gedachten langzaam mee : in 2-3-uit-2-3-4-5-6 in-2-3-uit-2-3-4-5-6 enzovoort.
    • Soms helpt het om uzelf af te leiden.
      Bijvoorbeeld door bij een aanval oefeningen te doen zoals kniebuigingen of door hardop te lezen.
    • Probeer na te gaan waarom bepaalde situaties spanningen oproepen.
      Het kan zijn dat u zich niet van angst of spanningen bewust bent, maar dat u wel last heeft van de verschijnselen.
    • Het kan helpen wanneer u opschrijft in welke situatie u de verschijnselen krijgt.
    • Een hyperventilatie-aanval kan u bedwingen met een noodmaatregel : hou een plastic zakje voor neus en mond en adem de daarin uitgeademde lucht die rijk is aan CO2 opnieuw in.
      Op deze manier komt de hoeveelheid CO2 binnen een tot anderhalve minuut, weer op peil en zullen de klachten spoedig verdwijnen.
    • Behalve een plastic zakje als noodmaatregel tegen hyperventilatie, kan u ook een stuk tuinslang nemen van ongeveer een halve meter.
      Wanneer u daardoor in- en uitademt, zal u bij elke ademhaling eerst de lucht inademen die nog in de slang zit, dus de lucht die u net hebt uitgeademd.
    • Bij steeds weerkerende klachten kan het nodig zijn dat u ademhalingsoefeningen doet waarbij u leert ademhalen door de buik.
      Zit in een stoel en probeer alleen met de buik te ademen.
      U kan dit het best controleren door de handen op de buik te houden.
      Eventueel kan u iemand anders laten toekijken.
      Volg daarbij volgend ritme : inademen -2-3, uitademen -5-6-7-8-9 / in 2-3, uit 5-6-7-8-9 enzovoort.
      Per tel neemt u ruim een seconde.

    Wanneer naar de huisarts ?
    Neem contact op met uw huisarts :
    • als u een beklemd gevoel op de borst heeft dat niet weggaat;
    • als u erg benauwd of kortademig bent en u denkt dat het niet door hyperventilatie komt;
    • als de genoemde maatregelen die u zelf neemt, niet helpen.
    Cfr. :
    -
    http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=1757
    http://www.chronischehyperventilatie.nl/


    Waarom Pinokkio een jongen wil worden
    - Stress en overbelasting, mechanismen die leiden tot gezondheidsklachten, disfunctioneren en negatieve emoties -
    Herlinde Wynants
    Uitgeverij Academia Press, 2005 :
    http://www.academiapress.be/ 
    ISBN : 9038208421
    Gezondheid.be, 23-01-2006


    Tegenwoordig heeft iedereen de mond vol over stress.
    Ons jachtig bestaan vergt bijzonder veel tijd en vooral energie.
    Wat velen vaak vergeten, is dat stress aanleiding kan geven tot aanzienlijke gezondheidsklachten.

    Als internist is Herlinde Wynants sinds 1995 verbonden aan het Universitair Ziekenhuis Antwerpen.
    Haar interesse werd er gewekt voor mensen met door stress uitgelokte lichamelijke klachten, waaronder langdurige vermoeidheid.

    Ze is van bij de prille start betrokken bij de interdisciplinaire werking van het referentiecentrum voor CVS (chronisch vermoeidheidssyndroom), waar vanuit een biopsychosociale invalshoek ingegaan wordt op de verwevenheid van sociale dimensie, lichaam en geest.
    Waarom Pinokkio een jongen wil worden is een professioneel, informatief boek, dat zich in de eerste plaats richt tot hulpverleners maar evenzeer naar iedereen die te maken heeft met chronische stress en overbelasting.
    Er wordt uitleg verstrekt over de visie die aan de basis ligt van voornoemde interdisciplinaire werking.
    Het boek bespreekt de mechanismen die overbelastingsproblemen -zoals chronisch vermoeidheidssyndroom, fibromyalgie en spasmofilie - doen ontstaan en reikt vanuit deze oorzaken de wegen naar herstel aan.
    De wijze waarop naar chronische stress wordt gekeken, geeft een verfrissende kijk op het fenomeen stress.
    Cfr. :
    -
    http://www.burnin.nl/?id=vol_lit_boe&sub=9038208421 
    -
    http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=3374

    Dokter, ik ben zo moe
    Boekentips
    - Waarom Pinokkio een jongen wil worden -
    Contactblad - September 2006 - Jaargang 17 nummer 1
    © Katholieke Universiteit Leuven, Faculteit Geneeskunde, (laatste wijziging) 077-12-2007

    Dat chronische overbelasting de gezondheid kan schaden, dat weten we al lang.
    En toch blijven we dikwijls machteloos toekijken als patiŽnten klagen over chronische pijn en vermoeidheid, zeker als die dan ook nog het etiket opgeplakt krijgen van CVS (chronische vermoeidheidsyndroom) of fibromyalgie en dergelijke.
    Als arts weten we niet goed raad met patiŽnten die langdurig klachten presenteren en zeker niet als de klachten vaag zijn en we ze niet kunnen toeschrijven aan een onderliggende aandoening.
    Irritatie, ergernis, onbegrip en machteloosheid zijn dan gevoelens die wel eens optreden en een goede begeleiding van de patiŽnt in de weg staan.
    Collega Herlinde Wynants, interniste verbonden aan het Universitaire Ziekenhuis Antwerpen probeert daarin verandering te brengen door haar boek "Waarom Pinokkio een jongen wil worden" met als ondertitel "Stress en overbelasting, mechanismen die leiden tot gezondheidsklachten, disfunctioneren en negatieve emoties."
    Herlinde Wynants is van bij de start nauw betrokken geweest bij het oprichten van een interdisciplinair referentiecentrum voor CVS aan het UZ Antwerpen en daardoor jaren in contact gekomen met mensen die lichamelijke klachten zoals vermoeidheid vertonen ten gevolge van stress.
    De (onder)titel van het boek dekt wel degelijk de lading en probeert op een beknopte wijze de mechanismen, die leiden tot overbelastingsproblemen, te ontrafelen.
    Bij het lezen van het eerste hoofdstuk over de vele aspecten van de stressrespons moet je als lezer je aandacht goed bij de les houden.
    Ik maakte me wel de bedenking dat zelfs voor een medisch geschoold iemand dit deel moeilijker te verteren valt dan de rest, maar het slaagt er wel in alles eens goed samen te vatten en het vormt wel de basis voor de volgende hoofdstukken.

    Chronische overbelasting schaadt de gezondheid
    Ook al kennen we heel wat van de in het boek beschreven mechanismen, toch was o.a. de zgn. "aangeleerde hulpeloosheid" voor mij een bruikbaar geformuleerd proces.
    Als we blootgesteld worden aan een of meerdere gebeurtenissen (bijvoorbeeld een ziekte of een ongeval, een verlies, ...) kunnen we onzeker worden en een gevoel van controleverlies krijgen.
    Doordat men denkt niets te kunnen veranderen aan de situatie, leert men zichzelf hulpeloos te worden.
    Iemand die zichzelf hulpeloos voelt, zal geen moeite doen om iets te veranderen aan een stressvolle situatie, wat het gevoel van hulpeloosheid nog eens versterkt.
    Aangeleerde hulpeloosheid kan uitmonden in depressie waarbij men het gevoel krijgt dat er absoluut niets meer aan de situatie te doen valt.
    Maar het gaat hier om iets dat aangeleerd is, dus ook weer kan afgeleerd worden.
    Deze aangeleerde hulpeloosheid blijkt een belangrijke sleutel te zijn in het ontstaan van chronische klachten maar ook in de aanpak ervan.
    In de praktijk een bruikbaar begrip in gesprekken met patiŽnten over het ontstaan en voorkomen van chronische stress en de gevolgen ervan.
    In het derde hoofdstuk wordt het leerproces om de neerwaartse spiraal van een progressief versnelde cascade van steeds slechter functioneren aangepakt.
    Primordiaal is daarbij herstel van controleverlies waarbij de patiŽnt (het woord is trouwens verwant aan het Franse "patience" dat "geduld" betekent of in termen van ziekte "geduldig wachten op een gunstig effect van de behandeling") niet meer passief is, maar actief op zoek gaat naar strategieŽn om terug controle te herwinnen (collega Wynants benoemt dit als de actiŽnt).
    De patiŽnt wordt hierbij best begeleid door al de hulpverleners die zijn/haar pad kruisen in plaats van de patiŽnt in een passieve rol te benaderen (het woord dokter komt trouwens van het Latijnse "docere" wat onderwijzen betekent).
    Voorwaarden om te slagen zijn (een) competente begeleider(s), de inspanningen van de actiŽnt zelf en de mogelijkheid om stressoren uit de omgeving van de actiŽnt te bannen.
    Een leuk en fris stukje bladert door een twintigtal levenslessen en -wijsheden die kunnen bijdragen tot het beter omspringen met stress.
    Om dan vanuit de hel naar de hemel te geraken, zoals men in dit boek het herstelproces noemt, moet er vooral gewerkt worden aan de draagkracht die een tegengewicht moet vormen voor de schade die chronische stress aan de patiŽnt heeft toegebracht.
    Interessant en bruikbaar voor de hulpverlener zijn de 7 verschillende draagkrachtniveau's met bijbehorende herstelstrategieŽn.
    Door de balans tussen draagkracht en de klachten of last van de patiŽnt te respecteren komt men, weliswaar traag maar gestaag tot een beter of hoger niveau van functioneren.
    Hiervoor werden ook een concreet wandelen fietsschema toegevoegd.
    Het laatste hoofdstuk staat even stil bij de preventie van overbelasting en dit geeft een pakketje levensstijladviezen waar de patiŽnt mee aan de slag kan.
    Het doet goed om een specialiste/interniste op een andere, eerder "huisartsgetint" manier naar problemen te zien kijken.
    Het boekje reikt een aantal kapstokken aan om over chronische pijn en andere klachten te praten.
    Ook voor de leesgierige patiŽnt kan dit op bepaalde vlakken een aanrader zijn.
    Cfr. : http://med.kuleuven.be/education/gids/HA/cb17/cb09064_nl.html

    Cfr. ook :
    1. Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS of ME)
      Gezondheid.be, 01-09-2000 (bijgewerkt : 05-05-2004)
      Cfr. :
      http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=57

    2. Depressie
      Gezondheid.be
      Cfr. :
      http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=artperrub&c=37
    3. Fibromyalgie
      Gezondheid.be, 22-03-2001 (bijgewerkt : 01-09-2005)
      Cfr. :
      http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=362
    4. Lifestyle, klachten, HRT, kwaliteit van leven en psychologische factoren bij vrouwen in de overgang
      C.C.M.A. van Esch*, L. van Esch*, J. de Vries* & J.J.P.M. Pieters**, * Departement Psychologie en Gezondheid, Universiteit van Tilburg - ** Afdeling Gynaecologie, St. Elisabethziekenhuis Tilburg
      Cfr. :
      http://careforwomen.anygator.nl/?user=careforwomen&pageID=35
    5. Stress
      Gezondheid.be
      Cfr. :
      http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=artperrub&c=135
    6. Studie over de inspanningscapaciteit bij chronisch vermoeide- / fibromyalgiepatienten
      In haar thesis ' Studie over de inspanningscapaciteit bij chronisch vermoeide- / fibromyalgiepatienten ' schrijft Katrien Verheyden (1998) hierover o.a. :
      .../...
      Het is een sterke klinische impressie dat de levensomstandigheden van de CVS-patienten moeilijk zijn bij het begin van deze ziekte.
      Onderzoekers hebben kunnen aantonen dat, in tegenstelling tot een depressie, er geen verband bestaat tussen bepaalde levensgebeurtenissen en het begin van de ziekte of de ernst ervan.
      Ray e.a. (1995) interviewden 130 CVS-patienten om de positieve en negatieve levenservaringen van het afgelopen jaar te identificeren.
      Ze vonden geen relatie tussen negatieve levenservaringen en ernst van de vermoeidheid, maar negatieve levenservaringen waren geassocieerd met ernstige angst bij deze patienten.
      Positieve levenservaringen daarentegen, werkten eerder protectief tegen vermoeidheid, angst, depressie en algemeen functioneel verval.
      In een grotere studie werden 228 subjecten na een klierkoorts infectie of een infectie van de bovenste luchtwegen, 6 maand in follow-up genomen (Bruce-Jones e.a., 1994).
      Negatieve levenservaringen gingen hier gepaard met een vijfvoudige toename in de kans op een ontwikkeling van een psychiatrische stoornis en een tienvoudige toename in een ontwikkelende depressie op 2 en 6 maand follow-up.
      Toch was er geen verband tussen deze gebeurtenissen en de ontwikkeling van postinfectieuse vermoeidheid. (Lewis e.a., 1994)
      .../...
      Cfr. :
      http://www.me-cvs.nl/index.php?pageid=6441&printlink=true&highlight=Studie%3cSEP%3eover%3cSEP%3ede%3cSEP%3einspanningscapaciteit%3cSEP%3ebij%3cSEP%3echronisch%3cSEP%3evermoeide%3cSEP%3efibromyalgie%3cSEP%3e%3cSEP%3epatiŽnten

    15-05-2008 om 16:15 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 2/5 - (1 Stemmen)
    >> Reageer (0)
    12-05-2008
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Onbewoonbaar verklaard - CVS & fibromyalgie ongecensureerd
    Klik op de afbeelding om de link te volgen  
















    Onbewoonbaar verklaard

    CVS & fibromyalgie ongecensureerd

    Yoke Boon

    ďToch wil ik weer schrijven, voor mezelf, voor anderenÖ
    Het is sterker dan mezelf.
    In tegenstelling tot het gepolijste, gecensureerde en zalvende van is dit dagboek zoals het is : hard, de naakte waarheid, zonder franjes.
    Ik besef dat ik mijn nek uitsteek en dat ik reacties zal uitlokken.
    Maar dit is nu eenmaal de situatie en ik neem geen blad voor de mond.
    Dit is waarschijnlijk mijn laatste boek en ik wil het allemaal gezegd hebben.
    Het leven zoals het is : leven met zware CVS en fibromyalgie.Ē

    Cfr. : http://www.yokeboon.be/

    Bestel het boek via :
    http://www.wwaow.com/wwaow/site/bookdetail/?bookid=2971



    Yoke Boon

    Voorpublicatie

    Voorwoord

    Tussen het uitgeven van mijn eerste boek 'De strandstoel in mijn keuken' (2004) en de publicatie van dit dagboek, voorjaar 2008, is er veel veranderd.
    Veranderd, helaas, in negatieve zin.
    In ťťn woord: achteruitgang !
    Wat ik toen al erg vond en pijnlijk, was niets vergeleken met wat de jaren na 2004 ons brachten.
    Met meer hulpmiddelen en hulp in huis gaat het nog steeds niet.
    Het doodzieke gevoel heeft plaats gemaakt voor een gevoel van een schrijnend, onmenselijk ziek zijn en pijn die alom aanwezig is en waar geen einde aan komt.

    Toch wil ik weer schrijven, voor mezelf, voor anderenÖ
    Het is sterker dan mezelf.

    In tegenstelling tot het gepolijste, gecensureerde en zalvende van 'De strandstoel' is dit dagboek zoals het is : hard, de naakte waarheid, zonder franjes.
    Ik besef dat ik hierdoor mijn nek uitsteek en dat dit misschien reacties zal uitlokken.
    Maar dit is nu eenmaal de situatie en ik neem geen blad voor de mond.
    Dit is waarschijnlijk mijn laatste boek en ik wil het allemaal gezegd hebben.
    Het leven zoals het is : leven met zware CVS en fibromyalgie.

    Eerst wil ik duidelijk stellen dat ik behoor tot de 5 % CVS-patiŽnten die zware CVS heeft en slechts ťťn plaats verwijderd is van het laatste stadium waar ik regelmatig in vertoef : het plantaardige bestaan.
    Tot nog toe ben ik hier telkens stilletjes kunnen uitraken.

    Elke CVS- patiŽnt is anders en er zijn er 95 % die beter zijn dan ik.
    CVS-ers die, mits de nodige beperkingen een soort bevredigend leven kunnen aanhouden.
    CVS-ers die stagneren of die wat beter worden.
    Dan heb je diegenen die blijven achteruit gaan en niet weten waar het einde is.
    Tot die laatste groep behoor ik en ik wil anderen hiermee zeker niet verontrusten of afschrikken.

    Het is gewoon mijn werkelijkheid die ik opteken, zonder gÍne.
    De grote lijnen komen waarschijnlijk bij ieder van ons terug.

    Ik wil mijn CVS-lotgenoten niet ontmoedigen met mijn verhaal.
    Net zoals ik is ieder van hen uniek.
    Ik hoop dat zij zich kunnen blijven optrekken aan de kleine dingen, het volhouden omdat het sommige dagen iets beter gaat, zich tevreden kunnen stellen met de gang van zaken van elke dag, hun beperktheden aanvaarden.
    In mijn zwarte cocon leef en vecht ik ook nog steeds, dusÖ

    Dit dagboek is mijn leven met zware CVS, zoals die werkelijk is.
    Alsof je elke dag dieper in een put wordt geduwd, waar eerst nog een ijzeren ladder staat waar je je kunt aan optrekken.
    Daarna is die ladder aangetast door de tand des tijd en bros geworden, zodat elke poging tot klimmen in het niets valt, samen met de kapotte sporten.
    Je toekomstbeeld verandert, je kijk op de wereld wordt alsmaar beperkter en pessimistischer.
    Je hoop dat het morgen beter wordt, wordt de kop ingedrukt.
    Je empathie smelt als sneeuw voor de zon.
    Alsof je op een vlakke, eentonige, uitgeholde weg loopt met oogkleppen op en af en toe een val maakt van een steile helling.
    Een omringde, donkere weg met torenhoge wanden, bezaaid met pijn, ziekte en bedlegerig zijn.
    En als je stapt, kan dat slechts in ťťn richting: dieper, meer het donker in, weg van het licht.


    Woensdag, 6 december 2006

    Tot nog toe blijf ik, moedig vind ik van mezelf, in leven voor Niels en Dirk.
    Meer dan dat is het niet.
    Ik denk dat ik van ons huis, samen met hen, een thuis maak.
    Maar meer en meer maakt die rotsvaste overtuiging plaats voor de gedachte aan een huis in verval.

    Ik beschouw mezelf als een bouwvallig huis waarin Niels en Dirk moeten wonen, met alle gevolgen vandien.
    Ze moeten uitkijken waar ze lopen op de vermolmde vloeren en luisteren angstig naar elk verdacht gekreun en gekraak waaronder dit huis gebukt gaat.
    Geen veiligheid meer, geen geborgenheid of warmte.
    Een huis dat geen bescherming meer biedt, waar angst leeft voor een instorting.
    Geen veilig dak meer boven het hoofd, maar een huis dat nauwelijks gered kan worden van de sloop.
    Met slapeloze nachten voor hen die er wonen.
    Geen veilige thuishaven, maar een schim van het stevige, betrouwbare huis dat het vroeger was.
    Waar stilte de koude, ijzige sfeer benadrukt.
    Lege kamers zonder warmte, enkel opwaaiend stof in het achtergelaten puin.
    Dit lichaam is te versleten, te bouwvallig om er nog iemand in te huisvesten.
    Een krot waar het dak lekken vertoont, de plankenvloer kraakt, de kieren tocht doorlaten en de muren barsten : ďonbewoonbaar verklaard !Ē.

    ďBetreden op eigen risicoĒ, zou er op een bord moeten boven hangen, ter waarschuwing van onbevoegden en onwetende zielen, want uiterlijk lijkt het huis stevig en lekker warm, mits een opfrisbeurt.
    Een ruÔne die met wat fantasie laat zien hoe mooi het vroeger was: fier en statig, met een open deur voor iedereen.
    Ik voel me als in een cocon, vastgeweven in dit onbewoonbaar verklaard huis dat mijn lichaam is.
    Het schrijnende besef van wat er ťcht gaande is en het weinige van wat er nog maar over blijft van een vol leven, slagen me als een mokerslag in het gezicht.

    In de vele relaties die ik heb verloren, heb ik er ťťn belangrijke bijgekregen, een vriend voor het leven : de dood.
    Hij is voor mij geen akelige voorstelling, maar een geruststelling.
    Magere Hein loopt naast mij, dag in dag uit, niet vlugger, niet trager, in gelijke tred.
    Op de bank zit hij naast mij en ik weet dat, als ik mijn hand uitsteek, hij me meeneemt naar een plek zonder pijn, zonder ziek zijn, zonder vertwijfeling en zonder schuldgevoelens.
    Dadelijk en instantklaar, van de ene seconde op de andere.
    Welke vriend kan je dit alles eerlijk en onvoorwaardelijk garanderen, ik vraag het je ?

    Op mijn begrafenis zou er moeten gelachen worden, gedanst en opgelucht worden adem gehaald.
    Eindelijk verlost van die nooit stoppende ellende, eindelijk vrij van pijn en verdriet, vrij van het gevoel van in een ingemetselde kamer te zitten zonder ontsnappingsmogelijkheden.

    Ook voor Niels en Dirk : eindelijk vrij van bezorgdheid, vrij van op de tenen te lopen en te fluisteren, niet te weten hoe mijn humeur zal zijn en angstvallig afwachten, om dan opgelucht te kunnen ademen, al kan het zo weer omslaan.
    Geen geduw en getrek meer met de rolstoel, geen wankelende moeder die zuchtend en kreunend door het huis wankelt, geen angst rond het hart bij een raar geluid, geen meewarige blikken meer als je samen op stap bent.

    Voor velen komt dit waarschijnlijk zeer hard over, ik besef dit.
    Besef dan ook dat geen mens zich kan inbeelden wat een ander kan voelen of moet ondergaan.
    Door hypocriet te zijn en alles onder te dekken met de mantel der liefde en te verbergen onder een dik deken van stilzwijgen, versmoor je alle gevoelens van die ander.
    Enkel mensen die in een gelijkaardige situatie staan, kunnen dit aanvaarden, voor de anderen is en blijven dergelijke uitspraken taboe.
    Het zij zo.


    Donderdag 7 december 2006

    Grijnzend, bijna uitdagend, staart de rolstoel me aan vanuit Dirks autokoffer.
    Alsof hij me er - met gemene binnenpretjes - wil aan herinneren dat hij lekker lang werkloos is.
    Kan je echt te ellendig zijn om in een speciale rolstoel te zitten, vraag ik me vertwijfeld af ?

    De idee van wassen en aankleden benemen me de adem.
    Om dan nog een rondje te toeren in deze mastodont.
    Nu is hij mijn redder in nood als het echt niet anders lukt.
    Hij kan zowat alles om het me gemakkelijker te maken bij uitstappen.
    De verstelbare rug heb ik nodig om niet recht te moeten zitten.
    De stevige hoofdsteun helpt om dat wattenhoofd vol koorts te laten rusten.
    Als je dan al eens buiten komt met deze ijzeren Bertha, denken mensen op slag dat je ook mentaal minder valide bent.
    Vriendelijk zijn ze wel en erg behulpzaam.
    Anders dan toen ik nog trots op eigen kracht in de winkel stond te schuifelen en rond te zwalpen als een dronkenman en alle blikken op mij waren gericht.
    Verwijtende opmerkingen als ďamai en dat al zo vroeg op de dagĒ, samen met een meewarige blik op zoon Niels als hij mij ondersteunde, terwijl ik me vastklampte aan alles wat niet los zat.

    Naast deze rolstoel heb ik nu ook een rolator, een looprek op wieltjes, gekregen van het ziekenfonds.
    Handig voor lange afstanden van meer dan twee meter en voor die twee keer per jaar dat we gaan winkelen op een Ďdrafjeí.
    In de meeste winkels kan je niet eens binnen met een rolstoel en dan is die rolator een uitkomst.
    Zo ťťn keer in ít jaar gebruik ik hem alleen.
    Het kost me weer een spierontsteking om hem uit de auto te sleuren en het restje energie in mijn lijf vloeit weg langs de straatstenen.
    Hij laat de verwijtende ogen nu plaats maken voor meeleven en wat begrip.
    Letterlijk en figuurlijk een houvast.
    Ze zouden een bord moeten maken dat we rond onze nek kunnen dragen, trots als een mooi juweel, waarop staat : ďU ziet het misschien niet, maar ik ben mindervalide door die verdomde CVS. Voor meer uitleg bel naar uw vertrouwensarts.Ē

    Ah, mensen begrijpen niets, tot je ze er met hun neus opduwt.
    We halen onze toeters en bellen boven, zodat mensen je met rust laten en je niet kwetsen met domme opmerkingen.


    Vrijdag 8 december 2006

    Met de moed der wanhoop en een grote portie verkeerde trots, verplicht ik mezelf om de kerstversiering boven te halen.
    Gewoon wat prulletjes voor binnen.
    Niet te veel of te zwaar, maak ik mezelf wijs.
    Eerst wat kleine snuisterijen, maar al gauw worden dat hele pakken.
    Zelfs de dwergkerstman op ons dak moet er aan geloven.
    Ik heb overal de pijn en koorts van een bedlegerige, maar dat houdt me niet tegen.
    Ik moet deze hele klus alleen klaren.
    Dit bangelijke lijf zal me deze keer niet vertellen wat kan en vooral wat niet.
    Mond snoeren, verstand op nul en verder zwalpen, stoel op, stoel af, naar boven, naar beneden.
    Half uit de dakkapel hangend op risico van een duizelingwekkende val.
    Even daarna bengelt de kerstman op het dak, om later te vast te stellen dat zijn afneembaar hoofd achterste voren zit.

    Alles wordt op zijn plaats gehesen.
    De twee kerstbomen die nog overblijven, sleur ik heldhaftig uit het tuinhuis.
    Zelfs de buitenversiering hangt op.
    Te bedenken dat ik alles deed in een dunne satijnen pyjama en met een temperatuur rond het vriespunt.
    Tegen de tijd dat Niels van de unief komt en Dirk van zijn werk, baadt dit huis in de geborgen warmte van een sfeervolle kerstsfeer.

    De mannen zijn blij verrast om al dat moois, maar minder enthousiast over mijn toestand.
    En ik fier op mezelf, de pijn en het doodzieke gevoel verbijtend.

    Ziezo lijf, speel nu maar op, ik ben je toch te slim af geweest.
    Niet dus, want korte tijd daarna weet ik niet meer waar te kruipen van de helse pijnen en het ellendige koortsgevoel dat mijn hele lichaam vervult.
    Ik weet nu al dat ik dit koppige doordrijven nog lang zal mogen bekopen.

    Een keer of zo per jaar wil ik eens doen waar ik zin in heb.
    Niet in wat ik kan : slapen, rusten, horizontaal liggen, puffen, kreunen, duizelen, Ö
    In elk geval heb ik een fitnessprogramma afgewerkt voor een gezonde medeburger.
    Alleen ben ik dat niet.
    Het doet me trouwens denken aan die keer dat we in het Universitaire Ziekenhuis Gasthuisberg waren voor informatie over medicatie voor CVS.
    Het assistentje, nog zeer groen achter de oren, vroeg ongeÔnteresseerd of ik wel genoeg aan sport deed.
    Nou moe, niet dus !

    Met het kersenpitkussen, dat ik steevast Ďpersenkutkittení noem, in aanslag en een halve apotheek pijnstillers en slaapmiddelen in mijn lijf, sukkel ik voetje per voetje naar bed.


    Zaterdag 9 december 2006

    Nog voor ik mijn ogen open, merk ik iets ongewoon.
    Ik heb dit gevoel altijd om de twee uur als ik wakker ben, maar deze keer is er iets meer.
    Een overheersende, bijna niet te omschrijven pijn trekt door mijn hele lichaam.
    Van het puntje van mijn hoofd tot het puntje van mijn kleine teen.
    Ik probeer me voorzichtig op een zijde te rollen, om makkelijker uit bed te sukkelen.
    Maar elke beweging doet mij zeer.
    Als ik uiteindelijk naast mijn bed sta, loop ik zo krom, alsof iemand deze nacht de pezen van mijn kuiten heeft aangespannen.
    Ah ja, gisteren : kerstversiering !
    Proficiat Yoke, dat heb je weer flink gedaan.
    Als een honderdjarige stap ik de kamer uit, niet wetende hoe ik die verdomde trap te lijf moet gaan.
    Voorwaarts gaat niet.
    Achterwaarts dan maar ?
    Stevig vasthoudend aan de leuning hijs ik me naar beneden, bij elke stap een kreet van pijn.

    Dirk kijkt me in de keuken berispend en toch ook begrijpend aan.
    Hij laat me even tegen hem aanhangen, zachtjes masserend over mijn pijnlijke rug.
    Liever niet; het doet te zeer.
    Na mijn arsenaal wondermedicatie en vooral de opwekkende kop koffie vraag ik langs mijn neus weg of hij de grote kerstboom in elkaar wil zetten.
    Een echte dwingeland ben ik en dat weet ik maar al te best.
    Vroeger deed ik die dingen zelf en alles moest gebeuren wanneer ik eraan dacht.
    Nu krijgt Dirk deze ondankbare taken, die hij telkens met veel geduld en liefde doet.
    Hij weet, dat als ik iets in het hoofd heb, dit moet gebeuren en hij begrijpt mijn onmacht om het zelf niet te kunnen doen.

    Als de grote boom er staat, begin ik samen met hem aan de versiering.
    Elke kerstbal lijkt wel een kanonskogel en de slinger wordt overgenomen door mijn wederhelft.
    Het draait me voor de ogen en ik duizel op mijn wankele benen.
    Het koortsige gevoel dat nog niet weg was, steekt nu aardig de kop op en ik moet gaan liggen.
    Toch wil ik meehelpen, want ergens zit er bij mij de gedachte dat het misschien wel eens mijn - onze - laatste kerst zou kunnen zijn.

    Meer en meer zie ik het niet meer zitten, zo erg dat afscheid nemen regelmatig ter sprake komt, tot grote angst van Dirk, maar ook van mezelf.
    Eťn van de ergste zaken is te weten dat je gaat sterven en misschien ook wanneer.
    Maar het is even erg als je elke dag verder moet vechten tegen het onoverwinnelijk monster in de camouflage van CVS.
    Niemand zou zoiets moeten ervaren.
    Het is onmenselijk om dit te moeten dragen, dag in, dag uit en je goed blijven voordoen naar je zoon, je man en de rest van de wereld.
    Meer en meer zie ik dat er geen andere uitweg is.
    Dat ik moet kiezen voor iets dat mensonwaardig is: bewust te sterven om te ontsnappen aan de nooit loslatende ziekte.
    Ik wens het mijn ergste vijand niet toe en leef mee met Dirk, die ook met deze angst moet leven.
    De dag eindigt wat in mineur, doorweven van pijn, ziek zijn en doemgedachten.


    Dinsdag 12 december 2006

    Vandaag is het een dag geweest als alle andere, met het verschil dat Marleen er is.
    Als ik in de relax zit, uitgeput en niet goed wetend hoe ik het nog een paar uur moet uitzingen voor het bedtijd is, zie ik de lampen van haar auto op de oprit.
    Te moe om recht te staan, maar blij dat ze er is.
    Wanneer ik eindelijk uit de zetel ben gekropen en op Ďmijní drafje naar de voordeur loop, is Niels me van boven komend, al lang voorbij gestoken en opent hij glimlachend de voordeur.
    Ook hij weet, net als Dirk, hoeveel ik aan Marleen heb en aan haar eigen vertrouwde manier van doen.

    Nog voor we elkaar een knuffel geven, zitten we al te vertellen.
    Wij weten altijd wel waarover te praten en geen geheim is heilig bij ons.
    Terwijl we babbelen, lig ik gedwee op de strandstoel.
    Met een geurig kopje cappuccino en een sigaretje erbij, krijgen gewone verhalen een andere dimensie.
    Soms besluit mijn stem dat het meer dan genoeg is geweest en verdwijnt ze achterbaks in het niets.
    Stilzwijgend liggen en gewoon wachten tot ze terugkomt is dan de boodschap.
    Of ik grijp onopvallend naar de steken in mijn op hol slaand hart, dat zoveel gepraat niet gewoon is.

    Marleen trekt even onopvallend de wenkbrauw op.
    Meer moet dat niet zijn.
    Wij begrijpen elkaar ook zonder woorden.
    Waarom we dan zoveel tateren ?
    Ah, het kan zo'n deugd doen.

    Als de tijd om op te stappen er komt, zegt ze : ďIk ben weg, want je ogen staan weer vol waterĒ.
    Een signaal dat ik er onder door zit en mijn energie al sterk in het rood staat.
    Marleen denkt dat we in een vroeger leven ťťn en dezelfde persoon waren.
    ďIk krijg er kippenvel vanĒ, fluis- tert ze mij toe.
    Terwijl ik wat schaapachtig lach, rijzen de haren op mijn arm ook omhoog.


    Dinsdag 19 december 2006

    Marleen loopt vanavond langs met haar immer aanwezige warmte en een koffer vol schoonheidsproducten.
    Ze geeft me haar echt grootste verwennerij.
    Gelaatsverzorging, handen en voeten, alles moet eraan geloven.
    Op de keukentafel worden potjes en zalfjes professioneel uitgestald en ik leg me behaaglijk op de strandstoel, die uitzonderlijk als behandelingstafel dient.

    Met een emmertje warm water in aanslag, een handspons en handdoek, gaat ze voorzichtig aan de slag, bang om me pijn te doen.
    Het kleinste spiertje speelt op en dat weet ze.
    Ze laat haar handen rustig het behaaglijke werk doen.
    Gelaatsreiniging, maskertje, lekker warm wa- ter, gelaatscrŤme wordt zachtjes ingemasseerd.
    Daarna komen de nagels aan de beurt.
    Zo moet ik zelf eens niet beverig met nagellak omspringen voor het komende kerstfeest.
    Zelfs de voetjes worden met heel veel liefde en toewijding verzorgd.
    Wat een luxe, wat een zaligheid !
    Dit is de beste behandeling die ik sinds mijn ziekte heb ondergaan.
    Het voelt lekker ontspannen.
    Na de behandeling blijf ik heerlijk nagenieten, terwijl ze opruimt.
    Onbetaalbaar en tussendoor nog een fijne babbel.
    Zoín aanpak zou moeten terugbetaald worden voor CVS.
    Een betere bestaat niet.
    Goed gezelschap dat je in de watten legt.


    Donderdag 21 december 2006

    Gisteren onderging buurvrouw Lydia een ingreep aan een pijnlijke teen.
    Ik wil haar absoluut bezoeken.
    Alleen heb ik het gevoel dat ik er in mijn toestand erger aan toe ben dan de meeste mensen die in het ziekenhuis verblijven.
    Zeer ziek, koortsig, heel veel pijn en een groot gat waar energie zou moeten zitten.
    Buurvrouw blijft maar tot morgen in het ziekenhuis en heeft me nog op het hart gedrukt haar later  thuis een bezoekje te brengen.
    Gelijk heeft ze, maar ik wil er absoluut naar toe.
    Oppervlakkig verfris ik mij en stap duizelig en hangerig in de auto.

    De rit naar het ziekenhuis lijkt niet te stoppen, hoewel het maar een kwartiertje rijden is.
    Alles danst op en neer voor mijn vermoeide ogen.
    Ik word misselijk van die deinende beelden.
    De extra concentratie om geen ongelukken te veroorzaken, vergen meer van me dan ik inschat.
    Eens op de parking voor mensen met een handicap, merk ik dat er alleen nog maar plaatsen ver van de hoofdingang vrij zijn.
    Doorgaans laat ik de portier me met de rolstoel brengen, maar vandaag wil ik met de rolator.
    Ik vraag het ding nu even mee te willen werken, maar het lijkt wel of het denkt ďals jij koppig bent, ik ookĒ en laat zich niet zonder letterlijke slag of stoot uit de auto sleuren.

    Mijn arm en schouder krijgen een venijnige steek.
    Zonder een greintje energie begin ik aan mijn calvarietocht.
    Voetje voor voetje schuifel ik naar de hoofdingang, die verdacht veraf ligt.
    Na een paar metertjes moet ik halt houden en ik zie in de ruit de andere bezoekers en patiŽnten voorbij me lopen als in een versnelde montage.
    Zelf blijf ik stil staan en zie mezelf hoe de anderen me eigenlijk altijd zien als ik buiten kom met de rolator of de rolstoel: een mindervalide.

    Ook op mijn aangezicht staat het af te lezen in torenhoge letters.
    Het raakt me onverwachts, als een bliksemschicht bij heldere hemel.
    Het maakt me moedeloos te moeten toegeven dat ik zelfs dit niet meer kan.
    Hulp vragen zou kunnen, maar dat doe ik koppig niet.
    Ik kan geen kant meer op, niet terug en niet verder.
    Op dit moment zou ik willen dat er iemand komt met een verlossende prik.
    Ik wil hier ter plekke dood.

    Met de moed der wanhoop verzet ik elke minuut een voet en na een half uur bereik ik doodziek de ingang.
    Aan de balie vraag ik met een hese wegvallende stem waar buurvrouw ligt.
    Het valt me plots te binnen dat zij niet hier, maar in een ander ziekenhuis van de stad is opgenomen.
    Ik kan mezelf wel tegen het hoofd slaan, maar de kracht ontbreekt.
    De vriendelijke dame van de balie contacteert even het andere ziekenhuis.
    Ik hou me, verlegen voor mijn blunder, voor de domme.

    ďZal ik een bode vragen een rolstoel te brengen?Ē vraagt de receptioniste.
    Koppig bedank ik en zeg haar dat het wel zal lukken.

    Twee uur later ben ik op weg naar het juiste ziekenhuis.
    Gelukkig gaat het hier vlugger en spoedig sta ik bij buurvrouw op de kamer.
    Nooit meer doen, maar ik ben ongelooflijk blij dat ik het haalde.
    Na een kort bezoek beloof ik haar thuis op te zoeken.
    Onderweg naar huis stop ik nog even aan een winkel.
    Het lijkt er op dat ik nooit meer thuis zal raken.
    Enige lichtpuntje, vriendin Marleen staat daar met haar twee zonen.
    Ze zegt dat ik er goed uitzie.
    Voor Marleen geen geheimen.
    Ik drop een zwaar pak aan hun huis, ga nog langs de apotheek voor mijn medicatie en eindeloze uren later ben ik weer thuis.
    Een rit van vijftien minuten heeft vandaag helse, onaangename wendingen gekregen.

    ís Avonds vertel ik Dirk met horten en stoten mijn verhaal om in een onbedwingbare huilbui uit te barsten.
    Het komt van zeer diep en ik zeg vertwijfeld dat ik niet weet of ik dit nog kan volhouden.
    Dirk streelt zachtjes mijn zere arm.
    Hij begrijpt het maar al te goed.
    Hem ook doet dit alles pijn.
    Hij doet hartstikke zijn best om het me zo gemakkelijk mogelijk te maken.
    Nooit te oud om te leren, denk ik in het besef dat dit hoofdje van mij altijd even koppig zal blijven.
    Ik kruip heel vroeg in bed en draai voor enkele uurtjes in een bodemloze slaap, om dan midden in de nacht op te staan en daarna weer te gaan slapen tot de ochtend.


    Zondag 24 december 2006

    De dag verloopt moeizaam.
    Ik voel dat ik op de puntjes van mijn tenen moet lopen om te doen alsof alles meevalt.
    Deze feestdagen wil ik er gezellig bij zijn, maar het gaat me niet meer af.
    Ik ben te ziek en elk woord moet ik tien keer omdraaien om niet uit te vliegen.
    Ik ben uitzinnig van ellende en zou de hele wereld willen stukslaan.
    Ieder woord maakt me prikkelbaar.
    Ik ben me daar zeer goed van bewust, maar het is sterker dan mezelf. ís
    Avonds gaan we naar de kerstviering en ik voel me erg emotioneel.

    Na de eredienst komen de pastoor en enkele bekenden een praatje maken.
    Het doet me deugd hen te zien.
    Thuis worden pakjes geopend en kiekjes genomen.
    Heimelijk denk ik dat het wel de laatste kunnen zijn met mij erbij.
    Dirk is blij met zijn nieuwe GPS.
    Het ding kan zelfs kaarten van Amerika opslaan.
    Alle wegen in binnen- en buitenland kan hij vinden en het toestelletje brengt je feilloos waar je naartoe moet.
    Geen bestemming te ver of te afgelegen, vinden zal hij ze.
    Maar hij heeft geen enkele route, geen enkele plaats die je kan intikken om van die CVS af te komen.
    Dat is zelfs voor deze GPS een doodlopende straat.
    Uiterlijk probeer ik me gedeisd, goed en vrolijk te houden, maar binnenin vloeien de tranen van ellende en onmacht, van verdriet en angst.
    Wat zal volgend jaar ons brengen ?
    Zal ik er nog zijn en zo ja, hoe ?
    Weer opgelucht dat ik deze dag zonder te veel kleerscheuren heb doorstaan, ga ik slapen, dromend van een gezellige kerst zoals vroegerÖ
    Ah ja, vroegerÖ


    Dinsdag 26 december 2006

    Vandaag is het kerstfeest van oma en opa, sinds een paar jaar bij tante Ann en oom RafaŽl.
    Ik dirk me met moeite op.
    Geen haar op mijn zere hoofd zou er aan denken om ergens naartoe te gaan op een andere dag.
    Maar vandaag maak ik een extra inspanning voor mijn petekind Sarah en om de familie nog eens te kunnen zien, al is het waarschijnlijk maar voor een uurtje.

    Gepakt met geschenkjes en de rolstoel in aanslag rijden we bij hen aan.
    Er heerst al een gezellige drukte.
    Ik krijg een glaasje champagne aangereikt en dankbaar nip ik ervan.
    Hier en daar luister ik naar verhalen en doe soms een praatje mee, maar na een uurtje zit het er voor mij helemaal op.
    Eten doe ik nooit op een feest.
    Te vermoeiend.
    Dirk brengt me naar huis en bed.
    Ik wil graag tegen de avond nog eens terug en Dirk belooft me om me te komen oppikken als hij geen tegenbericht krijgt.
    Ik val dadelijk in slaap en word vreselijk ziek wakker.
    Even denk ik om af te zeggen, maar ik wou petekind haar nieuwjaarsbrief zo graag horen en haar de pakjes willen geven die we samen zijn gaan uitkiezen.

    Als Dirk toekomt, ziet hij dat het niet bijster gaat en maant mij aan thuis te blijven.
    Maar ik wil mee.
    Eens daar, probeer ik me zo goed mogelijk te houden en al vlug krijg ik een prachtige brief voorgelezen van Sarah.
    Als toetje spelen de meisjes van schoonzus nog eens hun prachtige muziek op viool en cello.

    Met de oudste dochter Lore, die petekind is van Dirk, heb ik een fijn gesprek.
    Ook met tante Lieve kan ik vrijuit praten over onze gevoelens.
    Een oudere tante komt erbij zitten en informeert hoe het met me gaat.
    Zonder een antwoord af te wachten zegt ze dat ik er goed uit zie.
    Het gaat mij precies beter.
    Ik zwijg en kijk even naar tante Lieve, waarmee ik net een gesprek had over sterven.

    Als we buiten een sigaretje gaan roken, vraagt Lieve welk weer het moet zijn op mijn begrafenis.
    Ik vind het een geweldige vraag.
    Ze begrijpt mij volkomen.
    ďHet moet regenenĒ, antwoord ik.
    Dat hoort erbij.
    ďIs it raining in heaven ? Do you want us to cry ?Ē, zingt Queen.
    Als we binnen zijn, grap ik dat ze misschien over dertig jaar zal zeggen : ďZeg Yoke, hoe zit dat nou ? We zijn al dertig jaar verder !Ē

    We nemen afscheid en buiten komt Dirkís tante nog vlug met een pakje voor me.
    Zomaar.
    Het doet me wat en een beetje ontroerd stap ik de auto in, weer naar huis.


    Vrijdag 29 december 2006

    Deze dag tussen Kerstmis en oudejaarsavond lukt het niet meer !
    Ik ben helemaal op.
    Doodziek van de afgelopen drukke dagen.
    Het constant willen goed houden eist vandaag zijn zware tol.
    De rekening wordt gepresenteerd en nog niet zoín klein beetje.
    Ik voel dat ik me bijna niet kan bedwingen om het uit te schreeuwen van ziek zijn, ellende, helse pijnen en een humeur om op te slaan.
    Liefst zou ik van pure onmacht alles stuk willen slaan.
    Ik probeer me zo gedeisd mogelijk te houden en mijn mannen zoveel mogelijk uit de weg te gaan om geen confrontatie te moeten aangaan.

    Dirk merkt dadelijk dat het zeer slecht gaat, want als hij in de ene kamer komt, slof ik dadelijk naar een andere.
    Op zijn vragen en opmerkingen komt niet meer dan een gezucht of gekreun als antwoord.
    Diep van binnen voel ik de woede tegen mijn ziek zijn opborrelen en ik tracht zoveel mogelijk in bed te blijven.
    Ook Niels voelt dit aan en houdt zich stil.
    Vandaag geen aai over zijn hoofdÖ

    Als ik ís avonds, tegen beter weten in, toch mee aan het avondeten aanschuif voor de gezelligheid, barst om een kleinigheid de bom.
    Iets op de tafel zint me niet en ik schiet uit naar Dirk op een manier die niet meer te verantwoorden is.
    Terwijl ik mijn rake, venijnige klappen uitdeel, zie ik Dirk de harde woorden opvangen en vertwijfeld kijken.
    Toch blijft hij rustig en tracht alles in orde te brengen.
    Niets kan dit humeur van mij nog sussen.
    Ik zoek een zondebok en ook nu is het alweer Dirk geworden.

    Ik wťťt wat ik doe en besef dat het niet eerlijk is, maar niemand kan inschatten hoe verdomd ellendig en rotziek ik me voel.
    Bij elk hard woord krimt Dirk in mekaar, innerlijk, want uiterlijk houdt hij zich sterk en rustig.
    Ik raak hem waar ik kan, op zijn gevoeligste plekken .
    Ik ben de bokser die een rechtse en linkse uitdeelt en slaat tot bijna een knock out en Dirk is de andere bokser die enkel en alleen incasseert, opnieuw en opnieuw, zonder zelf uit te halen, zonder die ene genadeloze slag toe te dienen die hij zo gemakkelijk zou kunnen uitdelen.

    Niels komt tussenbeide en verdedigt zijn paps.
    Een huilbui van jewelste is de reactie.
    Een huilen dat komt door ontreddering, vertwijfeling, pijn en vooral schuldgevoelens.
    Huilend loop ik naar de achterkeuken en ik kan niet meer stoppen met dit tranendal.
    In de keuken neem ik, voor de ontdane gezichten van mijn mannen, mijn slaapmedicatie en loop huilend naar boven.
    Wťg, weg van alles en iedereen, maar vooral weg van mezelf.
    In bed rol ik me in foetushouding en alle stoppen slaan door.
    Niels komt de kamer binnen en verontschuldigt zich, maar ik schreeuw het uit dat ik best weet dat hij gelijk heeft.
    Dirk komt erbij en tracht mijn arm te strelen.
    Als een gewond dier trek ik mij angstig weg.
    Met veel moeite laten ze me alleen, onbedaarlijk huilend voor wat ik heb aangericht.

    Als ik na lange tijd wat tot bedaren kom, weet ik dat dit zo niet meer verder kan.
    Het is trouwens de eerste keer dat Niels me zo zag en dat is voor mij onvergeeflijk.
    En Dirk, wat doe ik mijn liefste aan ?
    Hoeveel moet hij nog incasseren ?
    Het is genoeg geweest.
    Er draait een knop in mijn hoofd om.
    Ik moet hier weg.
    Ik moet mijn mannen beschermen tegen zulke uitvallen die er niet beter op worden.
    Het is sterker dan mezelf, door die rotziekte die maar niet wil wijken.
    Ik zal uit dit leven stappen, om mijn mannen te vrijwaren van nog meer ellende.

    Vanaf dat moment word ik rustiger en zeer koel.
    Alsof alle gevoelens met dit besluit zijn weggesneden.
    Maar goed ook, want ik kan me nu geen sentiment veroorloven.
    Ik blijf in bed en reageer niet als Dirk eens komt checken, ongerust als hij is.
    Als iedereen slaapt, sta ik op als een dief in de nacht.
    In de spiegel zie ik een gezicht zonder mimiek, hard en koud.
    Ik schrijf een kort briefje naar Dirk, waarin ik uitleg dat ik het tracht vol te houden tot na de examens van Niels.
    Dan stap ik uit dit leven.
    Mijn besluit staat vast.

    Voor Dirk schrijf ik een briefje waarin ik hem vraag iemand van zijn vrienden mee te nemen om in mijn plaats naar de oudejaarsshow van Geert Hoste te gaan.
    Tickets die ik als kerstcadeau had gegeven.
    Ik dwaal herhaaldelijk die nacht stilletjes in huis rond, een huis dat mij nu zeer vreemd en koud lijkt.
    De dag erna blijf ik in bed met extra medicatie en vermijd elk contact met de mannen.
    Eenmaal sta ik overdag op en knik koel tegen
    Niels als die vraagt of het gaat.
    Tegen Dirk zeg ik geen woord en sla alle toenadering af.
    Eigenlijk voel ik me...


    Bestel het boek : http://www.wwaow.com/wwaow/site/bookdetail/?bookid=2971


     

    12-05-2008 om 00:00 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 3/5 - (12 Stemmen)
    >> Reageer (0)


    Blog als favoriet !

    Gastenboek

    Druk op onderstaande knop om een berichtje achter te laten in mijn gastenboek


    Foto

    Raadpleeg steeds je arts !
    Inhoud blog
  • Tijd om afscheid te nemen...
  • Fibromyalgie in het kort
  • Leden ME/CVS Vereniging unaniem tegen CBO-voorstel
  • Blood donation, XMRV & chronic fatigue syndrome
  • Illness duration and coping style in chronic fatigue syndrome
  • Review confirms PTSD in Gulf vets - Panel finds many reports of multisymptom illnesses
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel I
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel II
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel III
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel IV
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel V
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VI
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VII
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VIII
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel IX
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel X
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel XI
  • When do symptoms become a disease ?
  • Burnout
  • Gepest ? - Zet de juiste stappen
  • Voldoet jouw werkplek aan de ARBO-normen ?
  • Chiropractie - Vrijspraak voor Simon Singh in smaadzaak
  • ME/CVS ? - Werk mee aan onderzoek naar tegemoetkoming chronisch zieken !
  • Magical Medicine - How to make a disease disappear
  • A new hypothesis of chronic fatigue syndrome - Co-conditioning theory
  • A light in the darkness - Good news ahead for XMRV ?
  • Zomertijd - Help je biologische klok
  • Beter van de bedrijfsarts
  • De invloed van economisering op het werk van artsen
  • Chronisch Vermoeidheidssyndroom (IOCOB)
  • Gezond brein, gezonde darmen
  • A retrospective review of the sleep characteristics in patients with chronic fatigue syndrome and fibromyalgia
  • Opdracht voor het volgende kabinet : afschaffing van het UWV
  • Test maakt validering pijn bij ME/CVS patienten mogelijk
  • Surprise discovery that HIV retrovirus hides in bone marrow offers new hope for eradication
  • A doctor's roadmap for dealing with the problems of ME/CFS
  • De Terug Plezant Club
  • Het retrovirus XMRV - Waar of niet waar ?
  • Being homebound with chronic fatigue syndrome - A multidimensional comparison with outpatients
  • Oplaaiende symptomen ME patient verraden ontstekingsreactie
  • UWV : 'ME/CVS is ziekte in zin van arbeidsongeschiktheid'
  • Een succesverhaal met Vistide in de strijd tegen ME/CVS - Een verhaal over herstel
  • Depressie
  • Hoe stressvol is je leven ?
  • Making the diagnosis of CFS/ME in primary care - A qualitative study
  • A new system of evaluating fibromyalgia and chronic fatigue
  • Nijmeegs onderzoek haalt CVS-doorbraak onderuit
  • Psychotherapie bij depressie overschat
  • Secrets of novel retrovirus unfolding
  • XMRV : 'missing link' bij ME/CVS ?
  • Reeves, hoofd van CDC CVS onderzoeksprogramma, gaat weg
  • Constant agony of an ME sufferer
  • Canon van de geneeskunde in Nederland
  • Dr. Frank dieet
  • Defeatism is undermining evidence that chronic fatigue syndrome can be treated
  • Cellular and molecular mechanisms of interaction between the neuroendocrine and immune systems under chronic fatigue syndrome in experiment
  • Zo zorg je voor weerstand - Houd je lichaam in optimale conditie
  • Fibromyalgie Vlaanderen Nederland - Dr. Bauer
  • Bussemaker komt terug op erkenning CVS
  • Postexertional malaise in women with chronic fatigue syndrome - Laboratioriumonderzoek bevestigt inspanningsintolerantie bij ME/CVS
  • Ze vertelden stervende dochter dat ze een leugenaar was - Interview met ME moeder Criona Wilson
  • Bijwerkingen antidepressiva erger dan gedacht
  • Bereken je BMI
  • Host range and cellular tropism of the human exogenous gammaretrovirus XMRV
  • The Brain Boosting B-12 - Hydroxocobalamin
  • Vertaling Canadese criteria ME/CVS
  • Slapeloosheid & osteopathie
  • Het Advies- en meldpunt ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
  • Association between serum ferritin [stored iron] level and fibromyalgia syndrome
  • Dr. Mikovits XMRV Seminar (videos)
  • Zorgen voor een ander (2010) - Antwoorden op veelgestelde vragen
  • Herwin je veerkracht - Omgaan met chronische vermoeidheid en pijn
  • Je eten bepaalt je slaap
  • Dierenleed
  • ME/CVS erkend als chronische ziekte
  • Understanding fibromyalgia pain
  • Hyperalgesia in chronic fatigue syndrome
  • Wegwijzer psychische problemen
  • Positieve psychologie
  • Fietsen in de sneeuw...
  • Tips tegen de koude
  • Failure to detect the novel retrovirus XMRV in chronic fatigue syndrome
  • Nieuwe behandeling VermoeidheidCentrum zeer effectief
  • Een Zalig Kerstfeest en een gezond en voorspoedig 2010 !
  • Taming stressful thoughts
  • Burn-out - Werken tot je erbij neervalt - Deel I
  • Burn-out - Werken tot je erbij neervalt - Deel II
  • Canadese kriteria voor kinderen ook geschikt om onderscheid te maken tussen "milde" en "ernstige" gevallen
  • Stop met piekeren
  • Gedumpt, wat nu ? - Deel I
  • Gedumpt, wat nu ? - Deel II
  • Making a Difference in ME/CFS (Chronic Fatigue Syndrome) and FM
  • Psychotherapie - Van theorie tot praktijk
  • Fibromyalgie, waardevolle dagbesteding en werk - Deel I
  • Fibromyalgie, waardevolle dagbesteding en werk - Deel II
  • Fibromyalgie
  • Europees instrument spoort fibromyalgie op
  • Gezinsgeluk heeft positieve invloed op werk
  • Cognitieve gedragstherapie bij depressie
  • Nooit meer hetzelfde...
  • Rugklachten en RSI beroepsziekten nummer 1
  • SOS ! Hulp voor ouders
  • Dr. Nancy Klimas opens new Chronic Fatigue Center
  • The dramatic story of microbiologist Elaine DeFreitas' discovery
  • Fibromyalgie - Genezing is mogelijk - Gratis boek !
  • Verdedig je tegen wintervirussen
  • 7 geheimen die vrouwen verzwijgen
  • Eťn op de twee Belgen krijgt ooit last van reuma
  • Wie langdurig ziek wordt heeft nood aan informatie
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel I
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel II
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel III
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel IV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel V
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel IX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel X
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIX
  • Doe een wens... - Make a wish...
  • 7 geheimen die mannen verzwijgen
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXX
  • Fibromyalgie - Genezing is mogelijk - GRATIS !
  • Af en toe een geheim is juist gezond
  • FM/CVS en verzekeringen - Info voor thesis
  • Mogelijke doorbraak MS-behandeling
  • Wees een winterdepressie voor
  • Vitamine B12-tekort - Een mogelijke oorzaak van Chronische vermoeidheid ? - Deel I
  • Vitamine B12-tekort - Een mogelijke oorzaak van Chronische vermoeidheid ? - Deel II
  • The Guaifenesin Story
  • A virus linked to chronic fatigue syndrome - Dr. Nancy Klimas interviews
  • Don't wait for a cure to appear
  • Gezonde chocoladeletters van Sinterklaas
  • Oorzaken van puisten
  • Sporten beter dan pauzeren bij RSI
  • Alles voor het goeie doel !!
  • Gewoon gelukkig zijn...
  • Chronic Fatigue Syndrome - La b√™te noire of the Belgian Health Care System
  • Persoonlijkheidstests
  • Vaccinatie risicogroepen H1N1
  • Geopereerd Prof. Johann Bauer - Een update (Greta)
  • Weersfactoren oorzaak van hoofdpijn
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part I
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part II
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part III
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part IV
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part V
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VI
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VII
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VIII
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part IX
  • Challenges to conventional thinking about mind and body
  • What is CFS and what is ME ?
  • CVS-Referentiecentra - Opheffing en sluiting
  • Heb ik voldoende ontspanning ?
  • 7 tips tegen een overactieve blaas
  • Wallen en kringen onder de ogen
  • Recovered CFS/ME Patient Goes to Washington, D.C.
  • Chronische vermoeidheid zit niet tussen de oren
  • Dr. Bauer heeft mijn leven gered
  • Has your marriage been damaged by fibromyalgia or chronic fatigue syndrome ?
  • Vijf grootste bedreigingen gezondheid
  • Onbegrepen lage rugpijn beter te behandelen
  • Je beste antistresstip
  • Sufferers of chronic fatigue see life as a balancing act
  • Te hard gewerkt...
  • Prof. Dr. Johann Brauer op mijn blog
  • Geopereerd Prof. Johann Bauer
  • Is de griepprik gevaarlijk ?
  • Griep en verkoudheid - Deel I
  • Griep en verkoudheid - Deel II
  • Support the 500 Professionals of the IACFS/ME
  • Slanker met je hartritme
  • Enzym veroorzaakt gevolgen slaaptekort
  • Now we can get down to business
  • XMRV and chronic fatigue syndrome
  • Verslaving is een behandelbare hersenziekte
  • Kopstukken filosofie - Oktober 2009
  • Gek op je werk
  • Fikse schadevergoeding om antidepressivum
  • ME/CFS patients have retrovirus (XMRV) on YouTube

    Foto

    Archief per week
  • 12/04-18/04 2010
  • 05/04-11/04 2010
  • 29/03-04/04 2010
  • 22/03-28/03 2010
  • 15/03-21/03 2010
  • 08/03-14/03 2010
  • 01/03-07/03 2010
  • 22/02-28/02 2010
  • 15/02-21/02 2010
  • 08/02-14/02 2010
  • 01/02-07/02 2010
  • 25/01-31/01 2010
  • 18/01-24/01 2010
  • 04/01-10/01 2010
  • 28/12-03/01 2010
  • 21/12-27/12 2009
  • 14/12-20/12 2009
  • 07/12-13/12 2009
  • 30/11-06/12 2009
  • 23/11-29/11 2009
  • 16/11-22/11 2009
  • 09/11-15/11 2009
  • 02/11-08/11 2009
  • 19/10-25/10 2009
  • 12/10-18/10 2009
  • 05/10-11/10 2009
  • 28/09-04/10 2009
  • 21/09-27/09 2009
  • 14/09-20/09 2009
  • 07/09-13/09 2009
  • 31/08-06/09 2009
  • 10/08-16/08 2009
  • 27/07-02/08 2009
  • 20/07-26/07 2009
  • 06/07-12/07 2009
  • 22/06-28/06 2009
  • 15/06-21/06 2009
  • 08/06-14/06 2009
  • 01/06-07/06 2009
  • 25/05-31/05 2009
  • 18/05-24/05 2009
  • 11/05-17/05 2009
  • 04/05-10/05 2009
  • 27/04-03/05 2009
  • 20/04-26/04 2009
  • 13/04-19/04 2009
  • 30/03-05/04 2009
  • 23/03-29/03 2009
  • 16/03-22/03 2009
  • 09/03-15/03 2009
  • 02/03-08/03 2009
  • 23/02-01/03 2009
  • 16/02-22/02 2009
  • 09/02-15/02 2009
  • 02/02-08/02 2009
  • 26/01-01/02 2009
  • 19/01-25/01 2009
  • 12/01-18/01 2009
  • 05/01-11/01 2009
  • 22/12-28/12 2008
  • 15/12-21/12 2008
  • 08/12-14/12 2008
  • 01/12-07/12 2008
  • 24/11-30/11 2008
  • 17/11-23/11 2008
  • 10/11-16/11 2008
  • 03/11-09/11 2008
  • 27/10-02/11 2008
  • 20/10-26/10 2008
  • 13/10-19/10 2008
  • 06/10-12/10 2008
  • 29/09-05/10 2008
  • 22/09-28/09 2008
  • 15/09-21/09 2008
  • 08/09-14/09 2008
  • 01/09-07/09 2008
  • 25/08-31/08 2008
  • 18/08-24/08 2008
  • 11/08-17/08 2008
  • 04/08-10/08 2008
  • 28/07-03/08 2008
  • 21/07-27/07 2008
  • 14/07-20/07 2008
  • 30/06-06/07 2008
  • 23/06-29/06 2008
  • 16/06-22/06 2008
  • 09/06-15/06 2008
  • 02/06-08/06 2008
  • 26/05-01/06 2008
  • 19/05-25/05 2008
  • 12/05-18/05 2008
  • 05/05-11/05 2008
  • 28/04-04/05 2008
  • 21/04-27/04 2008
  • 14/04-20/04 2008
  • 07/04-13/04 2008
  • 31/03-06/04 2008
  • 24/03-30/03 2008
  • 17/03-23/03 2008
  • 10/03-16/03 2008
  • 03/03-09/03 2008
  • 25/02-02/03 2008
  • 18/02-24/02 2008
  • 11/02-17/02 2008
  • 04/02-10/02 2008
  • 28/01-03/02 2008
  • 21/01-27/01 2008
  • 14/01-20/01 2008
  • 07/01-13/01 2008
  • 31/12-06/01 2008
  • 24/12-30/12 2007
  • 17/12-23/12 2007
  • 10/12-16/12 2007
  • 03/12-09/12 2007
  • 26/11-02/12 2007
  • 19/11-25/11 2007
  • 12/11-18/11 2007
  • 05/11-11/11 2007
  • 29/10-04/11 2007
  • 22/10-28/10 2007
  • 15/10-21/10 2007
  • 08/10-14/10 2007
  • 01/10-07/10 2007
  • 24/09-30/09 2007
  • 17/09-23/09 2007
  • 10/09-16/09 2007
  • 03/09-09/09 2007
  • 27/08-02/09 2007
  • 20/08-26/08 2007
  • 13/08-19/08 2007
  • 06/08-12/08 2007
  • 30/07-05/08 2007
  • 23/07-29/07 2007
  • 16/07-22/07 2007
  • 09/07-15/07 2007
  • 18/06-24/06 2007
  • 11/06-17/06 2007
  • 04/06-10/06 2007
  • 28/05-03/06 2007
  • 21/05-27/05 2007
  • 14/05-20/05 2007
  • 07/05-13/05 2007
  • 30/04-06/05 2007
  • 23/04-29/04 2007
  • 16/04-22/04 2007
  • 09/04-15/04 2007
  • 02/04-08/04 2007
  • 26/03-01/04 2007
  • 19/03-25/03 2007
  • 12/03-18/03 2007
  • 05/03-11/03 2007
  • 26/02-04/03 2007
  • 19/02-25/02 2007
  • 12/02-18/02 2007
  • 05/02-11/02 2007
  • 29/01-04/02 2007
  • 22/01-28/01 2007
  • 15/01-21/01 2007
  • 08/01-14/01 2007
  • 18/12-24/12 2006
  • 11/12-17/12 2006
  • 04/12-10/12 2006
  • 27/11-03/12 2006
  • 20/11-26/11 2006
  • 13/11-19/11 2006
  • 06/11-12/11 2006
  • 30/10-05/11 2006
  • 23/10-29/10 2006
  • 16/10-22/10 2006
  • 09/10-15/10 2006
  • 02/10-08/10 2006
  • 25/09-01/10 2006
  • 18/09-24/09 2006
  • 11/09-17/09 2006
  • 04/09-10/09 2006
  • 28/08-03/09 2006
  • 07/08-13/08 2006
  • 31/07-06/08 2006
  • 24/07-30/07 2006
  • 03/07-09/07 2006
  • 26/06-02/07 2006
  • 19/06-25/06 2006
  • 12/06-18/06 2006
  • 29/05-04/06 2006
  • 22/05-28/05 2006
  • 15/05-21/05 2006
  • 08/05-14/05 2006
  • 01/05-07/05 2006
  • 24/04-30/04 2006
  • 17/04-23/04 2006
  • 10/04-16/04 2006
  • 27/03-02/04 2006
  • 20/03-26/03 2006
  • 13/03-19/03 2006
  • 06/03-12/03 2006
  • 27/02-05/03 2006
  • 20/02-26/02 2006
  • 13/02-19/02 2006
  • 06/02-12/02 2006
  • 30/01-05/02 2006
  • 23/01-29/01 2006
  • 16/01-22/01 2006
  • 09/01-15/01 2006
  • 26/12-01/01 2006
  • 19/12-25/12 2005
  • 12/12-18/12 2005
  • 05/12-11/12 2005
  • 28/11-04/12 2005
  • 21/11-27/11 2005
  • 14/11-20/11 2005
  • 07/11-13/11 2005
  • 24/10-30/10 2005
  • 17/10-23/10 2005
  • 10/10-16/10 2005
  • 03/10-09/10 2005
  • 26/09-02/10 2005
  • 19/09-25/09 2005
  • 12/09-18/09 2005
  • 05/09-11/09 2005
  • 29/08-04/09 2005
  • 22/08-28/08 2005
  • 15/08-21/08 2005
  • 08/08-14/08 2005
  • 01/08-07/08 2005
  • 25/07-31/07 2005
  • 04/07-10/07 2005
  • 27/06-03/07 2005
  • 20/06-26/06 2005
  • 13/06-19/06 2005
  • 06/06-12/06 2005
  • 30/05-05/06 2005
  • 23/05-29/05 2005
  • 16/05-22/05 2005
  • 09/05-15/05 2005
  • 02/05-08/05 2005
  • 25/04-01/05 2005
  • 18/04-24/04 2005
  • 11/04-17/04 2005
  • 29/11-05/12 1999
  • 29/12-04/01 1970

    Foto

  • 12/04-18/04 2010
  • 05/04-11/04 2010
  • 29/03-04/04 2010
  • 22/03-28/03 2010
  • 15/03-21/03 2010
  • 08/03-14/03 2010
  • 01/03-07/03 2010
  • 22/02-28/02 2010
  • 15/02-21/02 2010
  • 08/02-14/02 2010
  • 01/02-07/02 2010
  • 25/01-31/01 2010
  • 18/01-24/01 2010
  • 04/01-10/01 2010
  • 28/12-03/01 2010
  • 21/12-27/12 2009
  • 14/12-20/12 2009
  • 07/12-13/12 2009
  • 30/11-06/12 2009
  • 23/11-29/11 2009
  • 16/11-22/11 2009
  • 09/11-15/11 2009
  • 02/11-08/11 2009
  • 19/10-25/10 2009
  • 12/10-18/10 2009
  • 05/10-11/10 2009
  • 28/09-04/10 2009
  • 21/09-27/09 2009
  • 14/09-20/09 2009
  • 07/09-13/09 2009
  • 31/08-06/09 2009
  • 10/08-16/08 2009
  • 27/07-02/08 2009
  • 20/07-26/07 2009
  • 06/07-12/07 2009
  • 22/06-28/06 2009
  • 15/06-21/06 2009
  • 08/06-14/06 2009
  • 01/06-07/06 2009
  • 25/05-31/05 2009
  • 18/05-24/05 2009
  • 11/05-17/05 2009
  • 04/05-10/05 2009
  • 27/04-03/05 2009
  • 20/04-26/04 2009
  • 13/04-19/04 2009
  • 30/03-05/04 2009
  • 23/03-29/03 2009
  • 16/03-22/03 2009
  • 09/03-15/03 2009
  • 02/03-08/03 2009
  • 23/02-01/03 2009
  • 16/02-22/02 2009
  • 09/02-15/02 2009
  • 02/02-08/02 2009
  • 26/01-01/02 2009
  • 19/01-25/01 2009
  • 12/01-18/01 2009
  • 05/01-11/01 2009
  • 22/12-28/12 2008
  • 15/12-21/12 2008
  • 08/12-14/12 2008
  • 01/12-07/12 2008
  • 24/11-30/11 2008
  • 17/11-23/11 2008
  • 10/11-16/11 2008
  • 03/11-09/11 2008
  • 27/10-02/11 2008
  • 20/10-26/10 2008
  • 13/10-19/10 2008
  • 06/10-12/10 2008
  • 29/09-05/10 2008
  • 22/09-28/09 2008
  • 15/09-21/09 2008
  • 08/09-14/09 2008
  • 01/09-07/09 2008
  • 25/08-31/08 2008
  • 18/08-24/08 2008
  • 11/08-17/08 2008
  • 04/08-10/08 2008
  • 28/07-03/08 2008
  • 21/07-27/07 2008
  • 14/07-20/07 2008
  • 30/06-06/07 2008
  • 23/06-29/06 2008
  • 16/06-22/06 2008
  • 09/06-15/06 2008
  • 02/06-08/06 2008
  • 26/05-01/06 2008
  • 19/05-25/05 2008
  • 12/05-18/05 2008
  • 05/05-11/05 2008
  • 28/04-04/05 2008
  • 21/04-27/04 2008
  • 14/04-20/04 2008
  • 07/04-13/04 2008
  • 31/03-06/04 2008
  • 24/03-30/03 2008
  • 17/03-23/03 2008
  • 10/03-16/03 2008
  • 03/03-09/03 2008
  • 25/02-02/03 2008
  • 18/02-24/02 2008
  • 11/02-17/02 2008
  • 04/02-10/02 2008
  • 28/01-03/02 2008
  • 21/01-27/01 2008
  • 14/01-20/01 2008
  • 07/01-13/01 2008
  • 31/12-06/01 2008
  • 24/12-30/12 2007
  • 17/12-23/12 2007
  • 10/12-16/12 2007
  • 03/12-09/12 2007
  • 26/11-02/12 2007
  • 19/11-25/11 2007
  • 12/11-18/11 2007
  • 05/11-11/11 2007
  • 29/10-04/11 2007
  • 22/10-28/10 2007
  • 15/10-21/10 2007
  • 08/10-14/10 2007
  • 01/10-07/10 2007
  • 24/09-30/09 2007
  • 17/09-23/09 2007
  • 10/09-16/09 2007
  • 03/09-09/09 2007
  • 27/08-02/09 2007
  • 20/08-26/08 2007
  • 13/08-19/08 2007
  • 06/08-12/08 2007
  • 30/07-05/08 2007
  • 23/07-29/07 2007
  • 16/07-22/07 2007
  • 09/07-15/07 2007
  • 18/06-24/06 2007
  • 11/06-17/06 2007
  • 04/06-10/06 2007
  • 28/05-03/06 2007
  • 21/05-27/05 2007
  • 14/05-20/05 2007
  • 07/05-13/05 2007
  • 30/04-06/05 2007
  • 23/04-29/04 2007
  • 16/04-22/04 2007
  • 09/04-15/04 2007
  • 02/04-08/04 2007
  • 26/03-01/04 2007
  • 19/03-25/03 2007
  • 12/03-18/03 2007
  • 05/03-11/03 2007
  • 26/02-04/03 2007
  • 19/02-25/02 2007
  • 12/02-18/02 2007
  • 05/02-11/02 2007
  • 29/01-04/02 2007
  • 22/01-28/01 2007
  • 15/01-21/01 2007
  • 08/01-14/01 2007
  • 18/12-24/12 2006
  • 11/12-17/12 2006
  • 04/12-10/12 2006
  • 27/11-03/12 2006
  • 20/11-26/11 2006
  • 13/11-19/11 2006
  • 06/11-12/11 2006
  • 30/10-05/11 2006
  • 23/10-29/10 2006
  • 16/10-22/10 2006
  • 09/10-15/10 2006
  • 02/10-08/10 2006
  • 25/09-01/10 2006
  • 18/09-24/09 2006
  • 11/09-17/09 2006
  • 04/09-10/09 2006
  • 28/08-03/09 2006
  • 07/08-13/08 2006
  • 31/07-06/08 2006
  • 24/07-30/07 2006
  • 03/07-09/07 2006
  • 26/06-02/07 2006
  • 19/06-25/06 2006
  • 12/06-18/06 2006
  • 29/05-04/06 2006
  • 22/05-28/05 2006
  • 15/05-21/05 2006
  • 08/05-14/05 2006
  • 01/05-07/05 2006
  • 24/04-30/04 2006
  • 17/04-23/04 2006
  • 10/04-16/04 2006
  • 27/03-02/04 2006
  • 20/03-26/03 2006
  • 13/03-19/03 2006
  • 06/03-12/03 2006
  • 27/02-05/03 2006
  • 20/02-26/02 2006
  • 13/02-19/02 2006
  • 06/02-12/02 2006
  • 30/01-05/02 2006
  • 23/01-29/01 2006
  • 16/01-22/01 2006
  • 09/01-15/01 2006
  • 26/12-01/01 2006
  • 19/12-25/12 2005
  • 12/12-18/12 2005
  • 05/12-11/12 2005
  • 28/11-04/12 2005
  • 21/11-27/11 2005
  • 14/11-20/11 2005
  • 07/11-13/11 2005
  • 24/10-30/10 2005
  • 17/10-23/10 2005
  • 10/10-16/10 2005
  • 03/10-09/10 2005
  • 26/09-02/10 2005
  • 19/09-25/09 2005
  • 12/09-18/09 2005
  • 05/09-11/09 2005
  • 29/08-04/09 2005
  • 22/08-28/08 2005
  • 15/08-21/08 2005
  • 08/08-14/08 2005
  • 01/08-07/08 2005
  • 25/07-31/07 2005
  • 04/07-10/07 2005
  • 27/06-03/07 2005
  • 20/06-26/06 2005
  • 13/06-19/06 2005
  • 06/06-12/06 2005
  • 30/05-05/06 2005
  • 23/05-29/05 2005
  • 16/05-22/05 2005
  • 09/05-15/05 2005
  • 02/05-08/05 2005
  • 25/04-01/05 2005
  • 18/04-24/04 2005
  • 11/04-17/04 2005
  • 29/11-05/12 1999
  • 29/12-04/01 1970

    Foto

    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    aljywin1
    blog.seniorennet.be/aljywin
    Foto


    Blog tegen de regels? Meld het ons!
    Gratis blog op http://blog.seniorennet.be - SeniorenNet Blogs, eenvoudig, gratis en snel jouw eigen blog!