NIEUW: Blog reclamevrij maken?
Op zoek naar een bepaalde info ? Geef dan hieronder een trefwoord in...
Zoeken in blog

Foto
Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom ! Welkom !
Foto
Gastenboek
  • buy furosemide australia is there an over the counter furosemide
  • cialis with dapoxetine Si
  • celexa cost cvs order celexa online no prescription
  • viagra with dapoxetine Si
  • naproxen dosage over the counter can you buy naproxen 250 mg over the counter

    Druk oponderstaande knop om een berichtje achter te laten in mijn gastenboek

    Foto
    Raadpleeg steeds je arts !
    Foto
    Laatste commentaren
  • oknyeqgyrx (Evgidell)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • bwysukkjhdficj (Grdmorgo)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • how much cost viagra samples (GenaHoF)
        op Even geduld...
  • agadckfkpnmxdq (TbsRuirl)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • Frerajod adjurnerxc (BrcSteamb)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • ymjubvdizuyinq (Gbrteems)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • mlfqbwrqeoihbw (Ltvstync)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • sgqdrubnlynuqd (RnlFrork)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • wfvdwszughkmrq (Fvrtwelt)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • bseajpbfcpahms (FvlTrity)
        op Fibromyalgie - Chronische slaapstoornissen
  • Foto
    Blog als favoriet !
    Foto
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    tom
    blog.seniorennet.be/tom
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    rud
    blog.seniorennet.be/rud
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    jos_hobbys_interesses
    blog.seniorennet.be/jos_hob
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    musapalm
    blog.seniorennet.be/musapal
    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    anneken
    blog.seniorennet.be/anneken
    Foto
    Mijn favorieten
  • Kennis=macht=gezondheid - Pillie Willie
  • Vlaamse Liga voor Fibromyalgie Patiënten
  • Lotgenoten Fibromyalgie Nederland
  • APS-Therapie
  • Alles over fibromyalgie
  • Fibromyalgie-Online
  • Leven met CVS / Leven met Fibromyalgie
  • Gezondheidspein.nl
  • TopSiteGuide.BelgischeTop100
  • Fibromyalgie PR-site
    Foto
    Fibromyalgie
    Strijd om erkenning
    03-01-2008
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.De toegevoegde waarde van de huisarts nihil ?
    Klik op de afbeelding om de link te volgen  










    De toegevoegde waarde van de huisarts nihil ?

    Alle medische feiten op een rij
    – Medicalfacts.nl, 31-07-2005 –
    Bron : De Limburger


    Het zal voor menig huisarts een boodschap zijn waar hij even van moet slikken.
    De dokter is namelijk helemaal niet zo belangrijk als hij denkt dat hij is, blijkt uit Maastrichts onderzoek.
    Sterker nog : "De toegevoegde waarde van de huisarts is nihil."

    Het is gevoelige materie, weet Paul Knipschild.
    Torn in het bijzijn van een huisarts niet aan zijn invloed en zijn kunnen, want hoon valt je ten deel.
    "Ik heb ooit een doos met kritische literatuur voor de deur van een collega gezet", vertelt de Maastrichtse hoogleraar epidemiologie : "Die kreeg ik per direct retour. Geen interesse. Hij kende het allemaal al.

    Dat zijn onderzoek niet door iedere huisarts met veel enthousiasme zou worden onthaald, wist hij dan ook van tevoren.
    En inderdaad, erg populair hebben Knipschild en zijn collega-onderzoeker Arnoud Arntz, hoogleraar medische, klinische en experimentele psychologie, zich met hun boodschap niet gemaakt in dokterskringen.
    De conclusie van hun onderzoek: het maakt niet uit wat een huisarts doet of zegt; het heeft geen enkel effect op de ziekteduur.
    Aan het onderzoek van Arntz en Knipschild deden een handvol huisartsen en 128 patiënten mee.
    Allemaal met recente pijnklachten, zoals hoofdpijn, keelpijn of pijn aan de rug of schouder.
    De ene helft van de patiënten werd met een positieve boodschap ("U mankeert niets ernstigs, de klachten gaan vanzelf weer over") naar huis gestuurd, terwijl de andere helft te horen kreeg dat de huisarts ook niet precies wist wat de patiënt mankeerde.
    Hen werd aangeraden later nog een keer terug te komen als de klachten niet verdwenen.

    "Het kostte wel wat moeite om huisartsen te vinden die aan het onderzoek mee wilden doen", zegt Knipschild : "Ze moesten opeens afwijken van hun gebruikelijke werkwijze. Normaal probeer ik de patiënt gerust te stellen’, zeiden ze : "Moet ik dat nu opeens achterwege laten ?"

    De diagnose en het advies aan de patiënt werd de desbetreffende huisarts ingefluisterd door Knipschild : "Ik had gedurende het onderzoek voortdurend een mobiele telefoon bij me. Meldde zich een patiënt met bijvoorbeeld hoofd- of keelpijn, dan gaf ik aan de arts door wat hij zijn patiënt moest zeggen. Dat kon de ene keer een positief verhaal zijn en de andere keer een negatieve boodschap."


    Cfr. : http://www.medicalfacts.nl/2005/07/31/de-toegevoegde-waarde-van-de-huisarts-nihil/




    Ook patiënt erkent centrale rol huisarts
    Patienten vinden bereikbaarheid huisarts 's nachts en tijdens weekeinde probleem

    De Standaard Online, 14-05-2002


    De opvattingen en de verwachtingen van de patiënten over hun huisarts lopen merkwaardig parallel met wat de huisartsen zelf vinden.
    Ook de patiënten menen dat de huisarts een centrale rol heeft in de gezondheidszorg.
    Al laten ze hem op enkele domeinen toch links liggen.
    Dat is de conclusie uit het onderzoek naar het imago van de huisarts dat het Vlaams Huisartsenparlement (VHP) en de Artsenkrant lieten uitvoeren.


    Cfr. : http://www.standaard.be/Artikel/Detail.aspx?artikelId=DST14052002_003




    Rollen en regie in wording

    Lezing van Bram de Wit, huisarts te Heerlen, bestuurslid DVH, op het congres "Meters maken, modernisering eerste lijn" op Terschelling – De Vrije huisarts, 28-01-2005


    Ruim honderd huisartsen uit Heerlen en omgeving besluiten in 2004 een lucratief contract met de preferente verzekeraar niet te tekenen, omdat deze weigert over de inhoud en de omvang van de te leveren zorg te onderhandelen.
    De huisartsen vinden dat er sprake is van een volstrekt ongelijke machtsverhouding.
    Het conflict dat volgt, resulteert in een taakherschikking.
    De huisartsen en de verzekeraar laten consumentenbelangenbehartiging over aan de consumentenorganisatie.
    Productontwikkeling geschiedt in nauwe samenhang met de consument.
    De rollen van de drie spelers veranderen ingrijpend.
    In een paar maanden kristalliseert een ontwikkeling, die bij de drie spelers al jaren aan de gang was.
    Kansen en valkuilen worden geschetst.


    Huisartsen krijgen het steeds drukker

    De zorg voor chronisch zieken komt onder druk te staan.
    Vooral de administratie vergt steeds meer uren.
    De huisarts is informatiecentrum geworden.
    Alle brieven, ecg’s, longfuncties, risicofactoren, worden door de huisarts geïnterpreteerd en gearchiveerd.
    Probleemlijsten worden bijgehouden, standaarden worden gevolgd.
    Het aantal informatie bronnen neemt toe en dus ook de hoeveelheid informatie die daarmee gepaard gaat.
    In tweede lijn worden informatie-integratietaken verwaarloosd.
    Er is geen financiering voor.
    Jarenlang is er onderhandeld met zorgverzekeraar CZ over transmurale diabeteszorg.
    Als alles geregeld is, trekt CZ zich terug.
    Deze verzekeraar wenst de financiering niet op zich te nemen.
    Tijd voor analyse van de positie van de huisarts en de andere spelers !


    De onderhandelingspositie van de huisarts

    Van een onderhandelingspositie voor huisartsen is geen sprake meer vanaf het moment dat de contracteerplicht voor verzekeraars vervalt.
    Een huisarts uit Hoensbroek, gesteund door juridisch adviseurs, wil onderhandelen over de nachtdiensten.
    Hem wordt zonder omwegen meegedeeld dat, wanneer hij persisteert in zijn voornemen, hem het contract zal worden ontzegd !
    De weigering een contract te tekenen is overigens verworden tot een symbolische actie, omdat de zorgverlening en de betalingen gewoon doorgaan.
    Huisartsen die menen voor meer dan 3 collega’s te kunnen onderhandelen, stellen zich bloot aan vervolging door de NMA.
    De boetes, die de psychologen hebben ontvangen, spreken boekdelen.
    De pogingen om met verre verzekeraars te onderhandelen, lopen stuk.
    Verzekeraars lijken met elkaar afspraken gemaakt te hebben, die individuele onderhandelingen uitsluiten.


    De hybride rol van de huisarts

    De huisarts ziet in de spreekkamer de groeiende kloof tussen zorgaanbod en zorgvraag.
    Door zich op te werpen als belangenbehartiger van de patient groeit zijn frustratie over niet ingekochte, maar wel door het NHG zo zorgvuldig vormgegeven zorgproducten.
    De huisartsen dienstenposten tonen op pijnlijke wijze aan, dat de weigering van huisartsen de consument te betrekken bij de organisatie van spoedeisende hulp een misrekening is.
    Bij het ontbreken van een avondspreekuur maken grote groepen consumenten dankbaar gebruik van de dienststructuur.
    Het onvermogen van huisartsen om avondspreekuren in te richten, welke gefinancierd kunnen worden in de aanvullende verzekering wreekt zich hier.
    De tweeledige taakopvatting van de huisarts levert derhalve frustraties op en staat zorgvernieuwing in de weg, omdat de consument te weinig invloed heeft op het ontwerpen van nieuwe zorgproducten.


    De tegenstrijdige doelen van de verzekeraar

    Bij de verzekeraar strijden zorginkoop en polisverkoop om voorrang.
    In 2001 heeft CZ blijkens zijn jaarverslagen een belegde reserve opgebouwd van 1,3 miljard euro.
    De 120 miljoen euro rendement over dit bedrag wordt niet aangewend om de wachtlijsten voor staar- en heupoperaties te bekorten.
    Tot verbazing van de patiëntenorganisaties en de huisartsen geeft CZ tot 70 euro korting bij het afsluiten van collectieve verzekeringen.
    In NRC lezen we, dat de gemeente Nijmegen zo’n aanbod krijgt.
    CZ groeit in die jaren met 19.000 verzekerden per jaar.
    En de huisarts de patiënt maar uitleggen, dat er aan wachtlijsten niets te doen is.
    Professor Glasz formeert een commissie om dit soort uitwassen te voorkomen.
    De aanbevelingen in het rapport "Health Insurance Governance", dat mei 2003 verschijnt, worden door CZ niet opgevolgd.
    En dat terwijl CZ-directeur Leers zelf deelnam aan de commissie en adviseerde een adviescommissie in te stellen bij elke zorgverzekeraar, die inzicht krijgt in de balans zorginkoop polisverkoop.
    Ondanks de commerciële instelling van de verzekeraar bedeelt de overheid hem ook nog met de rol van belangenbehartiger van de verzekerde.


    De overheid - Ongelijke spelregels

    De stijgende kosten van arbeid remmen de economische groei in Nederland.
    Zorgkosten werken door in de arbeidskosten.
    Is dat de reden, waarom de overheid de spelregels in het voordeel van de zorgverzekeraars heeft laten werken ?
    De overheid introduceert pseudo-begrippen als "marktwerking" en "regie" om dynamiek te suggereren in een zorgveld waar de financiële kaders strikt gehandhaafd blijven.


    De consument - Te weinig invloed en informatie

    De verzekerden worden decennia geconfronteerd met ondoorzichtige polissen.
    Er is door onvergelijkbaarheid van polissen en prijzen geen sprake van keuzes.
    Ook zorgaanbieders gunnen de klant geen betere stoel dan die aan de spreekkamertafel.
    Dat er een kloof bestaat tussen patiënt/consument en NPCF is onlangs duidelijk geworden, toen de directie van de NPCF afstand nam van de uitslag van een door het Algemeen Dagblad georganiseerde enquête onder burgers.
    De burger weet niet, dat de overheid worstelt met dilemma’s aangaande premiesolidariteit en betaalbaarheid in het licht van concurrentie op de Europese arbeidsmarkt.
    De burger wordt niet betrokken bij scenario’s, die oplossingen genereren en tot keuzes dwingen.
    De consument staat ook voor een dilemma : zorgvraag en kosten worden uiteindelijk in de portemonnee van de burger afgewogen.


    De eerste acte

    Om uit de impasse te komen, zoeken de huisartsen de publiciteit.
    De woordvoerder van de huisartsenvereniging in Heerlen beschuldigt de verzekeraar ervan te weinig zorg in te kopen.
    CZ haalt hard uit : De inspectie wordt gebeld.
    In de regionale krant wordt deze woordvoerder er persoonlijk van beschuldigd zijn praktijk niet op orde te hebben en patiënten te laat door te verwijzen.
    De inspectie wordt verzocht een onderzoek in te stellen.
    En als klap op de vuurpijl wordt een kortgeding tegen hem aangespannen.
    Dat blijkt juridisch gezien wat te veel van het goede.
    Het "Huis voor de Zorg", een bundeling van patientenbelangen organisaties in Sittard, steunt de huisartsen inhoudelijk.
    Voor alle partijen ontstaat zo weer de mogelijkheid om te onderhandelen, nadat wederzijds excuses aangeboden zijn.


    Onderhandelen met drie spelers aan tafel

    Het "Huis voor de Zorg" doet mee aan de onderhandelingen van de huisartsen en de verzekeraars.
    Dat onderhandelen loopt niet soepel.
    Elke keer wanneer mondeling toezeggingen gedaan worden blijkt CZ financiële consequenties niet in de notulen te verwerken.
    Twee maal overleg tussen verzekeraar, patiënten en huisartsen, onder toeziend oog van de LHV voorzitter Bas Vos en directeur Hankie van Baasbank, zijn nodig om de diabeteszorg veilig te stellen.
    De patiënten brengen tijdens dat overleg zaken in, die vanuit zorgvragers perspectief relevant zijn.
    CZ besluit een grootschalig diabetesproject te financieren.
    De huisartsen zullen transparant opereren.
    Indien de kwaliteit van hun zorg onder de maat is, kunnen patiënten elders terecht.
    Het "Huis voor de Zorg" neemt deel aan de projectorganisatie.



    De rol van "Huis voor de Zorg"

    De patiëntenorganisatie zal zich moeten ontwikkelen tot verzekerdenorganisatie om zo met veel meer invloed aan de onderhandelingstafel te verschijnen.
    Nu reeds participeert het "Huis voor de Zorg" in productontwikkeling, inkoop en toetsing van zorg.
    De consument krijgt een positie in de Regionale Ondersteuning Structuur, om op die wijze bij te dragen aan implementatie van zorgvernieuwing.


    De rol van de verzekeraar

    Wanneer de verzekeraar voortgaat met het dicteren van contracten, wordt hij aansprakelijk voor tekorten in de zorginkoop en verwordt hij tot kop van Jut.
    De rol van de verzekeraar is door deelname van het "Huis voor de Zorg" ingrijpend gewijzigd.
    Belangenbehartiging van de verzekerde wordt opgeëist door het "Huis voor de Zorg".
    Wanneer marktwerking onder zorgverzekeraars voortgaat, is de regionale rol van CZ uitgespeeld.
    De onderhandelingen over het zorgpakket worden dan met meerdere verzekeraars gevoerd, zodat de regie van verzekeraars marginaliseert.
    In de tussentijd lijkt de rol van modulator de meest voor de hand liggende.
    Zorginkoop is geen marketingargument.


    De rol van de huisarts

    De tijden, dat de huisarts teleurgesteld zijn producten vent, lijken voorbij.
    Zorg kan aangeboden worden, maar wanneer de consument er niet op zit te wachten, dan houdt alles op.
    De kans, dat een product betaald wordt, neemt toe wanneer de consument betrokken wordt bij productontwikkeling, verkoop en evaluatie.
    Verre verzekeraars en werkgevers zijn klanten, die selectief kunnen profiteren van producten in de aanvullende verzekering.
    Zo kunnen ze zich onderscheiden van de regiodominante verzekeraar en kan marktpenetratie plaatsvinden.
    De toegenomen zorgvraag, welke in de praktijk ongedekt blijkt, verplicht landelijke koepels tot samenwerking.
    Het is een nadrukkelijke wens van de periferie, dat de LHV, NHG en NPCF maandelijks een dagdeel overleg voeren.
    Vaste agendapunten : de inrichting en evaluatie van prognostische zorgplanning, roldifferentiatie, waarbij de NHG productontwikkeling voor zijn rekening neemt, de LHV de marketing en de NPCF intensief betrokken wordt bij productontwikkeling, onderhandelingen met de zorgverzekeraars en productevaluatie.


    De rol van de overheid

    Een stijgende zorgvraag kan niet beantwoord worden met starre financieringskaders.
    Ontschotten, substitueren en loslaten van kaders op geleide van kwaliteitscriteria is onontkoombaar.
    De vraag is of de overheid kwaliteitssturing in de zorg durft en kan implementeren.
    Het bestaan van de ongelijke spelregels bij contracteren veroorzaakt een vergroting van de invloed van een derde speler, de consument, op de zorginkoop.
    Het provinciaal bestuur zal centrale overheidstaken op zich moeten nemen.
    Prospectieve 5 jaars-zorgplanning, met toetsing van de organisatie vóóraf is nodig voor een bedrijfsmatige uitvoering van zorg.
    De Provincie zou met als uitgangspunt een vijfjarenplan de spelers moeten toetsen op invulling van hun verantwoordelijkheden.
    Daarbij is transparantie door het publiceren van prestatie indicatoren voor alle spelers obligaat.
    Ook de overheid zal zichtbaar moeten maken of zij doelmatig functioneert.


    De wekker loopt af

    De sturing van de gezondheidszorg zal ingrijpend moeten veranderen de komende jaren.
    De huisartsen van Heerlen en omstreken zetten samen met het "Huis voor de Zorg" de eerste stappen.
    Middels voorpagina-artikelen in het Limburgs Dagblad sporen zij verzekerden aan, zich aan te melden bij het "Huis voor de Zorg".
    Deze actie wordt uitgebreid. Samen met verzekerden zullen ze optrekken om alle spelers te dwingen hunnen rollen op te pakken.


    Niemand mag de zwakste schakel zijn

    Wanneer NHG, LHV en NPCF inzien dat het verzwaren van de rol van de consument onontbeerlijk is voor het handhaven van premiesolidariteit, kwaliteit van zorg en betaalbaarheid van polissen, dan pas ontstaat zicht op een uitvoerbare basisverzekering.
    Een groot goed dat ons kan ontvallen, wanneer rollen zich niet ontwikkelen en koepels hun verantwoordelijkheid niet nemen.


    Cfr. : http://devrijehuisarts.org/asp/terschelling2005/BramTerschelling280105.asp

    03-01-2008 om 19:12 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 5/5 - (5 Stemmen)
    >> Reageer (0)
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Lief zijn voor jezelf
    Klik op de afbeelding om de link te volgen  
















     


    Lief zijn voor jezelf  

    Elke Duprez - © 2008 VDAB     


    Je moet naar een feestje en weet niet wat aan te trekken.
    Je twijfelt tussen een feestelijke jurk en casual jeans.
    Uiteindelijk trek je de jurk aan.
    Eens op het feest, merk je meteen dat je de foute keuze hebt gemaakt.
    Je loopt erbij als een wanhopige overjaarse single, terwijl de rest fris en hip oogt.
    Je vervloekt jezelf intens.

    Herkenbaar ?

    Dat zou best kunnen, want heel wat mensen zijn streng voor zichzelf.
    Zo ook Anke : "Het gebeurt wel eens dat ik zo'n dag heb waarop ik niks gedaan krijg. Meestal begint het al 's morgens wanneer ik opsta : ik voel dat ik suf ben en dat gevoel blijft de hele dag. Ik heb geen energie om aan nieuwe taken te beginnen en zit maar wat te klungelen. Wel, dat vind ik onvergeeflijk van mezelf ! Het is zo'n zonde : de dag gaat voorbij zonder dat ik eraan deelneem. Dan ben ik echt boos op mezelf. Zo'n tijdsverkwisting en dat terwijl het leven al zo kort is !"


    Zelfcompassie

    "De meeste mensen zijn strenger voor zichzelf dan voor anderen," zegt de Amerikaanse onderzoekster Kristin Neff van Texas University : "Maar waarom zou je wel mededogen hebben met anderen en niet met jezelf ?"

    Neff pleit ervoor jezelf te behandelen zoals je dat met een goede vriend zou doen als de dingen misgaan.

    Ze noemt dit zelfcompassie, en onderscheidt drie componenten :

    • Wees mild voor jezelf op het moment dat je faalt of tekortschiet.
      Niet alles kan perfect gaan.
      Je zal in je leven hoe dan ook fouten maken.
      Dat is onvermijdelijk.

    • Besef dat je niet alleen staat.
      Je bent heus niet de enige die wel eens een deadline mist of die fout gekleed op een feestje verschijnt.

    • Neem je gevoelens zoals ze zijn.
      Laat je niet opslokken door je gevoelens.
      Wentel niet in zelfmedelijden, maar negeer je pijn ook niet.

    Leidt zelfcompassie er uiteindelijk niet toe dat je alles van jezelf accepteert en geen grenzen meer stelt ?
    "Nee," zeg Neff stellig. "Zelfcompassie betekent : goed zijn voor jezelf op langere termijn. Het heeft absoluut geen zin om jezelf verwijten naar het hoofd te slingeren omdat je bijvoorbeeld eens een keer niet kan gaan sporten. Dit betekent niet dat je nooit meer moet gaan sporten, maar wel dat het wel eens kan gebeuren dat je een beurt overslaat."


    Nuancering

    Toch is zelfkritiek niet helemaal slecht.
    Anke : "Als ik mezelf dingen verwijt, is dat vaak terecht. Ik weet dat ik erg veeleisend ben voor mezelf, maar daardoor bereik ik ook meer. 'k Probeer dus doorgaans van m'n zelfkritiek te leren en te zorgen dat ik de volgende keer niet opnieuw dezelfde fout maak. Misschien is dat wel typisch vrouwelijk. Wij hebben nu eenmaal een sterk ontwikkeld schuldgevoel. Als er iets fout gaat, dan zoeken we de schuld bij onszelf. Of dat nu terecht is of niet. Mannen hebben dat volgens mij veel minder : zij zoeken vooral de schuld bij anderen. Bij hun vrouw bijvoorbeeld." (lacht)

    Cfr. : http://vdab.be/magezine/okt07/lief.shtml

    03-01-2008 om 00:42 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 2/5 - (6 Stemmen)
    >> Reageer (0)
    31-12-2007
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Genetica over 15 en 35 jaar - Toekomstvisie - Deel I
    Klik op de afbeelding om de link te volgen  

    Genetica over 15 en 35 jaar - Toekomstvisie

    Deel I



    Basisinformatie genetica

    Centrum voor Menselijke Erfelijkheid Katholieke Universiteit Leuven


    Cellen, chromosomen en genen

    Het lichaam bestaat uit 300 triljoen cellen die alle dezelfde genetische informatie bevatten.
    Deze informatie zit besloten in het DNA (de scheikundige stof Desoxyribo-Nucleic-Acid), dat zich in 23 paar chromosomen in de celkern bevindt.
    De ene helft van een chromosomenpaar is geërfd van de moeder en de andere van de vader.
    Op overeenstemmende plaatsen (loci) dragen deze chromosomenparen informatie voor eenzelfde kenmerk.
    Elk kenmerk wordt dus bepaald door de informatie van twee genen van één genenpaar.
    Over de 23 paar chromosomen liggen enkele tienduizenden genen verspreid.
    Deze genen bevatten de gecodeerde opdrachten (de genetische code) voor de aanmaak van eiwitten, de bouwstenen van het menselijk lichaam.


    Genetische code

    Het DNA is voor een deel opgebouwd uit een aaneenschakeling van vier scheikundige elementen, namelijk adenine (A), cytosine (C), guanine (G) en thymine (T), in steeds weer andere volgordes.
    Deze vier stoffen worden beschouwd als de 'letters' van het genoom.
    Hiermee worden 'woorden' gemaakt.
    Een woord bestaat telkens uit een specifieke combinatie van drie van de vier letters en vormt de code voor een aminozuur.
    Aminozuren zijn de bouwstenen van de eiwitten.
    Via deze 'genetische code' bevat het DNA het volledige bouwplan voor de aanmaak van alle eiwitten van het lichaam.


    Onderzoeksmateriaal en -methodes

    Voor genetisch onderzoek heeft men cellen van de te onderzoeken persoon nodig.
    Vermits alle cellen van één individu exact hetzelfde DNA bevatten kan men hiervoor eender welke cel gebruiken.
    Meestal kiest men voor witte bloedcellen omdat die op heel eenvoudige wijze uit een bloedstaal te verkrijgen zijn.
    Daartoe wordt dan ongeveer 2 ml bloed afgenomen.

    Bij cytogenetische diagnostiek wordt onder de microscoop naar het aantal chromosomen en de vorm ervan gekeken.
    Afwijkingen in aantal of belangrijke afwijkingen in de structuur (zoals een chromosoom waarvan een groot stuk ontbreekt) kunnen op die manier worden vastgesteld.

    Van een aantal aandoeningen weet men al dat ze worden veroorzaakt door een eiwit dat niet of slecht funcioneert.
    Bij een zogenaamde moleculaire diagnose van die ziektes wordt de genetische code op het DNA voor dat eiwit gelezen en vergeleken met de code voor een normaal eiwit om zo eventuele verschillen vast te stellen.


    Normale en afwijkende genen

    Van sommige genen is slechts één normale versie bekend, die als het 'wild type' wordt aangeduid.
    Andere genen vertonen een polymorfisme.
    Dit betekent dat er verschillende varianten van het gen in omloop zijn, die alle als normaal kunnen worden beschouwd.
    Varianten van het gen voor het eiwit keratine bepalen bijvoorbeeld mede of je krullen of steil haar hebt.

    Veranderingen in de structuur of de functie van de genen kunnen aanleiding geven tot allerlei afwijkingen en ziekten.

    Afwijkende genen kunnen worden geërfd van één van de ouders of van beide samen en zo tot erfelijke ziekten leiden.
    Genen kunnen echter ook defect raken door fouten die niet aangeboren zijn, maar die ontstaan tijdens het leven, vaak onder invloed van uitwendige factoren.
    Dergelijke defecte genen kunnen bijvoorbeeld het startpunt zijn van een kankerproces.


    Monogene aandoeningen

    Afwijkingen in één enkel gen of genenpaar volstaan klaarblijkelijk voor honderden reeds bekende - dominant, recessief of X-gebonden - erfelijke ziekten, waarvan veruit de meeste gelukkig zeldzaam zijn.
    Enkele van deze zogeheten monogenetische ziekten, zoals cystische fibrosis of taaislijmziekte (1 op 3.000 geboorten) en fragiel X-syndroom (een erfelijke geestelijke handicap; ca. 1 op 1.000 geboorten), komen wat vaker voor.
    Door het opsporen van het gendefect verkrijgt men zekerheid over de vraag of iemand een erfelijke aandoening heeft of zal krijgen.


    Multifactoriële aandoeningen

    Voor veel vaker voorkomende aandoeningen, zoals verhoogde bloeddruk (hypertensie), hart- en vaatziekten, kanker, diabetes enz. is een eenduidig oorzakelijk verband tussen de ziekte en het vóórkomen van één afwijkend gen in de regel niet aantoonbaar.

    Deze ziekten ontstaan als gevolg van een complexe interactie van de effecten van verschillende genen (polygene overerving) met omgevingsgebonden factoren en invloeden.
    Dit geheel wordt aangeduid als multifactoriële overerving.
    In de mate waarin de genen van een bepaald individu mede bijdragen aan het ontstaan van een of andere aandoening spreekt men van 'genetische susceptibiliteit'.

    Het bewijsmateriaal voor de genetisch bepaalde susceptibiliteit van deze aandoeningen komt voort uit familieonderzoek, vooral van eeneiige versus twee-eiige tweelingen.
    Voor diabetes en verhoogde bloeddruk is deze genetische susceptibiliteit zeer duidelijk aangetoond.

    Het is voor de meeste multifactoriële aandoeningen (nog) niet bekend welke genen erbij betrokken zijn.

    Cfr. : http://www.genetische-tests-en-arbeid.be/genetic.html




    Genetica over 15 en 35 jaar - Toekomstvisie
    Publieksforum (30 burgers in dialoog over genetische tests)


    Jean-Jacques Cassiman, geneticus en afdelingshoofd Centrum Menselijke Erfelijkheid (K.U.Leuven) &
    Yvon Englert, gynaecoloog-voortplantingsdeskundige en hoofd van de Clinique de Fertilité (Eramsusziekenhuis, ULB)
    Koning Boudewijnstichting, 2003.


    Inhoud :

    1. - Genetica over 15 en 35 jaar

    2. - Kinderen op maat

    3. - (On)mogelijkheden van genetische tests nu

    4. - Naar waarheid informeren

    5. - Klonen

    6. - Een unieke tijd

    7. - Aangeboren en genetische aandoeningen - Community genetics

    8. - Literatuur



    I. - Genetica over 15 en 35 jaar

    Jongeren tussen 15 en 20 zullen over vijf, tien of vijftien jaar zelf kinderen hebben. In 2050 zullen ze oma en opa worden. Als we de tijd even op die ogenblikken vastklikken, waar staat de genetica dan ?

    Jean-Jacques Cassiman
    De jongeren van vandaag zullen heel veel beslissingen moeten nemen als zij ooit kinderen krijgen.
    Beslissingen die wij nooit hebben moeten nemen.
    Dat beseffen die jongeren zelf niet.
    Toch zijn het vaak beslissingen met grote impact.
    Genetici zullen over vijftien jaar niet langer voor één specifiek defect testen, zoals vandaag, maar voor alle frequente erfelijke ziekten tegelijkertijd.
    Die technologie is vandaag nog beperkt, maar je kunt voorzien dat die over tien, vijftien jaar toelaat om vijftig of meer erfelijke ziekten op te sporen.
    Mogelijk hoef je daarvoor zelfs geen vruchtwaterpunctie meer te doen, maar kan je die tests uitvoeren op een bloedstaal van de moeder.
    Cellen van de foetus vinden we terug in de bloedbaan van de moeder.
    We moeten alleen nog uitzoeken hoe we die foetale cellen kunnen afzonderen.
    Zwangere vrouwen zullen zich dan op grote schaal laten screenen.
    Heel wat ouders zullen dan worden geconfronteerd met de vraag : 'wil ik deze zwangerschap verder zetten of niet ?'

    Yvon Englert
    Ik ben niet ongerust over de ontwikkelingen op wetenschappelijk vlak, maar wel over de langzame maar constante evolutie in de mentaliteit.
    Ik bedoel : de consumptiemaatschappij is per definitie een samenleving die infantiliseert.
    Consumeren is functioneren zoals een kind dat alles wil hebben en dan nog onmiddellijk ook.
    Ze brengt de mens zover dat hij functioneert zonder dat hij zich manifesteert als een individu.
    De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de samenleving waar economie en rendement centraal staan.
    Het is zeer moeilijk om hieraan te weerstaan.
    Nochtans zou het logisch zijn als de ontwikkeling van technologie gepaard ging met een steeds groter wordende maturiteit van de mens.
    Maar wij zien nu al een tiental jaar precies het omgekeerde.

    Ik vind dat precies daar de uitdaging ligt voor de jeugd van vandaag : meester blijven over het leven, niet de speelbal worden van druk van buitenaf.
    Beslissen of je al dan niet een genetische test laat uitvoeren, dat is een filosofische keuze die afhangt van de manier waarop je geluk nastreeft.
    Als voor jou geluk bestaat uit niet-weten, dan is moeten kiezen een ramp, want daardoor verlies je je zorgeloos leventje.
    Als het integendeel voor jou vooral belangrijk is om je bestaan onder controle te houden, dan is het een zegen dat je kan vooruitkijken en kiezen.
    Waarschijnlijk ligt het geluk in een gezond evenwicht tussen beheersing en zorgeloosheid.
    Voor de ernstige levenskeuzes, is beheersing ongetwijfeld de beste keuze, voor de kleinere zaken verdient onbekommerdheid de voorkeur.

    Jean-Jacques Cassiman
    Mag ik even een doemscenario schetsen ?
    Als de technologie ter beschikking komt, kan je je inbeelden dat over enkele tientallen jaren alle zwangere vrouwen in België een batterij aan genetische tests ondergaan.
    De overgrote meerderheid zal dan niet meer aanvaarden dat zij een kind moet opvoeden met een ernstige afwijking – een mongooltje bijvoorbeeld.
    Je zal dus zeer snel komen tot een bevolking waarin dergelijke afwijkingen nagenoeg niet meer voorkomen.
    Anderzijds heb je een bevolking van migranten die deze mogelijkheden niet heeft.
    Die wel kinderen met een handicap moet opvoeden.
    Met de hulp van de ziekteverzekering.
    Die ziekteverzekering wordt meebetaald door de groep die resoluut kiest om afwijkingen in een heel vroeg stadium te elimineren.
    Daar komt gegarandeerd heibel van.

    Yvon Englert
    Uit mijn ervaring met migranten heb ik geleerd dat dit soort van cultureel verschil snel verdwijnt.
    Voor mij komt het er vooral op aan dat de beslissing om wel of niet een genetisch onderzoek te vragen, een persoonlijke beslissing moet blijven.
    Zelfs als de hele wereld 'ja' zegt tegen tests, dan nog moeten we de vraag blijven stellen, dan nog moeten we de wil respecteren van elke mens die de test niet wenst en moeten we blijven toestaan dat kinderen geboren worden die drager zijn van genetische fouten.

    Jean-Jacques Cassiman
    Akkoord, maar als onze maatschappij verder evolueert in de richting die we nu zijn ingeslagen, dan wordt ‘vrije keuze’ een loos begrip.
    In de toekomst zal er steeds minder vrije keuze zijn.
    De financiële en economische druk op mensen zal zo groot worden, dat ze nog heel weinig keuzes zelf kunnen maken rond de gezondheid van de kinderen die ze wensen.
    Ouders die vandaag een gehandicapt kind ter wereld brengen, moeten heel hun leven omgooien.
    De opvang van gehandicapten is tot op vandaag verre van ideaal. In de toekomst zal de financiële druk op ons gezondheidssysteem enorm toenemen.
    De maatschappij zal niet langer aanvaarden dat ouders bewust een gehandicapt kind op de wereld zetten.
    Men zal elimineren.
    Zoveel men kan, zonder veel vrije keuze.

    Yvon Englert
    Daar ben ik het niet mee eens.
    Ik denk precies het tegenovergestelde.
    Ik blijf ervan overtuigd dat het risico op discriminatie wordt overschat als er in de maatschappij steeds minder kinderen met een handicap geboren worden.
    In een maatschappij die wederzijds respect centraal stelt - welke ook de verschillen zijn tussen de burgers - daar zal het feit dat er steeds minder handicaps voorkomen, tot gevolg hebben dat de samenleving beter voor de gehandicapten zorgt, dat ze het beste zal bieden wat op technologisch vlak ter beschikking komt.
    Je mag niet vergeten dat er nog een grote evolutie op komst is in de relatie tussen mens en machine, met als gevolg dat 'handicap' binnen 20 jaar iets totaal anders zal betekenen dan nu.
    Een voorbeeld : Ik heb een neefje dat doof is; 30 jaar geleden zou ik gebarentaal hebben moeten leren en zou ik zeer moeilijk met hem hebben kunnen communiceren; vandaag heeft hij een elektronisch implantaat in zijn oor en kunnen we gewoon met elkaar praten.

    Ik denk dus dat je waakzaam moet blijven, maar dat je tegelijk al die evoluties moet bekijken in het perspectief van een betere wereld en niet alleen maar als een nooit eindigende ketting van catastrofes die de mens bedreigen.


    II. - Kinderen op maat

    Zullen de jongeren van nu hun eigen kinderen nog wel in bed maken ? Of kiezen zij allemaal voor in vitro fertilisatie ?

    Yvon Englert
    De technieken van de kunstmatige voortplanting zullen altijd marginaal blijven.
    Gewoon omdat ze zeer belastend zijn.
    Het zal altijd veel aangenamer en romantischer blijven om kinderen in bed te verwekken.
    Zelfs als men er toe komt om seksualiteit en voortplanting volledig van elkaar los te koppelen, dan nog denk ik dat het een integraal onderdeel uitmaakt van de menselijke natuur om kinderen te maken binnen de intimiteit van de seksualiteit.
    Het gaat om de vraag wat het doel is van ons leven op aarde.
    Leeft een mens om te trachten zo gelukkig mogelijk te zijn ?
    Of om zo hard mogelijk te presteren in een maatschappij die zo veel mogelijk wil produceren ?
    De technische mogelijkheden beïnvloeden die keuze niet zo erg.
    Zij openen andere perspectieven op deze levensvraag, maar de vraag op zich blijft.
    Het is een keuze die niet afhangt van de technologie, maar van de voorstelling die de mens zich maakt van de maatschappij waarin hij wil leven, van de solidariteit of het gebrek aan solidariteit in de samenleving.

    Jean-Jacques Cassiman
    Ik kan me best een scenario voorstellen waarbij de hele embryonale ontwikkeling buiten de baarmoeder plaatsgrijpt.
    Niet alleen de bevruchting.
    Dat is natuurlijk niet voor de volgende generatie, maar misschien wel voor over tien generaties.
    Kinderen krijgen zal dan een heel andere betekenis hebben en in een andere context plaatsgrijpen.


    2.1 - Glijden we dan af naar een vorm van eugenetica ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Is eugenetica per definitie slecht ?
    Voor mij hoeft dat op zich niet slecht te zijn.
    Wel als het gepaard gaat met een verlies aan solidariteit.
    Als er zuiver individualisme voor in de plaats komt.
    'Mijn kind, schoon kind, intelligent kind... perfect kind'.
    Als het dat is, dan zitten we op het verkeerde spoor.
    Als er echter een grote solidariteit blijft en vrije keuze, dan hoeft eugenetica niet zo’n groot probleem te zijn.
    Eerlijk : wie wenst er een kind met een ernstige handicap ?
    Ik denk niemand.
    Als je dat kan vermijden, dan is daar toch niks tegen.


    2.2 - Maar verschuift die grens niet ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Inderdaad, de grens tot waar we elimineren, verschuift voortdurend.
    Vroeger was de grens heel duidelijk.
    Nu willen sommigen ook al de zwangerschap van een kind met een hazenlip of een gespleten gehemelte afbreken.
    Maar ook het omgekeerde komt voor : dove ouders die alleen dove kinderen willen.
    Waar ligt de grens ?
    Wie bepaalt die ?
    Iedereen voor zichzelf ?
    De samenleving ?
    Welk argument kan je gebruiken tegen iemand die zegt : ‘Ik wil geen kind met een gespleten lip.
    Wat moet je dan zeggen ?
    Je moet dat aanvaarden. Het is een mooie opoffering.’ ?
    Dat soort argumenten werkt vandaag niet meer.
    Ik ben ervan overtuigd dat de technologie niet alle handicaps of misvormingen kan elimineren.
    Maar de mensen verwachten dat wel.
    Precies daarom moet u, mijnheer Englert, als gynaecoloog zo’n hoge verzekering betalen.
    Waarom ligt die in de VS nog veel hoger ?
    Omdat mensen hun gynaecoloog een proces aandoen als hij een misvorming over het hoofd ziet.
    De eis van de mensen is dat je alle misvormingen kan opsporen en dat je dat herstelt of dat je ervoor zorgt dat een kind met een misvorming niet wordt geboren.
    Dat is natuurlijk niet wat ik zelf wens of wat ik geloof, maar het is wel de realiteit.

    Yvon Englert
    Het is zeer moeilijk om je op deze manier een beeld te vormen van de toekomst, want dan moet je nadenken over feiten die buiten je referentiekader vallen.
    Je moet de oefening omgekeerd maken.
    Nu 40 jaar geleden creëerde de komst van de contraceptiva de mogelijkheid om niet alleen het aantal kinderen te plannen maar ook de fase in je leven waarin je ze wenst.
    Dat feit heeft dezelfde discussie op gang gebracht die we nu kennen.
    Maar vandaag denkt niemand nog na over de ongelooflijke mate van beheersing die contraceptie ons biedt.
    Hoewel dat een revolutie met zich heeft gebracht die even kolossaal is als wanneer het vandaag zou mogelijk zijn om het geslacht van zijn kind vooraf te kiezen.

    Binnen 30 of 40 jaar ervaart de mens situaties die ons nu shockeren, als compleet alledaags.
    Voor iemand uit de Middeleeuwen zouden bepaalde aspecten van onze huidige levenwijze waarschijnlijk even shockerend zijn.
    Zij zouden die ervaren als een hel.
    Statistisch bekeken, hebben we geen enkele reden om te geloven dat we nu op een hoogtepunt van wijsheid zitten.
    De moraal evolueert voortdurend.
    Ik heb er geen probleem mee om mijn keuzes en opvattingen te verdedigen, ook al besef ik ten volle dat niet iedereen het ermee eens is.
    Maar ze zijn van mij, ik neem er de verantwoordelijkheid over en ik verdedig ze.

    Jean-Jacques Cassiman
    De samenleving gaat telkens doorheen een extreme fase voor ze terugkomt op fundamentele waarden.
    Je merkt dat als je naar de geschiedenis kijkt.
    Ik ben pessimistisch voor de eerstvolgende generaties, maar ik ben optimistisch op lange termijn.
    Zelfs in de Middeleeuwen, met alle randfenomenen die er toen waren, kende men dezelfde fundamentele waarden als nu.
    Het zijn accenten die verlegd worden.
    Dus in die zin verandert er voor mij niet veel.

    Yvon Englert
    Mag ik u een vraag stellen, collega Cassiman ?
    Iedereen verlangt naar een gezond kind en u zegt dat deze vorm van positieve eugenetica u enkel stoort voorzover hij zwangerschapsafbreking impliceert.
    Veronderstel dat het op een bepaald ogenblik mogelijk wordt alle genetische fouten in de baarmoeder te corrigeren door gentherapie (toegegeven : we staan daar nog ver van af), dan zou dat voor u geen enkel probleem meer vormen ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Je moet het anders zien.
    Als mensen de keuze hebben tussen een nieuwe auto en eentje die bij een ongeluk betrokken was maar hersteld is... tja, dan kiezen ze voor de nieuwe auto.
    De vraag is eigenlijk : wat is de betekenis van kinderen in de komende generaties ?
    Als we in de nabije toekomst dezelfde weg blijven opgaan die we nu zijn ingeslagen, dan komen we in een fase van overdrijving.
    Dan evolueren we naar een maatschappij waarin mensen op alle mogelijke manieren zullen proberen om kinderen met een handicap, hoe klein ook, te vermijden.
    Misschien gaan we zelfs verder en bestellen we kinderen à la carte, zoals we verf, behang en meubels uit een cataloog bestellen ?
    Toch zullen we ons ooit realiseren dat dit volkomen dwaas is, want een maatschappij heeft nood aan diversiteit.
    Het is belangrijk dat de ene mens wat slimmer is en de andere wat dommer, de ene mooier en de andere lelijker.

    Yvon Englert
    Ik geloof dat noch ik, noch mijn kinderen een samenleving zullen kennen die ertoe in staat is om de buitengewone genetische verscheidenheid uit te wissen die maakt dat wij allemaal zo van elkaar verschillen.
    Ik ben van oordeel dat dit soort extreme vragen uitzondering zal blijven.
    Daarnaast zullen we wel een standaardisering kennen van de bevolking van een land als België.
    Ik vind dat de technieken van communicatie en controle over de gemeenschap veel meer gevaar opleveren voor de vrijheid en de diversiteit.
    De eerste twintig jaar zal het makkelijker blijven mensen via televisie te hersenspoelen dan om reeksen kleine Schwarzeneggers te klonen.
    Ik ben veel banger voor die mechanismen van beïnvloeding dan voor kloontechnieken.


    III. - (On)mogelijkheden van genetische tests nu

    Bij genetische tests denken we in de eerste plaats aan tests voor relatief zeldzame aandoeningen. In hoeverre zullen genetische tests worden veralgemeend ? Krijgt iedereen te maken met deze tests ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Deze vraag is op dit ogenblik een van de grote discussiepunten in de genetica.
    Geneeskunde en farmaceutische industrie vragen om een deel van de genetische tests te demystifiëren.
    Zij willen genetische tests veralgemenen en zo opsporen welke risico's we lopen.
    Fouten of variaties in genen leiden niet alleen tot puur genetische aandoeningen zoals de ziekte van Huntington of muco.
    Ook diabetes, hart- en vaatziekten, dementies... hebben een genetische achtergrond.
    Genen bepalen bovendien voor een deel de manier waarop je reageert op geneesmiddelen.
    Een genetische test gebruiken om je gevoeligheid voor een geneesmiddel te bepalen, is heel wat anders dan prenatale of presymptomatische diagnose.
    Met zo een ‘farmaco-genetische’ test meet je enkel de gevoeligheid van een individu voor een medicijn of een groep medicijnen…
    Dat blijft op zich een persoonlijke test die veel minder impact heeft op het gezin of de familie dan een klassieke genetische test.

    Yvon Englert
    Ik vind dat we leven in een periode van relatieve onzekerheid over de manier waarop genetische test zullen evolueren.
    Sommigen zeggen dat tests zullen kunnen voorspellen wie mag roken, drinken of friet-met-mayonaise eten, zonder risico te lopen op kanker of een te hoog cholesterolgehalte in het bloed.
    Een andere groep denkt dat het belang van de genetica wordt overschat en dat vooral het milieu en onze levenwijze invloed hebben op onze gezondheid.
    Zelf denk ik dat het nog 10 tot 15 jaar zal duren voor je de grens kunt afbakenen tussen wat genetisch bepaald is en wat de mens door zijn levenswijze verwerft.
    Het is wel zo dat we duidelijk evolueren naar de mogelijkheid om van iedereen een 'genetisch paspoort' op te stellen : het wordt mogelijk een groot aantal karakteristieken in één keer te testen.
    Dat zal de kostprijs fors omlaag drukken en deze tests toegankelijk maken.
    Zo moet je steeds meer vragen beantwoorden: moet je dat wel doen ?
    Bij iedereen ?
    Moet je eerst de toelating vragen ?
    Hoe garandeer je het recht op niet-weten ?

    Vandaag is het nog moeilijk in te schatten hoe deze elementen zullen samenvloeien tot hetzij een randverschijnsel, hetzij een situatie met een reële impact op het leven van elk individu én met een morele druk op wie de tests weigert.

    Jean-Jacques Cassiman
    De evolutie is op gang gekomen, maar een genetische test voor elke aandoening en voor iedereen is zeker niet voor morgen.
    We weten heel weinig over de genen die voorbeschikken voor frequente ziekten zoals hart- en vaatziekten.
    Nog minder weten we hoe dieet en levenswijze ingrijpen op deze genen.
    Ik verwacht dat het nog een hele tijd duurt voor we daar een goed inzicht in hebben.


    Een genetisch paspoort is dus science fiction ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Een genetisch paspoort voor de heel nabije toekomst is niet realistisch.
    Wat vandaag wel realistisch is, is dat er op je paspoort een persoonlijk DNA-profiel zou staan.
    Een profiel zoals dat wordt gebruikt bij het opsporen van mensen die een misdaad hebben gepleegd.
    Omdat dit profiel uniek is voor iedereen – behalve voor identieke tweelingen - kan het dienen als persoonlijke identificatiecode.
    Het vervangt dan zowel je identiteitskaart als je bankkaart, betaalkaart, rijbewijs, SIS-kaart enzovoort.
    Er zijn mensen die het genetisch profiel van elke burger in een databank willen steken om zo gemakkelijker misdadigers op te sporen.
    Maar dat schept natuurlijk ook problemen.
    Dat profiel kan worden gebruikt om vaderschap op te sporen of om zaaddonoren te identificeren, door adoptiekinderen om hun natuurlijke ouders te achterhalen… ook over dergelijke toepassingen moeten we nadenken.
    Maar een genetisch paspoort dat voorspellend is voor tal van ziekten, dat zie ik in de volgende tien tot twintig jaar niet gerealiseerd.
    Technisch zijn we wel in staat om alle genen te testen.
    We kennen de sequentie van het genoom en we beschikken over de technologie.
    We kunnen echter nog niet de link leggen tussen al die genen en vatbaarheid voor ziekte.

    Yvon Englert
    Ook hier ben ik het niet helemaal met u eens.
    Ik denk dat dit wel eens vroeger een feit kan zijn dan we denken.
    Het is enkel nodig om de genetische gegevens te vergelijken met de bestaande medische databanken.
    Je legt een connectie tussen de gegevens over al de terugbetalingen binnen de sociale zekerheid sinds 1950 en de databanken met de genetische gegevens van dezelfde personen of hun nakomelingen.
    Zo creëer je de mogelijkheid om voor tientallen miljoenen mensen het verband te leggen tussen ziektes en genetische kenmerken.
    Zo krijg je informatie die je instaat stelt te ontdekken welke genen belangrijk zijn voor de meerderheid van de ziektes.
    Nu kan dat nog niet, maar wel binnen een jaar of 10.
    Sommige landen staan daar al zeer ver in, zoals de Scandinavische landen.
    Dat levert zeer interessante resultaten op, maar natuurlijk creëert dat ook problemen op het vlak van de bescherming van de privacy.


    IV. - Naar waarheid informeren

    Heb je als individuele arts of als korps invloed op die tendensen in de genetica ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Informatie is het enige wapen dat je hebt.
    Je moet uitleggen welke de beperkingen zijn van de technologie, hoe weinig we nu nog maar weten.
    We moeten mensen uitleggen dat de vruchten van het genoomproject niet vandaag of morgen worden geplukt, maar pas over vele, vele jaren.
    Dan pas zullen we zeker weten of we al die genetische informatie ook werkelijk voor iets kunnen gebruiken.


    4.1. - Waar komt dan die valse hoop vandaan ?

    Jean-Jacques Cassiman
    De belangrijkste fout ligt bij de wetenschappers zelf.
    Hun enthousiasme is te groot en hun boodschap te veelbelovend.
    Kijk naar wat we allemaal met het menselijk genoom kunnen doen’, roepen de wetenschappers.
    Zo schep je bij veel mensen onmiddellijke verwachtingen.
    Voor hen vormt DNA, erfelijkheid, het genoom, kinderen krijgen… één cocktail.
    Ze verwachten dat de kennis over het menselijk genoom alle gezondheidsproblemen van hun kinderen onmiddellijk oplost.
    Helaas is dat niet zo.
    Natuurlijk is het menselijk genoomproject op zich wel fenomenaal, maar je moet dat in de juiste context plaatsen.
    De media hebben ons daar niet in geholpen.
    De boodschap was overdreven enthousiast.


    4.2 - Moet je denken aan een boodschap op lange termijn... het onderwijs ? Wringt ook daar het schoentje ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Absoluut.
    Het voorbeeld van de mens in de genetica wordt binnen het onderwijs niet veel gebruikt.
    Het gaat daar over erwten en bonen, in het beste geval over dieren… maar de mens ?
    15 of 20-jarigen liggen niet wakker van genetica.
    Die hebben het over hun pukkels, hun lief, gsm, de muziek… da’s allemaal veel interessanter.
    Het wordt pas een bekommernis als ze een vaste partner hebben.
    Als ze aan kinderen denken, dan komen de vragen.


    V. - Klonen

    Hoe zit het met klonen ? Over tien jaar iedereen zijn eigen kloontje ?

    Jean-Jacques Cassiman
    Kom, kom... zelfs in de veeteelt is men er van teruggekomen.
    Die gekloonde beesten vertonen tal van afwijkingen : ze zijn veel te groot, die drachten worden onmogelijk, die dieren sterven te vroeg.
    Heel die technologie staat nog lang niet op punt, wellicht zelfs over vijftig jaar niet.
    En indien ze ooit op punt zou staan, blijft klonen onnuttig.
    Behalve voor sommige mensen die zo goed staan met zichzelf dat ze een kopie willen.
    Op dit punt geloof ik veel meer in de solidariteit.
    In de interesse van de mensen om, als ze zelf geen kinderen kunnen krijgen, een kind van iemand anders te adopteren of op zoek te gaan bij anderen naar donoreicellen en zaadcellen.
    Liever dan te klonen.

    Yvon Englert
    Ik ben het helemaal met u eens wat de haalbaarheid betreft : ik denk niet dat we nu al in staat zijn om mensen te klonen.
    Ik vind dat een enorm bedrog waar de media met gesloten ogen zijn ingetrapt omdat het hen goed uitkwam.
    Vandaag weten we dat het klonen van zoogdieren zeer moeilijk en gevaarlijk is, met veel problemen en een zeer hoog sterftecijfer.
    Maar veronderstel nu even dat die problemen opgelost zijn.
    In een maatschappij die de genetica verheerlijkt, denk ik dat een oplossing die de mens in staat stelt een kind te maken zonder gebruik te maken van vreemd genetisch materiaal (sperma of eicel van een donor) zeer aantrekkelijk is en ongetwijfeld een plaats zal veroveren in de waaier van reproductietechnieken.
    Een typisch voorbeeld is het koppel waar de man absoluut geen spermatozoïden produceert.
    Het zal mogelijk worden een embryo te klonen op basis van één van zijn lichaamscellen en dit embryo in de baarmoeder van zijn vrouw in te planten.
    Negen maanden later komt er dan een kind op de wereld dat op genetisch vlak enkel de karakteristieken van de man heeft, maar dat door de vrouw werd gedragen en dat ze samen verwacht hebben.
    Dit koppel zal de kloontechnieken dus niet gebruiken uit een narcistische drang om een reproductie van de papa te maken, maar als een techniek - één van de waaier aan beschikbare technieken - die het dichtst hun initiële wens benadert : een kind dat genen van beide partners in zich draagt en in de schoot van het koppel geboren is.
    Het is daarom dat ik - los van het technologisch risico - denk dat er in het geheel van voortplantingstechnieken plaats is voor klonen.

    Persoonlijk verdedig ik het standpunt dat dit niet erg is in de mate dat het een persoonlijke keuze blijft.
    Er zijn massa's kinderen die als twee druppels water op één van hun ouders lijken en dat heeft ze nooit verhinderd om zich te ontwikkelen en een normaal leven te leiden.
    Als het daarentegen de bedoeling is zich op narcistische wijze te projecteren in een kind, dan ben ik ervan overtuigd dat dit nefast is voor het psychologisch evenwicht van dat kind.
    Maar ja, er zijn ook massa's kinderen die normaal geboren zijn en moeten leven met een narcistische projectie vanwege hun ouders (het moet een 'Justine' of een 'Kim' worden, het moet slagen waar ik mislukte, …) en die daar erg onder lijden.
    Zonder kloontechnieken.
    Al geef ik toe dat het risico groter wordt als het om een kloon gaat.
    Nog dit: op het ogenblik dat er 50 kloon-kinderen op de wereld zijn, dan geloof ik dat - vanaf de 20ste - niemand daar nog enige aandacht aan besteedt.
    Het zal een kind zijn dat heel erg op één van zijn ouders lijkt, punt.
    Ze zullen hun eigen leven leiden.
    Ik ben daar dus niet overdreven bezorgd of ongerust over.


    Lees verder : Deel II

    31-12-2007 om 12:19 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 4/5 - (1 Stemmen)
    >> Reageer (0)
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Genetica over 15 en 35 jaar - Toekomstvisie - Deel II
    Klik op de afbeelding om de link te volgen  

    Genetica over 15 en 35 jaar - Toekomstvisie
     
    Deel II



    Jean-Jacques Cassiman
    Naarmate we de mechanismen van bevruchting en embryonale ontwikkeling beter begrijpen, zullen we op een geheel andere manier kijken naar wat kinderen zijn.
    De betekenis van een kind, het begin van het leven wordt gedemystificeerd.
    Uit embryonale stamcellen van muizen kan men eicellen en zaadcellen ontwikkelen.
    Wellicht komt er ooit een tijd dat dit ook bij mensen kan.
    Daar zitten mogelijkheden om de technische en ethische problemen van klonen op te lossen.
    Misschien komen er nog andere creatieve mogelijkheden, waar we nu nog niet aan denken.
    Ook dan weer staan we voor een keuze : ofwel leidt dat regelrecht naar kinderen op bestelling, naar designer baby's ofwel gaan we de waarde van een kind veel beter appreciëren en keren we terug naar fundamentele waarden.


    VI. - Een unieke tijd

    Hoe zullen onze achterachterkleinkinderen terugkijken op deze periode in de geschiedenis ? Is dit een unieke periode door de ontwikkelingen in de genetica ?

    Yvon Englert
    Natuurlijk leven wij in een unieke periode, maar dat geldt voor elke periode in de geschiedenis.
    Denk maar eens aan de ontdekking van Amerika.
    De confrontatie met de Nieuwe Wereld, een andere beschaving, nieuwe ziektes die opduiken - ik ben ervan overtuigd dat je in de geschiedenis nog andere 'unieke' periodes kan terugvinden.

    Jean-Jacques Cassiman
    De technologische ontwikkelingen, gecombineerd met de genetica, brengen ons toch wel op een cruciaal punt in de menselijke geschiedenis.
    Voor het eerst kunnen we werkelijk beslissen over ons eigen lot, over de richting waarin we als mens willen evolueren.
    Iets gelijkaardigs heeft de mensheid nooit meegemaakt.

    Yvon Englert
    Ook daar verschil ik van mening.
    Wat vandaag het verschil uitmaakt, is het feit dat de uitdaging wereldwijd is.
    Vroeger kon je zien hoe de bevolking van een dorp, van een hele regio uitstierf.
    Vandaag is de hele wereld één dorp.
    De mogelijkheid bestaat dat de hele bevolking in één klap weggemaaid wordt : dat maakt het verschil.
    Maar op het niveau van de samenleving, zijn de risico's voor bevolkingsgroepen doorheen de geschiedenis veel groter geweest dan nu: hongersnood, onbeheersbaarheid van ziektes enz.
    Ik denk dus dat we inderdaad in een unieke periode leven die net zoals elke periode haar specifieke uitdagingen kent.

    Jean-Jacques Cassiman
    Toch is dit de eerste keer in de geschiedenis dat we de mens zelf kunnen veranderen en dat we ons er ook bewust van zijn.
    Niets uit het verleden kun je daarmee vergelijken.
    Akkoord, er zijn enorme veranderingen geweest, maar kunnen beslissen dat je de mens zelf verandert, dat is nog nooit mogelijk geweest.


    Cfr. :
    http://www.mijngenen.be/edu/interview/Cassiman-Englert.htm




    Video
    'De macht en onmacht van de genetica'




    Cfr. :
    http://www.avnet.kuleuven.be/staalkaart/2005/video08.html



    VII. - Aangeboren en genetische aandoeningen - Community genetics

    Dr. D. Kaasjager
    Speech van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, uitgesproken door D. Kaasjager, arts, ter gelegenheid van de inauguratie van mevrouw dr. M.C. Cornel als hoogleraar Community Genetics aan de VU op donderdag 30 januari 2003, Vrije Universiteit, Amsterdam (wijzigingen voorbehouden, alleen de uitgesproken tekst geldt)



    Dames en heren,

    U heeft mij gevraagd vanmiddag mijn beleid te presenteren over de gezondheidsbevordering en ziektepreventie op het terrein van aangeboren en genetische aandoeningen.
    Dit staat bekend als 'community genetics'.

    Community Genetics
    Community Genetics is de toepassing van de medische genetica in de algemene populatie.
    Doel van Community Genetics is om de voordelen van genetica voor de samenleving te maximaliseren en de nadelige effecten te minimaliseren.
    Vaak is er bij Community Genetics geen sprake van een vraag van een patiënt, maar veeleer van een activiteit of aanbod vanuit de gezondheidszorg.
    Het concept Community Genetics stamt uit 1981, toen de WHO een adviesgroep instelde over de “community approaches to the control of hereditary disease” - cfr. :
    http://www.who.int/genomics/publications/WHOHGNWG85.10.pdf -.
    Community Genetics is voorstander van primaire preventie van genetische en aangeboren afwijkingen door bescherming tegen straling, vaccinatie tegen rubella en opsporing van resusnegatieve moeders met resuspositive kinderen.
    Bij reproductieve keuzes streeft Community Genetics echter niet naar “genotypische preventie” als middel ter bevordering van de volksgezondheid, maar naar informatievoorziening en vrije keuze ten aanzien van reproductie.
    De term Community Genetics verwijst naar betrokkenheid van de “Community” (communities), bijvoorbeeld via samenwerking met ouder- en patiëntenverenigingen, onderzoek naar de opvattingen van burgers en implementatiestrategieën voor verschillende (sub-) communities.
    Hierbij is aandacht voor culturele verschillen vanzelfsprekend.cfr. :
    http://www.vumc.nl/klgen/onderzoek/index.html?intro.html~hoofd -.

    Ik ga graag op uw uitnodiging in.

    Niet alleen om mijn standpunten voor het voetlicht te brengen, maar ook om te luisteren naar de opvattingen die momenteel op dit terrein leven.

    Het is van groot belang dat we met elkaar blijven nadenken over wat op het gebied van genetica in Nederland ethisch, juridisch en maatschappelijk aanvaardbaar is.
    Niet alles wat kan, mag of moet.
    En wat niet mag of wenselijk is, blijkt soms langs een omweg toch te kunnen.
    Denk aan diagnostische tests, die via Internet aangeboden worden.
    De kansen en risico’s moeten we goed in kaart brengen.

    Vanmiddag kunnen we hierover met elkaar van gedachten wisselen, tenminste voorzover het public health aspecten betreft.
    In het maatschappelijk debat zullen we normen en waarden moeten vinden, die een leidraad vormen voor ons handelen op dit vlak.

    Voor dat maatschappelijk debat is het belangrijk dat we nu een leerstoel Community Genetics hebben.
    Een dergelijke leerstoel is een prima platform voor gedachtewisseling.
    Ik waardeer het bijzonder dat de Vrije Universiteit deze leerstoel heeft ingesteld.
    Verder wil ik mevrouw Cornel graag feliciteren met haar aanstaande benoeming als eerste hoogleraar op deze post.


    Ethische dilemma’s

    Zoals u wellicht weet, hield ik me al met community genetics bezig voordat ik staatssecretaris van VWS werd.
    Als CDA-Kamerlid had ik dit beleidsterrein onder meer in mijn portefeuille.
    Twee jaar geleden ben ik daarom nauw betrokken geweest bij de standpuntbepaling van mijn fractie

    op de 'Nota Toepassing van genetica in de gezondheidszorg' – cfr. bv. : http://www.vsop.nl/dossiers/gezondheid.php - en de 'Integrale nota biotechnologie' – cfr. : http://www.vrom.nl/Docs/milieu/nota_biotechnologie_def.pdf -.

    Zoals ik zojuist ook al aangaf, nemen de ontwikkelingen op het terrein van de genetica een enorme vlucht.
    Daarmee ook de mogelijkheden van community genetics.
    Steeds vaker zal de genetische kennis toepasbaar blijken, bijvoorbeeld in bevolkingsonderzoek.
    Ook kan kennis over genetica reden vormen om de samenleving voorlichting te geven.
    Ik zie het dan ook als een maatschappelijke noodzaak om ons goed te oriënteren op de mogelijkheden van genetica.
    Natuurlijk zal er vaak gezondheidswinst te melden zijn.
    Maar gedreven door wetenschappelijke nieuwsgierigheid en de internationale ontwikkelingen op het terrein van biotechnologie, kunnen situaties ontstaan die ethische dilemma’s oproepen.
    Dat het ethisch of moreel gelijk door niemand geclaimd mag worden, heb ik als kamerlid ook al tijdens de debatten benadrukt.


    Afweging van ethische dilemma’s kost tijd

    Ik krijg wel eens te horen dat de overheid een gebrek aan initiatief toont op het terrein van community genetics.
    Dat zou komen door het ontbreken van een verantwoordelijke Public Health Authority op dit terrein.

    Ik ben het met deze kritiek niet eens.
    De worsteling met ethische dilemma’s, kost nu eenmaal tijd.
    Dat is niet erg.
    Het gaat immers om complexe vraagstukken met belangrijke medischethische, maatschappelijke, juridische en politieke implicaties.
    Veel tijd gaat er ook zitten in het beperken of voorkómen van mogelijke maatschappelijke nadelen van voorgenomen beleid.
    De discussie moet breed gevoerd worden.
    Het praten, denken en beslissen hierover is niet alleen voorbehouden aan de wetenschap of aan de praktijkbeoefenaren.
    Ik vind dat de diverse dossiers op dit terrein aandacht verdienen.
    En die krijgen ze zeker.
    Ook ík vind dat de zorg goed, doelmatig en toegankelijk moet zijn.
    Ook ík sta positief tegenover de wetenschap, al wil ik mogelijke nadelige maatschappelijke consequenties en de bescherming van de patiënt niet uit het oog verliezen.
    Genetisch onderzoek moet bijdragen aan de gezondheid en het welbevinden van het individu en aan de volksgezondheid; het mag nooit tot dwang of tot uitsluiting van maatschappelijk belangrijke voorzieningen leiden.
    Dit betekent dan ook dat er bij beleidsvoornemens steeds aandacht moet zijn voor het beperken of voorkómen van mogelijke maatschappelijke nadelen.
    Deze moeten in kaart gebracht zijn. Zoals bijvoorbeeld problemen met verzekeringen wanneer uit familieonderzoek blijkt dat mensen een erfelijke aandoening hebben.

    Vóór toepassing van een screeningsmethode in de praktijk dienen de voor- en nadelen gecheckt te zijn.
    Het kader hiervoor is de ' Wet bevolkingsonderzoek ' (WBO) – cfr. :
    http://www.gr.nl/wbo.php -.
    Naar aanleiding van de evaluatie van deze wet wordt momenteel bekeken op welke wijze de wet aangepast moet worden om ervoor te zorgen dat een bevolkingsonderzoek naar erfelijke ziektes getoetst wordt.
    Anders valt te vrezen dat er wildgroei ontstaat van een toename van genetische screeningstesten zonder dat er behandelingen zijn of aanvaardbare handelingsopties.

    Met deze uitgangspunten kan ik een pro-actief en samenhangend beleid voeren, waarin we vermijden dat snelle technologische ontwikkelingen ons voor voldongen feiten gaan stellen.


    Kansen van genetische kennis

    In het voorgaande heb ik de risico’s genoemd, nu wil ik toch ook iets zeggen waar ik de kansen

    zie liggen :

    • Zo denk ik aan preconceptionele voorlichting.
      De kennis over het nut van bijvoorbeeld foliumzuursuppletie is aanwezig, alleen weten we nog niet wie het beste de voorlichting kan geven en op welke manier.
      De financiering van het vervolg op de succesvolle campagne van 1995 is tot dusverre nog een knelpunt, dat hopelijk opgelost kan worden.

    • Ik zie verder mogelijkheden ten aanzien van genetische aandoeningen die onder allochtonen veel voorkomen, zoals hemoglobinopathieën (een verzamelnaam voor verschillende vormen van bloedarmoede. De meest voorkomende hemoglobinopathieën zijn sikkelcelanemie en thalassemie).
      Vanuit het Leids Universitair Medisch Centrum is de afgelopen jaren voortvarend aan een preventiestrategie gewerkt.
      Het moment is gekomen om de huisarts hier meer voor te interesseren.

    • Nog een laatste voorbeeld : De hielprik bij zuigelingen kan gemakkelijk worden uitgebreid wanneer 'Tandem Mass Spectrometrie' – cfr. : http://www.astbury.leeds.ac.uk/facil/MStut/mstutorial.htm - wordt toegepast, zo is uit een recente bijeenkomst bij de Gezondheidsraad gebleken – cfr. : http://www.gr.nl/ceg.php -.

    Wanneer het gaat om goed behandelbare aandoeningen, sta ik open voor verdere initiatieven op dit punt.

    In de voorbereidende stukken trof ik ook de opvatting aan dat er, zowel binnen als buiten het ministerie, meer samenhang in de beleidsontwikkeling van ‘community genetics’ zou mogen zijn.

    Ik sta open voor suggesties ter verbetering op dit punt, zolang het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) tenminste bij machte is die suggesties uit te voeren.


    Beleidsontwikkelingen

    Tot slot wil ik u enkele van de vele recente beleidsontwikkelingen noemen, die het beeld van een passieve overheid nuanceren :

    • Ik noemde al de 'Nota Toepassing van genetica' in de gezondheidszorg van december 2000, waarin het kader wordt aangegeven waarbinnen community genetics zich beweegt.
      Hierover is uitvoerig gediscussieerd in de Kamer.

    • Ik kom bij familiaire hemochromatose (ijzerstapelingsziekte – cfr. : http://www.hemochromatose.nl/ -).
      Over deze aandoening organiseerde het College voor zorgverzekeringen op verzoek van het ministerie eind vorig jaar een expert meeting.
      De deskundigen bespraken de contouren van georganiseerd familieonderzoek naar deze aandoening.
      Het CVZ brengt hierover binnenkort advies uit.

    • Dan de familiaire hypercholesterolemie.
      De ‘opschaling’ van het huidige kleinschalige landelijk screeningsprogramma op dit gebied kan beginnen; het benodigde budget is gereserveerd en het College voor zorgverzekeringen kan het programma uitvoeren.

    Maar hoe zit het met de maatschappelijke consequenties ?
    Worden mensen die mee gaan doen aan een screening vervolgens gestraft met uitsluitingen van verzekeringen of met zeer hoge premies ?
    Als voor deze kwestie geen aanvaardbare oplossing gevonden is, vind ik dat je als overheid geen ‘ja’ tegen uitbreiding kunt zeggen.
    Inmiddels ben ik bijna zover dat ik tegen deze uitbreiding formeel ‘ja’ kan zeggen.
    De betrokken partijen, patiëntenorganisaties, onderzoekers, verzekeraars en de overheid hebben net zolang gepraat tot er een acceptabele oplossing gevonden werd.
    Van het Verbond van Verzekeraars – cfr. :
    http://www.verzekeraars.org/SmartSite.dws - heb ik inmiddels vernomen dat kandidaat-verzekerden onder een bepaalde vragengrens geen informatie hoeven te verstrekken over het resultaat van eerder bij hen verricht erfelijkheidsonderzoek.

    Ervaren de betrokkenen reeds ziekteverschijnselen verbonden aan een erfelijke ziekte, dan moet dit wèl vermeld worden.
    We hebben hier te maken met een eerste vorm van zelfregulering conform de Wet medische keuringen, die een bijlage zal vormen van het Protocol Verzekeringskeuringen.
    Hierover kunnen de onderhandelingen tussen het Verbond van Verzekeraars, de KNMG en het Breed Platform zeer binnenkort worden afgerond.
    Ik wacht een mededeling over het resultaat hiervan nu nog even af.
    Als alles meezit krijgt Nederland nog dit voorjaar een wereldprimeur : het eerste landelijke programma voor genetische screening van een goed behandelbare, veel voorkomende erfelijke aandoening bij volwassenen.
    • De overheid neemt het voortouw om na te gaan of de rechtsbescherming van de patiënt bij genetisch onderzoek nog wel voldoende up-to-date is.
    Genetisch onderzoek zegt niet alleen iets van een individuele patiënt maar ook van zijn familie.
    Hoe zit het met het beroepsgeheim en het recht op niet weten ?
    Hoe zit het met de privacybescherming ?
    Al deze vragen komen aan de orde in de consultatie de ZON/MW momenteelt verricht om te bezien of er een noodzaak is om op het terrein van patiëntenrechten, privacybescherming en dergelijke nieuwe regels te ontwikkelen met betrekking tot genetica.
    • Dan heb ik deze maand het nieuwe planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering vastgesteld.
    In dit planningsbesluit is de organisatie van de zorg geregeld en zijn de eisen op gebied van voorlichting en advisering aan patiënten en familieleden opgenomen.
    Zoals u weet, gaan de ontwikkelingen binnen de genetica zeer snel en de verwachting is dat de vraag op dit gebied zal toenemen.
    In het planningsbesluit probeer ik op die ontwikkelingen te anticiperen.
    Dit kan het beste wanneer de klinisch genetische centra zich ontwikkelen tot regionale kenniscentra.
    Met een dergelijke netwerkstructuur kunnen we goed inspelen op de snelle ontwikkelingen.
    Dit sluit bovendien ook aan de uitkomsten van het congres “Kennis beter delen” van ZonMW – cfr. :
    http://www.zonmw.nl/nl/home/mediator/archief-mediator/mediator-7-2005/kennis-beter-delen-een-aanjager-van-de-kenniscyclus.html - en ook op de verschillende zorgactiviteiten die bij community genetics een rol spelen.
    De eerstelijn en de VSOP hebben binnen deze netwerkstructuur ook een belangrijke rol.


    Dames en heren,
    Er gebeurt heel veel op dit gebied; dat maakt het lastig om met het beleid ‘bij te blijven’.
    Toch streef ik naar een pro-actief en samenhangend beleid op het gebied van community genetics.
    Uiteraard in goede samenspraak met de betrokken deskundigen en belanghebbenden.
    Deze middag ervaar ik in dit opzicht als uitermate nuttig en ik hoop dat er vanuit de wetenschap de komende jaren nog veel goede impulsen voor het beleid uit zullen gaan.
    In het bijzonder verwacht ik veel van de VU, met name de vakgroep Klinische Genetica en Antropogenetica.


    Cfr. :
    http://www.nacg.nl/speechross.pdf




    VIII. - Lees ook

    Nederlandstalig

    1. Aanbevelingen ter verbetering van de kennisuitwisseling over ME/CVS in Nederland
      Alblas, C.N.A. et al. - 1999.

    2. Aangeboren afwijking bij schilderskind door oplosmiddel in verf
      Schouten, E - NRC Handelsblad, 23-02-05

    3. Advies privatisering ziektewet, opting-out/premie- differentiatie WAO en de consequenties voor mensen met een arbeidshandicap differentiatie WAO en de consequenties voor mensen met een arbeidshandicap
      Nationale Commissie Chronisch Zieken, NCCZ.

    4. Afweercellen extra getraind – Medicijn ? Minicijn - Adeno favoriete 'vrachtwagen'
      Leemput, J. van de - Monitor 34 (okt. 2005) 4, pp. 24-25.

    5. Afweerreactie erfelijk bepaald
      Cicero, 15 apr. 2005 - 5, pp. 10.

    6. Antilichaam blijkt gevaarlijk - Aspecifieke superstimulatie
      Hoog, A. van 't - BioNieuws 16 (24 mrt. 2006) 5, pp. 5.

    7. Arbeid en gezondheid
      Universiteit van Amsterdam.

    8. Arbeidsmarktmonitor klinisch genetici 2002-2015
      Velden, L.F.J. van der ; Hingstman, L. - 01/2004 – ISBN : 90-6905-64-53

    9. Arbeidsmarktpositie van mensen met gezondheidsproblemen een klachteninventarisatie
      Mw.mr. M.M. Wewer, drs. P.R. Klouwens, mw. drs. M.W. Knuttel mw. drs. K.L. Meijer, mw. drs. M.C. Nauta.

    10. Arbeidsradar life sciences, eindrapport - Een onderzoek in opdracht van het ministerie van Economische Zaken
      Broersen, S. ; Aalst, M. van der ; Bochove, A. Van – 27-02-03.

    11. Arbodiensten in beeld - Rapportage Arboklachtenlijn 2003
      Komduur, J. ; Schoneveld, M. - 03/2004.

    12. Beleidsnota reprotoxische stoffen
      Directie Gezondheid, afd. Toxische Stoffen.

    13. Bent u verzekerd van een verzekering ? - Praktische tips voor het afsluiten van een verzekering voor mensen die gezondheidsproblemen hebben (gehad)
      Schoneveld, M. ; Wewer, M. ; Suchtelen, F.G.H. van [Breed Platform Verzekerden & Werk] – 03/2004.

    14. Biotechnologie en de schimmige grenzen tussen therapie en verbetering, gezondheid en esthetiek
      Verslag symposium ‘de achtste dag’ 28 februari 2003, Trippenhuis te Amsterdam - SWR-HM alumnivereniging :
      http://www.antithese.nl/Verslag-symposium2.pdf#search=%22Menselijke%20genetica%3A%20mogelijkheden%20en%20beperkingen%22

    15. Biotechnologie en voedselallergie - Symposium 22 september 1998
      Stichting Consument en Biotechnologie ; Nederlandse Voedselallergie Stichting (NVAS), 22 sept. 1998

    16. Biotechnologie van bij ons
      snelBERICHT, 17/11/2004
      In een overzicht van Vlaamse speerpunttechnologie staat biotechnologie al geruime tijd op een prominente plaats. Genetisch gemanipuleerde organismen en stamceltechnologie maken echter ook vaak het onderwerp uit van verhitte ethische discussies. Snelbericht vroeg aan drie mensen uit de sector om het belang van biotechnologie voor onze samenleving en economie te schetsen en de impact van vooroordelen en wetgeving te verduidelijken :
      http://www.voka.be/tekst.asp?ID=1513&Rel=technologie

    17. Bomen én bos zien - De genen bepalen hoe ziek iemand wordt en wat voor schade wordt aangericht - De volgorde van gebeurtenissen in het immuunsysteem is belangrijk
      Dierendonck, J.H. Van - Cicero (14 okt. 2005) 12, pp. 12-13.

    18. BRCA2 bij meer kankersoorten betrokken
      Medisch Contact 60 (9 sept. 2005) 36, pp. 1435.

    19. CAO Welzijn – 2001-2002
      Overleg Arbeidsvoorwaarden Welzijn (OAW), 2001

    20. Chaotische organisatie prenatale screening
      Kievits F, Adriaanse MT - Ned Tijdschr Geneeskd 2002;146:2560-1
      Cfr. :
      http://www.nacg.nl/nieuwsbriefnacg3.pdf

    21. Chronische ziekten
      Haas-Berger, R.M. ; Zeijden, A. van der ; Verkleij, H. ; Ruwaard, D. ; Berg Jeths, A. van den ; Wevers, C.W.J. ; Boshuizen, H.C. ; Davidse, W. ; Pal – 1996 – ISBN : 90-73196-19-1

    22. Community Genetics - Een kwestie van rechtvaardigheid
      Leo P. Ten Kate - Pro vita humana 1999;5:137
      Cfr. :
      - http://internet-extra.vumc.nl/communicatie/nieuws/synaps/index.html?../synaps42/community.html~hoofd
      -
      http://www.emgo.nl/Archive/cornel.pdf

    23. Conference on Genetic aspects on autoimmune diseases - 7-10 May 1998, Noordwijkerhout
      WOCZ ; VSOP, 1998.

    24. De eenmalige herbeoordelingen - Het verhaal achter de cijfers : onderzoek van (cliënten)organisaties naar de bevindingen van arbeidsongeschikten met een eenmalige herbeoordeling
      Breed Platform Verzekerden en Werk – 02/2006.

    25. De genetische aspecten van auto-immuunziekten
      Vert. en bew.: Emous, K., 1998.

    26. De ondraaglijke lichtheid van het debat
      Dr. Jose C.M. van Eijndhoven.

    27. De pers als vehiculum bij de introductie van een modeziekte [HPU, hemopyrrollactamurie]
      Meulenberg, F - Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 147 (6 sept. 2003) 36, pp. 1752-1755.

    28. De sociale agenda 2005-2010 - Een sociaal Europa in de globale economie, werk en kansen voor iedereen
      Europese Commissie, Directoraat-generaal Werkgelegenheid, Sociale zaken en gelijke kansen – 2005 - ISBN: 92-894-9151-5

    29. Demografische veranderingen - Naar een nieuwe solidariteit tussen de generaties: groenboek
      Europese Commissie, DG werkgelegenheid, sociale zaken en gelijke kansen – 2005 – ISBN : 92-894-9386-0

    30. Die ziekte in mijn familie, krijg ik die later ook ?
      Gerry Evers-Kiebooms, Myriam Welkenhuysen - Uitgeverij Lannoo, 14-07-05 – ISBN : 90-209-5660-4 :
      http://www.lannoo.com/content/lannoo/fondsen/gezinopvoeden/gidsleerkrhulpv/1/index.jsp?titelcode=11413

    31. Down syndroom
      Cornel MC
      Cfr. :
      http://www.rivm.nl/vtv/object_class/kom_downsyndr.html

    32. Een 'snoeistoornis' van witte bloedcellen [Autoimmuun Lymfoproliferatief Syndroom ALPS]
      Cicero, 12-07-02.

    33. Een gevoelig onderwerp
      Borst-Eilers E - Medisch Contact 2002;57:1550-1

    34. Een jaar neonatale screening op sikkelcelziekte in het Emma Kinderziekenhuis /Academisch Medisch Centrum Amsterdam
      Heijboer H, van den Tweel XW, Peters M, Knuist M, Prins J, Heymans HSA - Ned Tijdschr Geneeskd 2001;145:1795-9.

    35. Een Reprotox instrument
      Anne Stijkel.

    36. Emancipatie in estafette - De positie van vrouwen uit etnische minderheden
      Gijsberts, M. ; Merens, A. ; Groeneveld, S. ; Marx, T. ; Laan Bouma-Doff, W. van der ; Putten, A. Van - febr. 2004 – ISBN : 90-377-0162-0

    37. Enkele ethische beschouwingen bij genetica en voortplanting
      Prof.em.Dr.Hugo Van den Enden (m.m.v. An Ravelingien) :
      http://www.hcb.be/dmm/download/ExtraHVDEGenetica.pdf#search=%22Menselijke%20genetica%3A%20mogelijkheden%20en%20beperkingen%22

    38. Erfelijkheidsonderzoek en arbeid
      De Kort.

    39. Ethiek, prenatale diagnostiek, genetica en selectieve abortus : http://www.zetnet.nl/zetnet3/achtergrond.php3?id=37

    40. Fibromyalgie zit tussen de oren
      Marx, P. - Medisch Vandaag 4 (26 jun. 2002) 12

    41. FNV informeert vrouwen over werk en zwangerschap
      Nederlands Tijdschrift voor Verloskundigen 31 (jan. 2006) 1, pp. 39.

    42. Gelijke behandeling - Informatie voor werkgevers
      Ministerie van VWS [website] – 05-11-03.

    43. Gelijke toegang tot de arbeid voor gehandicapten - Een grondrechtelijke en rechtvergelijkende analyse - Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
      Hendriks, A.C., 2000 – ISBN : 90-268-358-68

    44. Gelijkheid en non-discriminatie in een uitgebreide Europese Unie - Groenboek - Grondrechten en anti-discriminatie
      Europese Commissie, Directoraat-generaal werkgelegenheid en sociale zaken, eenheid D.3 - mei 2004 – ISBN : 92-894-7668-0

    45. Genetische screening
      Gezondheidsraad - Den Haag : Gezondheidsraad 1994; publicatie nr 1994/22E.

    46. Genetische susceptibiliteit en gezondheid bij de arbeid : www.genetische-tests-en-arbeid.nl
      Centrum voor Menselijke Erfelijkheid Katholieke Universiteit Leuven ; Laboratory for Mathemathical Data Analysis Facultés Universitaires Nortre Dames de la Paix ; Vakgroep Epidemiologie Universiteit Antwerpen – 2002

    47. Genetische vatbaarheid en gezondheid bij de arbeid
      Karel Van Damme, Ludwine Casteleyn, Alix Collard & Herman Van den Berghe (naar Shigeo Fukuda) - Deze website wordt beheerd door het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid, KULeuven (vertalingen : Architext) - Laatste wijziging : 24-05-02
      Deze website handelt over een probleem dat wetenschappelijk erg ingewikkeld is en sociaal en ethisch zeer gevoelig ligt : het al dan niet gebruiken van tests voor genetische vatbaarheid in het arbeidsmilieu.
      De website is zo opgevat dat geïnteresseerden met een zeer uiteenlopende achtergrond er voldoende, gegronde en bevattelijke informatie kunnen vinden over de mogelijke betekenis van de kennis van genetische vatbaarheid voor de gezondheidsbescherming bij de arbeid.
      In de website wordt de Belgische context geschetst.
      De relevantie van de teksten is universeler.
      Wij hopen met deze informatie bij te dragen tot een ruim maatschappelijk debat, in Belgïe, in de Europese Unie en daarbuiten .../...
      Samenvatting
      Wie op het werk wordt blootgesteld aan gevaarlijke stoffen, kan hierdoor schade aan zijn gezondheid oplopen.
      Die schade kan tijdelijk of blijvend zijn, ernstig of minder ernstig.
      Hoe groter de blootstelling aan de gevaarlijke stof is, hoe meer mensen het slachtoffer kunnen worden en hoe ernstiger de gevolgen kunnen zijn.
      Toch wordt niet iedereen ziek, al werkt men in dezelfde omstandigheden.
      De ene werknemer is dus 'vatbaarder' dan de andere.
      Om deze verschillen in vatbaarheid te verklaren, komt de genetica ons te hulp.
      Het is de genetische verscheidenheid van mensen die (gedeeltelijk) aan de basis ligt van de verschillen in reactie op een bepaalde stof.
      Verschillen in vatbaarheid tussen individuën worden echter niet alleen bepaald door genetische verschillen.
      Ook tal van niet-erfelijke factoren (omgevings- en andere) spelen een rol.
      Het gaat met andere woorden om een complex proces, waarbij verschillende factoren met elkaar interageren.
      Momenteel zijn we nog niet in staat de individuele vatbaarheid voor bepaalde beroepsziekten op een betrouwbare manier in te schatten aan de hand van genetische tests.
      Alleen al vanuit wetenschappelijk oogpunt zou het daarom niet verantwoord zijn om kandidaat-werknemers op die basis uit te sluiten.
      Teneinde het risico op een beroepsziekte te verminderen, moet aan andere middelen voorrang worden verleend : preventie op de arbeidsplaats.
      Zodoende zal een lagere blootstelling het risico op gezondheidsschade beperken.
      De arbeidsgeneeskunde houdt zich in principe niet bezig met selectie.
      Het is haar wettelijke taak om bij te dragen tot de sociale bescherming van elke werknemer of sollicitant.
      Dit houdt in dat zij ernaar moet streven van elk individu dat de bekwaamheden heeft om bepaalde arbeid te verrichten zowel de tewerkstelling als de gezondheid te beschermen.
      Omdat flexibiliteit op de arbeidsmarkt steeds vaker de boventoon voert, wordt de beschermende taak van de arbeidsgeneeskunde alleen al om praktische redenen almaar moeilijker te vervullen.
      Tevens valt te voorzien dat genetische tests op de markt zullen worden gebracht waarvan de voorspellende waarde en de betekenis voor de preventie van beroepsziekten ten onrechte zal worden benadrukt.
      Dienstencentra die vreemd zijn aan de arbeidsgeneeskunde zullen zich aanbieden bij werkgevers en verzekeraars om die genetische tests uit te voeren.
      Maatregelen ter voorkoming van misbruik of oneigenlijk gebruik van genetische tests lijken onvermijdelijk.
      Er moet voor gezorgd worden dat de arbeidsgeneeskunde consequent haar sociale beschermingsopdracht kan blijven nakomen.
      Deze website heeft tot doel informatie te verschaffen om op die manier zoveel mogelijk geïnteresseerden te betrekken bij het maatschappelijk debat over de aanvaardbaarheid van genetische tests in het arbeidsmilieu.
      De auteurs opteren voor een benadering waarin moderne onderzoeksmogelijkheden uitsluitend gebruikt mogen worden voor sociale bescherming en waarbij moet worden voorkómen dat mensen worden uitgesloten van elke werkgelegenheid.
      Cfr. :
      http://www.genetische-tests-en-arbeid.be/root.html

    Lees verder : Deel III

    31-12-2007 om 12:15 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 0/5 - (0 Stemmen)
    >> Reageer (2)
    Klik hier om een link te hebben waarmee u dit artikel later terug kunt lezen.Genetica over 15 en 35 jaar - Toekomstvisie - Deel III
    Klik op de afbeelding om de link te volgen  

    Genetica over 15 en 35 jaar - Toekomstvisie

    Deel III



    1. Genvoedsel oplossing bij allergie - Genetische modificatie/manipulatie
      Bogers, N. - In: Spits (27 okt. 2004) pp. 19.

    2. Gevaar - Verpleging in uitvoering - Risico's op de werkvloer : cytostatica en zwangerschap, MAC waarden, richtlijn narcosegassen in het kort
      Klauchke, C. - Nursing 11 (jul/aug. 2005) 7/8, pp. 30-33.

    3. Gezondheid op koers ? Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2002
      Van Oers JAM (Red) - Bilthoven, RIVM, 2002.

    4. Gezondheidseffect onbekend - Artsen weten te weinig van de gevolgen van gevaarlijke stoffen : in Noorwegen levert expositie aan gevaarlijke stoffen 1,6 miljoen verzuimdagen op
      Verschoor, A. H. ; Verschoor, L - Medisch Contact 58 (7 mrt. 2003) 10, pp. 379-382

    5. Gezondheidszorg voor allochtonen
      Hijmans van den Bergh, A.A. - Medisch Contact 58 (12 dec. 2003) 50, pp. 1932.

    6. Groei erfelijkheidsvoorlichting en -advisering [NIVEL-onderzoek i.o.v. de Vereniging Klinische Genetica Nederland]
      Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 148 (27 nov. 2004) 48, pp. 2411.

    7. HELIOS II - Europese gids van goed beleid - Naar gelijke kansen voor gehandicapten
      Verantw. Uitg. : Lamoral, P. ; tekst: Scott, A. - 1996 – ISBN : 92-827-7655-7

    8. Hemopyrrollactamurie (HPU) - Van vlek naar pseudo-ziekte
      Meer, J.W.M. van der ; Kerkhof, R. van de ; The, G.K.H. ; Boers, G.H.J. - Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 147 (6 sept. 2003) 36, pp. 1720-1721.

    9. Het afweersysteem - De werking en mogelijke stoornissen
      Waas, K., 2004

    10. Het auto-immuun lymfoproliferatief syndroom [ALPS] - Een stoornis in de geprogrammeerde celdood
      Seegers, D. ; Pena, A.S. ; Bouma, G. - Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 148 (21 febr. 2004) 8, pp. 371-376.

    11. Het chronische-vermoeidheidssyndroom [CVS]
      Gezondheidsraad - Jaar: 25 jan. 2005 - ISBN: 90-5549-554-9

    12. Het immuunsysteem sloeg op hol
      Scholtens, B. - Volkskrant, 22-04-06
      Rampzalig Londens experiment met reumamedicijn TGN1412 was volgens Nederlanders veel te gewaagd : 320.000 proefpersonen : twee van de vijf patiënten raakten in coma waar ze pas dagen later weer uitkwamen

    13. Het syndroom van Sjögren - Een complexe auto-immuunziekte
      Huid 9 (sept. 2005) 3, pp. 18-20.

    14. Hypovitaminose D - Een versluierde diagnose
      Grootjans-Geerts I - Ned Tijdschr Geneeskd 2001;145:2057-60.

    15. Inspectie controleert gebruik lachgas [Entenox]
      Volkskrant, 08-06-05

    16. Inspectie hield gevolg lachgas [Entonox] stil - Ziekenhuizen wel op de hoogte gesteld van risico's - Gas dempt scherpste randen pijn
      Broek, M. van den ; Reijn, G. - Volkskrant, 06-06-05

    17. Inventariserend onderzoek naar gebruik van en blootstelling aan cytostatica buiten het ziekenhuis
      Meijster, T. ; Veldhof, r. ; Kromhout, H. [afdeling Gezondheidsleer, Insititute for Risk Assessment Sciences Universiteit Utrecht] - nov. 2003.

    18. Is de Arbo u van dienst ? - Halfjaarrapportage 2004 Landelijk Meldpunt Arbodienstverlening
      Komduur, J. ; Veer, G van der - okt. 2004

    19. Kan dat wel samen ? - Zwangerschap, arbeid en infectieziekten
      Tineke van der Kruk. Aantal bladzijden: 22.

    20. Kans op gehandicapt kind bij schilder groter
      Volkskrant, 24-02-05

    21. Kinderen van schilders hebben eerder afwijking
      Telegraaf, 24-02-05

    22. Kinderwens en schadelijke stoffen - Arbeidsrelevante aandoeningen
      Medisch Contact 58 (28 febr. 2003) 9, pp. 1-2

    23. Kop in de wind - Tien jaar werken aan beroepsziekten
      Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, 2005.

    24. Kosten van ziekten in Nederland - De zorgeuro ontrafeld
      [Cost of illness in the Netherlands]
      Polder JJ, Takken J, Meerding WJ, Kommer GJ, Stokx LJ - Bilthoven, RIVM Rapport 270751005 - Uitgeverij Bohn Stafleu Van Loghum, 2002 – ISBN : 903133961X
      Cfr. :
      http://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/270751005.html

    25. Kwaliteit gewenst ! - Cliënten over de kwaliteit van reïntegratiebedrijven
      Vinke, H. ; Cremer, R. ; Komduur, J. - 2002

    26. Lachgas [Entenox] weinig gebruikt in verloskamers [reactie NVOG]
      Reijn, G. - Volkskrant, 07-06-05

    27. Landelijke Opsporing van Patiënten met Familiaire Hypercholesterolemie door de Stichting Opsporing Erfelijke Hypercholesterolemie
      Dr. J.J.P. Kastelein, Dr. Ir. J.C. Defesche.

    28. Lekker gewerkt pa ? Ik ook ! - Arbeidsvreugde blijkt ook erfelijk bepaald te zijn
      Bruin, E. De - NRC Handelsblad (20 sept. 2003)

    29. Maatschappelijke aspecten van ontwikkelingen in de humane genetica : http://www.awt.nl/?id=160

    30. Medische experimenten met mensen, mogelijkheden en grenzen
      Redactie W.H.G. Wolters.

    31. Mensen met een arbeidshandicap (weer) aan het werk - Wet afschaffing malus en bevordering reïntegratie (AMBER)
      1996.

    32. Minder werken, warm aanbevolen - Hoogleraar over het gevaar van werkstress tijdens de zwangerschap - Door roken kan het geboortegewicht nog lager worden
      Luyendijk, W. - NRC Handelsblad, 08-04-06

    33. Mogelijke rol van microchimerisme bij het ontstaan van auto-immuunziekten
      Jansen, A.G.S.C. ; Vossen, J.M.J.J. ; Roelen, D.L. ; Cate, R. ten ; Bredius, R.G.M. - Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 149 (9 jul. 2005) 28, pp. 1556-1560.

    34. Moratorium erfelijkheidsonderzoek beleid van de arbeidsongeschiktheids- en levensverzekeraars inzake erfelijkheidsonderzoek
      Verbond van verzekeraars, 1996.

    35. Nederlandse Associatie voor Community Genetics
      Cfr. :
      http://www.nacg.nl/

    36. Nederlandse Voedingsnormen 1989
      Voedingsraad - Den Haag : Voorlichtingsbureau voor de Voeding, 1992.

    37. Nieuwe therapieën zullen bij velen de pijn van chronische gewrichtsontsteking weghalen - De aanval op reuma komt nu van alle kanten
      Evenblij, M. - Volkskrant, 15-10-05.

    38. Ondanks slechte gezondheid toch uit WAO - UWV-artsen bekritiseren keuring
      Meteren, W. Van - Trouw (21 apr. 2005) pp. 12.

    39. Onderzoek en praktijk van Community Genetics - Kennis beter delen
      Cornel MC, Henneman L, ten Kate LP, Nelis AP, van der Ploeg HM, de Smit DJ, Timmermans DRM, van der Wal G - Tijdschrift Gezondheidswetenschappen 2002;80:542-5.

    40. Onvoldoende aandacht voor risico's van narcosegassen [en cytostatica]
      Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 147 (25 okt. 2003) 43, pp. 2141.

    41. Oplosmiddelen slecht voor nageslacht [persbericht]
      UMC St. Radboud, afd. Epidemiologie en Biostatistiek - UMC St. Raboud, 24-02-05

    42. Overbelast of aangepast - Over ziek zijn en aan het werk blijven
      Onderdenwijngaard, J. ; Komduur, J. - jan. 2005

    43. Preconceptionele advisering in de huisartspraktijd - Een enquête onder 100 huisartsen
      Gaytant MA, Cikot RJLM, Braspenning JCC, Grol RPTM, Merkus JMWM, Steegers EAP - Ned Tijdschr Geneeskd 1998;142:1206-10.

    44. Prenatale screening - Downsyndroom, neuralebuisdefecten, routine-echoscopie
      Gezondheidsraad - Den Haag : Gezondheidsraad 2001; publicatie nr 2001/11.

    45. Prijs voor DNA-tatoeage
      Medisch Contact 61 (27 jan. 2006) 4, pp. 137.
      Adriaan Bins toonde aan dat tatoeage met DNA in de huid een effectieve manier is om het afweersysteem te activeren

    46. Projectvoorstel experiment persoonsgebonden reïntegratiebudget
      Nationale Commissie Chronisch Zieken, 1997.

    47. Rapport is geen therapie [Commentaar op Gezondheidsraadadvies t.a.v. chronisch vermoeidheidssyndroom]
      NRC Handelsblad (1 febr. 2005)

    48. Rapportage inspectieproject 'Cytostatica en narcosegassen' en onderzoeksrapport 'Blootstelling aan inhalatieanesthetica buiten ziekenhuizen' EN Aanbiedingsbrief
      Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid – 2003.

    49. Recht op niet-weten belangrijker dan recht op risicoselectie - Wet op de medische keuringen perkt bewegingsruimte verzekeraars in - 25 jaar Verbond
      Welwezen 33 (jun. 2003) 3, pp. 20-24.

    50. Registratie van aangeboren afwijkingen in Nederland - Meervoudige toepasbaarheid van het EUROCAT-concept
      Cornel MC, Anders GPJA, ten Kate LP, te Meerman GJ - Anthropogenetisch Instituut, Rijksuniversiteit Groningen, Groningen, 1986.

    51. Reisgids voor de werknemer - Wat en hoe bij ziekte en werk
      Eindred. Tempelman, S. - sept. 2005

    52. Reprotox-achtergronddocument
      Anne Stijkel.

    53. Restricties ongezonde lijm en verf verfijnd : Wijziging Arbeidsomstandighedenregeling betreffende werkzaamheden met vluchtige organische stoffen
      Staatscourant, 23-05-01

    54. Samenscholing van genetische verdachten chronisch darmlijden
      Hijmans, A. - AMC Magazine 8 (febr. 1999) 2, pp. 8-9.

    55. Schadelijke effecten van stoffen op voortplanting en nageslacht, anders dan via de inwerking op het erfelijk materiaal indien deze bekend is nageslacht, anders dan via de inwerking op het erfelijk mat
      W.G.H. Blijleven, H.C. Dreef-van der Meulen, H.B.W.M. Koëter, A. Strijkel, R.L. Zielhuis.

    56. Screening op dragerschap van hemoglobinopathieën in Nederland niet opportuun
      Schulpen TWJ, van der Lee JH, van der Most van Spijk MW, Beemer FA - Ned Tijdschr Geneeskd 1998; 142:1019-22.

    57. Signaleringsrapport Beroepsziekten '04 – Hoofdstuk 11. - Reproductiestoornissen
      Nederlands Centrum voor Beroepsziekten - Signaleringsrapport Beroepsziekten '04 (2004) pp. 81-85.

    58. Sjögren-Larsson Syndrome - New insights
      Willemsen, M.A.A.P., 2001 – ISBN : 90-9015201-6

    59. Sociale zekerheid - Staat of privaat ?
      Egas, C. - 11/2004.

    60. Solliciteren en gezondheid - Beter zwijgen of verstandig spreken
      Hemel, M. ; Kempen, H. van ; Komduur, J. - juni 2004.

    61. Solliciteren en gezondheid - Beter zwijgen of verstandig spreken ?
      Hemel, M. ; Kempen, H. van ; Komduur, J. - nov. 2002.

    62. Sta voor je ambitie - Chronisch zieken over werk, inkomen, verzekeringen en informatievoorziening
      Doorn, D. Van - mrt. 2004.

    63. Staat de klant centraal ? - Ervaringen van één jaar SUWI - Rapportage SUWI 2002
      Komduur, J. ; Fermin, B. - 10 mrt. 2003.

    64. Starten als ondernemer - Overzicht van regelingen voor mensen met een arbeidshandicap
      Wiselius, H. ; Wewer, M. - nov. 2002.

    65. Toepassing van genetica in de gezondheidszorg
      Aan de leden van de Vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport - Amsterdam, 18 januari 2002
      Cfr. :
      -
      http://www.stichtingpandora.nl/bymysite.v3/id/3896CA32-386F-4988-8B78-06B33EAFE850/detail/18973F0B-2A24-4262-975A-8C6615914EAA/
      -
      http://home.wanadoo.nl/medbiotechnologie/vraggenetica.pdf#search=%22Menselijke%20genetica%3A%20mogelijkheden%20en%20beperkingen%22

    66. Uit de uitkering, aan de slag - Mmogelijkheden en regelingen voor arbeidsgehandicapten om aan het werk te gaan
      Komduur, J. ; Onderdenwijngaard, J. [Breed Platform Verzekerden & Werk] – 12/2003

    67. Uw kind is allergisch - Maar waaraan ?
      Dienst Gezondheidspromotie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen [in België], jun. 2004

    68. Van gen naar ziekte - Erfelijke pancreatitis medische vignetten
      Drenth, J.P.H. ; Jansen, J.B.M.J. - Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 144 (25 november 2000) 48, pp. 2301-2302.

    69. Van gen naar ziekte - Marenostrine en familiale mediterrane koorts
      Breuning MH, Bakker E - Ned Tijdschr Geneeskd 2000;144:2545-9.

    70. Veilig werken tijdens de zwangerschap - In blijde verpleging – Vlaanderen : regels en richtlijnen, werken met gevaarlijke stoffen
      Hanrath, C. - Nursing 12 (mrt. 2006) 3, pp. 32-36.

    71. Verandering genexpressie chronische vermoeidheid [CVS]
      Tjaden, M - BioNieuws 15 (2 sept. 2005) 13, pp. 5.

    72. Verslag themamiddag maatschappelijke positie chronisch zieken
      Werkgroep maatschappelijke positie, WOCZ, 1998.

    73. Verzekerd van perspectief - Beleidsplan 2002 - 2005 BPV&W
      Breed Platform Verzekerden en Werk [BPV&W] : Helpdesk Gezondheid Werk en Verzekeringen - febr. 2002.

    74. Voedselallergie - Relatie tussen klachten en voedsel alleen aantoonbaar via provocatietest - 'We leven in het land van Jomanda'
      Veerman, E - Medisch Contact 59 (24 dec. 2004) 52, pp. 2080-2083.

    75. Vóór een zwangerschap Informatie voor mensen die kinderen willen
      Brochure VSOP
      Cfr. :
      http://www.erfocentrum.nl/documentatie/pdf_zwangerschap/Voor%20een%20zwangerschap.pdf

    76. Voorkomen is beter dan niet genezen
      Galjaard H, Strubbe W, van Zijderveld B - Nijkerk, Intro, 1983.

    77. Voorspellend Medisch Onderzoek bij aanstellingskeuringen en keuringen voor levens- en arbeidsongeschiktheidsverzekering
      Regeringsstandpunt.

    78. Wajong - Inkomen voor jonggehandicapten
      Onderdenwijngaard, J. ; Huvenaars, N. ; Komduur, J. - 01/2005.

    79. Wajong en werk - Overzicht van arbeidsmogelijkheden voor jonggehandicapten
      Onderdenwijnaard, J. ; Huvenaars, N. ; Komduur, J. - 01/2005.

    80. Wegwijs in de informatieketen - Een informatiebehoeftenonderzoek onder mensen met een chronische ziekte over werk, inkomen, verzekeringen en financieel compenserende maatregelen i.o.v. BPV&W en CG-raad
      Doorn, D. van [Blaauwbroek bureau voor vraaggestuurde zorg] - 14 nov. 2003.

    81. Welke beperkingen gelden ten aanzien van werk van zwangeren
      Beek, E.J. - Vademecum (Huisartsen) 16 (10-02-98)

    82. Werkgroep Prenatale Diagnostiek - Jaarverslagen 1991/1992/1993/1994 en 1999/2000
      Arnhem.

    83. Werkstress belemmert groei ongeboren kind
      Vermeulen, M – Volkskrant, 21-04-06
      Onderzoeker Bonsel : “Vrouwen met een drukke baan zouden tijdens de zwangerschap niet meer dan 24 uur per week moeten werken : zwanger ? niet te veel werken.

    84. Zeker verzekerd ? - Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor zzp-ers [zelfstandigen zonder personeel] nu en straks - Onderzoek in opdracht van het Breed Platform Verzekerden en Werk
      Lagerveld, S.E. ; Minderhoud, J. ; Zwinkels, W.S. [TNO] – 10-03-04.

    85. Zwanger worden in de 21ste eeuw : steeds later, steeds kunstmatiger
      Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van Bijzonder Hoogleraar in de Leer van de Menselijke Vruchtbaarheid aan de Rijksuniversiteit Utrecht – te Velde, E.R. - 19-11-91.

    86. Zwangerschap en arbeid ARBO informatieblad
      Paul, J.A., 1997 – ISBN : 90-12-08475-X

    87. Zwangerschap en Arbeid P179

    88. Zwangerschap lijkt geen ongunstige gevolgen te hebben bij patiënten met chronischevermoeidheidsyndroom [CVS of ME]
      The, G.K.H. - Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 148 (9 okt. 2004) 41, pp. 2042.



    Anderstalig


    1. Applying genetic strategies to prevent atherosclerosis
      Williams RR, Hopkins PN, Wu LL, Hunt SC – In : Khoury MJ, Burke W, Thomson EJ (Ed) - 'Genetics and Public Health in the 21st century. Using genetic information to improve health and prevent disease' - Oxford, Oxford University Press, 2000, pp. 463-85.

    2. Bio career guide 2005 - Your guide to the premier event for career development and job opportunities in the life science
      Ed. Hu, H., 2005

    3. Case-control study of periconceptional folic acid supplementation and oral clefts
      Hayes C, Werler MM, Willett WC, Mitchell AA - Am J Epidemiol 1996;143:1229-34.

    4. Cases of congenital rubella may be the tip of the iceberg
      Thomas RM, Mehta NM - BMJ 2002;325:596-7.

    5. Community Genetics
      Cfr. :
      http://www.emgo.nl/Archive/cornel.pdf

    6. Community Genetics and its evaluation - A European Science Foundation workshop
      Henneman L, Langendam MW, ten Kate LP - Community Genetics 2001;4:56-9.

    7. Community Genetics in the Netherlands
      Ten Kate LP, Beemer FA, Broertjes JJS, Henneman L, Springer CP - Community Genetics 2000;3:131-3.

    8. Cystic fibrosis screening and community genetics
      Modell B - J Med Genet 1990;27:475-9.

    9. Diabetes - A true trouble
      Middelkoop B - Proefschrift. GGD Den Haag, 2001.

    10. Disaccharide digestion and maldigestion
      Gudmand-Hoyer E, Skovbjerg H - Scand J Gastroenterol Suppl 1996;216:111-21.

    11. Does periconceptional multivitamin use reduce the risk for limb deficiency in offspring ?
      Yang Q, Khoury MJ, Olney RS, Mulinare J - Epidemiology 1997;8:157-61.

    12. Dose-dependent effect of folic acid on the prevention of orofacial clefts
      Czeizel AE, Timar L, Sarkozi A - Pediatrics 1999;104:e66.

    13. Down syndrome - Effects of demographic factors and prenatal diagnosis on the future livebirth prevalence
      Cornel MC, Breed ASPM, Beekhuis JR, te Meerman GJ, ten Kate LP - Hum Genet 1993;92:163-168.

    14. Ethical aspects of genetic testing in the workplace - Final 28th july 2003 - Opinion [18] of the European Group on Ethics in Science and New Technologies to the European Commission
      Whittaker, P. ; Alvizatos, N.C. ; European Group on Ethics in Science and New Technologies (EGE) – 28-07-03.

    15. Evaluation of cystic fibrosis carrier screening programs according to genetic screening criteria
      Henneman L, Poppelaars FAM, ten Kate LP - Genet Med 2002;4:241-9.

    16. Folate intake of the Dutch population according to newly established liquid chromatography data for foods
      Konings EJ, Roomans HH, Dorant E, Goldbohm RA, Saris WH, van den Brandt PA - Am J Clin Nutr 2001;73:765-76.

    17. Folic acid supplements during pregnancy and risk of miscarriage
      Gindler J, Li Z, Zheng J, Correa A, Sun X, Wong L, Cheng L, Erickson JD, Wang Y, Tong Q - Lancet 2001;358:796-800.

    18. Folic acid, ageing, depression and dementia
      Reynolds EH - BMJ 2002; 324:1512-5. 64.

    19. Genetic testing in the workplace - A report by GeneWatch UK
      Staley, K. - 06/2003.

    20. Genetics and Public Health in the 21st century - Using genetic information to improve health and prevent disease
      Khoury MJ, Burke W, Thomson EJ (Ed) - Oxford, Oxford University Press, 2000.

    21. Genetics, employment and human rights An international comparative study
      Hendriks, A., 1995.

    22. Hairdressers at risk for underweight babies - Studies
      Occupation and Environmental Medicine 59 (2 aug. 2002) pp. 517-522.

    23. Haplotype diversity and linkage diseqiulibrium and human G6PD - Rrecent origin of alleles that confer malarial resistance
      Tishkoff SA, Varkonyi R, Cahinhinan N et al. - Science 2001;293:455-62.

    24. Homocysteine and cardiovascular disease - Evidence on causality from a meta-analysis
      Wald DS, Law M, Morris JK - BMJ 2002;325:1202.

    25. Homocysteine and risk of ischaemic heart disease and stroke - A meta-analysis
      Homocysteine Studies Collaboration - JAMA 2002;288:2015-22.

    26. Infant C677T mutations in MTHFR, maternal periconceptional vitamin use and cleft lip
      Shaw GM, Rozen R, Finnell RH, Todoroff K, Lammer EJ - Am J Med Genet 1998;80:366-70.

    27. Infant TGF-alpha genotype, orofacial clefts and maternal periconceptional multivitamin use
      Shaw GM, Wasserman CR, Murr ay IC, Lammer EJ - Cleft Palate Craniofac J 1998; 35:366-70.

    28. Iodine deficiency in Europe and its consequences - An update
      Delange F - Eur J Nucl Med Mol Imaging 2002;29 (supplement 2): S404-16.

    29. Joint report on social inclusion - Employment & social affairs, social security and social integration
      European Commission – 2002 - ISBN: 92-894-3222-5

    30. Joint report on social protection and social inclusion 2005
      European Commission, DG for Employment, Social Affairs and Equal Opportunities – 03/2005 – ISBN : 92-894-9373-9

    31. Maternal folate supplementation in pregnancy and protection against acute lymphoblastic leukaemia in childhood - A case-control study
      Thompson JR, Gerald PF, Willoughby ML, Armstrong BK - Lancet 2001;358:1935-40

    32. Maternal multivitamin use and orofacial clefts in offspring
      Itikala PR, Watkins ML, Mulinare J, Moore CA, Liu Y - Teratology 2001;63:79-86.

    33. Maternal periconceptional use of multivitamins and reduces risk for conotruncal heart defects and limb deficiencies among offspring
      Shaw GM, O’Malley CD, Wasserman CR, Tolarova MM, Lammer EJ - Am J Med Genet 1995;59:536-45.

    34. Maternal vitamin use and reduced risk of neuroblastoma
      Olshan AF, Smith JC, Bondy ML, Neglia JP, Pollock BH - Epidemiology 2002;13:575-580.

    35. Medical and societal consequences of the human genome project
      Collins FS. Shattuck lecture - NEJM 1999;341:28-37.

    36. Metallic lead [metallisch lood] - Evaluation of the effects on reproduction, recommendation for classification
      Gezondheidsraad : Commissie Reproductietoxische stoffen – 18-02-06 – ISBN : 90-5549-468-2

    37. Methodology for birth defects monitoring
      Castilla E, Czeizel A, Källén B, Mastroiacovo P, Oakley GP, Takeshita K, De Wals P, Kuliev AM - BDOAS 1986;22(5):1-43.

    38. MTHFR 677C T polymorphism and risk of coronary heart disease
      Klerk M, Verhoef P, Clarke R, Blom HJ, Kok FR, Schouten FG et al. - JAMA 2002;288:2023-31

    39. Multivitamin supplementation and risk of birth defects
      Werler MM. Hayes C, Louik C, Shapiro S, Mitchell AA - Am J Epidemiol 1999;150:675-82.

    40. Nickel and its compounds [nikkel, nikkelcarbonyl, oplosbare en onoplosbare nikkelzouten] the effects on reproduction, recommendation for classification
      Gezondheidsraad : Commissie Reproductietoxische stoffen – 18-02-03 – ISBN : 90-5549-466-6

    41. No epidemiological evidence for infant vaccinations to cause allergic disease
      Koppen, s. ; Groot, R. de ; Neijens, H.J. ; Nagelkerke, N. ; Eden, W. van ; Rümke, H.C. - Vaccine (9 apr. 2004) 22, pp. 3375-3385.

    42. Occupational reproductive hazards of female support staff at hospitals - Een wetenschappelijke proeve op het gebied van de Medische Wetenschappen
      Florack, E.I.M. - 07-03-97 – ISBN : 90-9010251-5

    43. Occurrence of congenital heart defects in relation to maternal multivitamin use
      Botto LD, Mulinare J, Erickson JD - Am J Epidemiol 2000;15:878-84.

    44. Opinion on the ethical aspects of genetic testing in the workplace, opinion no. 18
      European Group on Ethics in Science and New Technologies – 28-07-03 – ISBN : 92-894-4819-9

    45. Österreichische Gesellschaft für Ernährung, Sweizerische Vereinigung für Ernährung - Referenzwerte für die Nährstoffzufuhr
      Deutsche Gesellschaft für Ernährung - Frankfurt am Main: Umschau/Braus, 2000.

    46. Periconceptional folic acid use containing multivitamin supplementation
      Czeizel AE - Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 1998;78:151-61.

    47. Periconceptional multivitamin use in relation to the risk of congenital urinary tract anomalies
      Li DK, Daling JR, Mueller BA, Hickok DE, Fantel AG, Weiss NS - Epidemiology 1995;6:212-18.

    48. Periconceptional supplementation with folate and/or multivitamins for preventing neural tube defects
      Lumley J, Watson L, Watson M, Bower C - Cochrane Database Syst Rev 2001;(3):CD001056

    49. Plasma folate levels and risk of spontaneous abortion
      George L, Mills JL, Johansson AL, Nordmark A, Olander B, Granath F, Cnattingius S - JAMA 2002;288:1867-73.

    50. Polymorphisms in genes involved in folate metabolism as maternal risk factors for Down syndrome
      Hobbs CA, Sherman SL, Yi P, Hopkins SE, Torfs CP, Hine RJ, Pogribna M, Rozen R, James SJ - Am J Hum Genet 2000;67:623-30

    51. Population-based case control study of folic acid supplementation during pregnancy
      Czeizel AE, Toth M, Tockenbauer M - Teratology 1996;53:345-51.

    52. Principles and practice of screening for disease
      Wilson JMG, Jungner G - WHO, Geneva 1968.

    53. Reduced recurrence of orofacial clefts after periconceptional supplementation with high-dose folic acid and multivitamins
      Tolarova M, Harris J - Teratology 1995;5:71-8.

    54. Reduction of urinary tract and cardiovascular defects by periconceptional multivitamin supplementation
      Czeizel AE - Am J Med Genet 1996;62:179-83.

    55. Relation between maternal diet and subsequent primitive neuroectodermal brain tumors in young children
      Bunin GR, Kuijten RR, Buckley JD, Rorke LB, Meadows AT - N Engl J Med 1993;329:536-41

    56. Report on social inclusion 2005 - An analysis of the National Action Plans on Social Inclusion (2004-2006) submitted by the 10 new Member States
      European Commission - febr. 2005 - ISBN: 92-894-8984-7

    57. Risks of orofacial clefts in children born to women using multivitamins containing folic acid periconceptionally
      Shaw GM, Lammer EJ, Wasserman CR, O’Malley CD, Tolarova MM - Lancet 1995;346:393-6.

    58. Services for the prevention and management of genetic disorders and birth defects in developing countries
      WHO - WHO, Genève, 1999.

    59. Social precarity and social integration - Social security & social integration
      Gallie, D. ; Paugam, S. - okt. 2002 – ISBN : 92-894-5278-1

    60. ß-Chloroprene [Beta-chloropreen] - Evaluation of the effects on reproduction, recommendation for classification
      Gezondheidsraad : Commissie Reproductietoxische Stoffen – 18-02-03 – ISBN : 90-5549-465-8

    61. Standing Committee on the scientific evaluation of dietary reference intakes and its panel on folate, other B vitamins and choline and subcommittee on upper reference levels of nutrients
      Institute of Medicine - Washington: National Academy Press, 1998.

    62. Study links antibiotics in pregnancy to allergies
      American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine (15 okt. 2002) 166, pp. 1.

    63. Symptoms of B 12 deficiency can occur in women of child bearing age supplemented with folate
      Drazkowski J, Sirven J, Blum D - Neurology 2002;58:1572.

    64. Teacher was refused job because relatives have Huntington's disease
      Burgermeister, J. - British Medical Journal 327 (11 okt. 2003) 7419, pp. 827.

    65. Tetrachloroethylene (PER) [Tetrachloorethyleen] - Evaluation of the effects on reproduction, recommendation for classification
      Gezondheidsraad : Commissie Reproductietoxische stoffen – 18-02-03 – ISBN : 90-5549-467-4

    66. The Dutch ‘Folic Acid Campaign”- Have the goals been achieved ?
      Van der Pal-De Bruin KM, de Walle HEK, Jeeninga W, de Rover C, Cornel MC, de Jong-van den Berg LTW et al. - Paediatr Perinat Epidemiol 2000;14:111-7.

    67. The history of community genetics - The contribution of the haemoglobin disorders
      Modell B - Community Genetics 1998; 1:3-11.

    68. The Standard Rules on the Equalization of opportunities for persons with disabilities
      United Nations.

    69. The use of birth defect registries for etiological research - A Review
      Reefhuis J, de Jong-van den Berg LTW, Cornel MC - Community Genetics 2002;5:13-32.

    70. Toward evidence-based health claims for foods
      Katan MC, de Roos NM - Science 2003; 299: 206-7.

    71. Transition to parenthood - Women's experiences of 'labour'
      Kleiverda, G. - 29-11-90 – ISBN : 90-293-0350-6

    72. Uptake of dietary folate vitamers and risk of colorectal carcinoma
      Konings EJM Goldbohm RA, Brants HAM, Saris WHM, Brandt PA van der - Results from The Netherlands cohort study. Cancer 2002;95:1421-33.

    73. Vitamin B 12 and folate in relation to the development of Alzheimer’s disease
      Wang HX, Wahlin A, Basun H, Fastbom J, Winblad B, Fratiglioni L - Neurology 2001;56:1188-94.

    31-12-2007 om 12:12 geschreven door Jules

    0 1 2 3 4 5 - Gemiddelde waardering: 0/5 - (0 Stemmen)
    >> Reageer (0)


    Blog als favoriet !

    Gastenboek

    Druk op onderstaande knop om een berichtje achter te laten in mijn gastenboek


    Foto

    Raadpleeg steeds je arts !
    Inhoud blog
  • Tijd om afscheid te nemen...
  • Fibromyalgie in het kort
  • Leden ME/CVS Vereniging unaniem tegen CBO-voorstel
  • Blood donation, XMRV & chronic fatigue syndrome
  • Illness duration and coping style in chronic fatigue syndrome
  • Review confirms PTSD in Gulf vets - Panel finds many reports of multisymptom illnesses
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel I
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel II
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel III
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel IV
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel V
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VI
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VII
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel VIII
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel IX
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel X
  • M.E. (cvs) - Richtlijnen voor psychiaters - Deel XI
  • When do symptoms become a disease ?
  • Burnout
  • Gepest ? - Zet de juiste stappen
  • Voldoet jouw werkplek aan de ARBO-normen ?
  • Chiropractie - Vrijspraak voor Simon Singh in smaadzaak
  • ME/CVS ? - Werk mee aan onderzoek naar tegemoetkoming chronisch zieken !
  • Magical Medicine - How to make a disease disappear
  • A new hypothesis of chronic fatigue syndrome - Co-conditioning theory
  • A light in the darkness - Good news ahead for XMRV ?
  • Zomertijd - Help je biologische klok
  • Beter van de bedrijfsarts
  • De invloed van economisering op het werk van artsen
  • Chronisch Vermoeidheidssyndroom (IOCOB)
  • Gezond brein, gezonde darmen
  • A retrospective review of the sleep characteristics in patients with chronic fatigue syndrome and fibromyalgia
  • Opdracht voor het volgende kabinet : afschaffing van het UWV
  • Test maakt validering pijn bij ME/CVS patienten mogelijk
  • Surprise discovery that HIV retrovirus hides in bone marrow offers new hope for eradication
  • A doctor's roadmap for dealing with the problems of ME/CFS
  • De Terug Plezant Club
  • Het retrovirus XMRV - Waar of niet waar ?
  • Being homebound with chronic fatigue syndrome - A multidimensional comparison with outpatients
  • Oplaaiende symptomen ME patient verraden ontstekingsreactie
  • UWV : 'ME/CVS is ziekte in zin van arbeidsongeschiktheid'
  • Een succesverhaal met Vistide in de strijd tegen ME/CVS - Een verhaal over herstel
  • Depressie
  • Hoe stressvol is je leven ?
  • Making the diagnosis of CFS/ME in primary care - A qualitative study
  • A new system of evaluating fibromyalgia and chronic fatigue
  • Nijmeegs onderzoek haalt CVS-doorbraak onderuit
  • Psychotherapie bij depressie overschat
  • Secrets of novel retrovirus unfolding
  • XMRV : 'missing link' bij ME/CVS ?
  • Reeves, hoofd van CDC CVS onderzoeksprogramma, gaat weg
  • Constant agony of an ME sufferer
  • Canon van de geneeskunde in Nederland
  • Dr. Frank dieet
  • Defeatism is undermining evidence that chronic fatigue syndrome can be treated
  • Cellular and molecular mechanisms of interaction between the neuroendocrine and immune systems under chronic fatigue syndrome in experiment
  • Zo zorg je voor weerstand - Houd je lichaam in optimale conditie
  • Fibromyalgie Vlaanderen Nederland - Dr. Bauer
  • Bussemaker komt terug op erkenning CVS
  • Postexertional malaise in women with chronic fatigue syndrome - Laboratioriumonderzoek bevestigt inspanningsintolerantie bij ME/CVS
  • Ze vertelden stervende dochter dat ze een leugenaar was - Interview met ME moeder Criona Wilson
  • Bijwerkingen antidepressiva erger dan gedacht
  • Bereken je BMI
  • Host range and cellular tropism of the human exogenous gammaretrovirus XMRV
  • The Brain Boosting B-12 - Hydroxocobalamin
  • Vertaling Canadese criteria ME/CVS
  • Slapeloosheid & osteopathie
  • Het Advies- en meldpunt ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid
  • Association between serum ferritin [stored iron] level and fibromyalgia syndrome
  • Dr. Mikovits XMRV Seminar (videos)
  • Zorgen voor een ander (2010) - Antwoorden op veelgestelde vragen
  • Herwin je veerkracht - Omgaan met chronische vermoeidheid en pijn
  • Je eten bepaalt je slaap
  • Dierenleed
  • ME/CVS erkend als chronische ziekte
  • Understanding fibromyalgia pain
  • Hyperalgesia in chronic fatigue syndrome
  • Wegwijzer psychische problemen
  • Positieve psychologie
  • Fietsen in de sneeuw...
  • Tips tegen de koude
  • Failure to detect the novel retrovirus XMRV in chronic fatigue syndrome
  • Nieuwe behandeling VermoeidheidCentrum zeer effectief
  • Een Zalig Kerstfeest en een gezond en voorspoedig 2010 !
  • Taming stressful thoughts
  • Burn-out - Werken tot je erbij neervalt - Deel I
  • Burn-out - Werken tot je erbij neervalt - Deel II
  • Canadese kriteria voor kinderen ook geschikt om onderscheid te maken tussen "milde" en "ernstige" gevallen
  • Stop met piekeren
  • Gedumpt, wat nu ? - Deel I
  • Gedumpt, wat nu ? - Deel II
  • Making a Difference in ME/CFS (Chronic Fatigue Syndrome) and FM
  • Psychotherapie - Van theorie tot praktijk
  • Fibromyalgie, waardevolle dagbesteding en werk - Deel I
  • Fibromyalgie, waardevolle dagbesteding en werk - Deel II
  • Fibromyalgie
  • Europees instrument spoort fibromyalgie op
  • Gezinsgeluk heeft positieve invloed op werk
  • Cognitieve gedragstherapie bij depressie
  • Nooit meer hetzelfde...
  • Rugklachten en RSI beroepsziekten nummer 1
  • SOS ! Hulp voor ouders
  • Dr. Nancy Klimas opens new Chronic Fatigue Center
  • The dramatic story of microbiologist Elaine DeFreitas' discovery
  • Fibromyalgie - Genezing is mogelijk - Gratis boek !
  • Verdedig je tegen wintervirussen
  • 7 geheimen die vrouwen verzwijgen
  • Eén op de twee Belgen krijgt ooit last van reuma
  • Wie langdurig ziek wordt heeft nood aan informatie
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel I
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel II
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel III
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel IV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel V
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel VIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel IX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel X
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XVIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XIX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XX
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXV
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVI
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXVIII
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXIX
  • Doe een wens... - Make a wish...
  • 7 geheimen die mannen verzwijgen
  • Snel weer aan het werk - Bedrijfsartsen op bres voor arbeidsongeschikten - Deel XXX
  • Fibromyalgie - Genezing is mogelijk - GRATIS !
  • Af en toe een geheim is juist gezond
  • FM/CVS en verzekeringen - Info voor thesis
  • Mogelijke doorbraak MS-behandeling
  • Wees een winterdepressie voor
  • Vitamine B12-tekort - Een mogelijke oorzaak van Chronische vermoeidheid ? - Deel I
  • Vitamine B12-tekort - Een mogelijke oorzaak van Chronische vermoeidheid ? - Deel II
  • The Guaifenesin Story
  • A virus linked to chronic fatigue syndrome - Dr. Nancy Klimas interviews
  • Don't wait for a cure to appear
  • Gezonde chocoladeletters van Sinterklaas
  • Oorzaken van puisten
  • Sporten beter dan pauzeren bij RSI
  • Alles voor het goeie doel !!
  • Gewoon gelukkig zijn...
  • Chronic Fatigue Syndrome - La bête noire of the Belgian Health Care System
  • Persoonlijkheidstests
  • Vaccinatie risicogroepen H1N1
  • Geopereerd Prof. Johann Bauer - Een update (Greta)
  • Weersfactoren oorzaak van hoofdpijn
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part I
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part II
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part III
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part IV
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part V
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VI
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VII
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part VIII
  • Infection as one possible cause of fibromyalgia - Part IX
  • Challenges to conventional thinking about mind and body
  • What is CFS and what is ME ?
  • CVS-Referentiecentra - Opheffing en sluiting
  • Heb ik voldoende ontspanning ?
  • 7 tips tegen een overactieve blaas
  • Wallen en kringen onder de ogen
  • Recovered CFS/ME Patient Goes to Washington, D.C.
  • Chronische vermoeidheid zit niet tussen de oren
  • Dr. Bauer heeft mijn leven gered
  • Has your marriage been damaged by fibromyalgia or chronic fatigue syndrome ?
  • Vijf grootste bedreigingen gezondheid
  • Onbegrepen lage rugpijn beter te behandelen
  • Je beste antistresstip
  • Sufferers of chronic fatigue see life as a balancing act
  • Te hard gewerkt...
  • Prof. Dr. Johann Brauer op mijn blog
  • Geopereerd Prof. Johann Bauer
  • Is de griepprik gevaarlijk ?
  • Griep en verkoudheid - Deel I
  • Griep en verkoudheid - Deel II
  • Support the 500 Professionals of the IACFS/ME
  • Slanker met je hartritme
  • Enzym veroorzaakt gevolgen slaaptekort
  • Now we can get down to business
  • XMRV and chronic fatigue syndrome
  • Verslaving is een behandelbare hersenziekte
  • Kopstukken filosofie - Oktober 2009
  • Gek op je werk
  • Fikse schadevergoeding om antidepressivum
  • ME/CFS patients have retrovirus (XMRV) on YouTube

    Foto

    Archief per week
  • 12/04-18/04 2010
  • 05/04-11/04 2010
  • 29/03-04/04 2010
  • 22/03-28/03 2010
  • 15/03-21/03 2010
  • 08/03-14/03 2010
  • 01/03-07/03 2010
  • 22/02-28/02 2010
  • 15/02-21/02 2010
  • 08/02-14/02 2010
  • 01/02-07/02 2010
  • 25/01-31/01 2010
  • 18/01-24/01 2010
  • 04/01-10/01 2010
  • 28/12-03/01 2010
  • 21/12-27/12 2009
  • 14/12-20/12 2009
  • 07/12-13/12 2009
  • 30/11-06/12 2009
  • 23/11-29/11 2009
  • 16/11-22/11 2009
  • 09/11-15/11 2009
  • 02/11-08/11 2009
  • 19/10-25/10 2009
  • 12/10-18/10 2009
  • 05/10-11/10 2009
  • 28/09-04/10 2009
  • 21/09-27/09 2009
  • 14/09-20/09 2009
  • 07/09-13/09 2009
  • 31/08-06/09 2009
  • 10/08-16/08 2009
  • 27/07-02/08 2009
  • 20/07-26/07 2009
  • 06/07-12/07 2009
  • 22/06-28/06 2009
  • 15/06-21/06 2009
  • 08/06-14/06 2009
  • 01/06-07/06 2009
  • 25/05-31/05 2009
  • 18/05-24/05 2009
  • 11/05-17/05 2009
  • 04/05-10/05 2009
  • 27/04-03/05 2009
  • 20/04-26/04 2009
  • 13/04-19/04 2009
  • 30/03-05/04 2009
  • 23/03-29/03 2009
  • 16/03-22/03 2009
  • 09/03-15/03 2009
  • 02/03-08/03 2009
  • 23/02-01/03 2009
  • 16/02-22/02 2009
  • 09/02-15/02 2009
  • 02/02-08/02 2009
  • 26/01-01/02 2009
  • 19/01-25/01 2009
  • 12/01-18/01 2009
  • 05/01-11/01 2009
  • 22/12-28/12 2008
  • 15/12-21/12 2008
  • 08/12-14/12 2008
  • 01/12-07/12 2008
  • 24/11-30/11 2008
  • 17/11-23/11 2008
  • 10/11-16/11 2008
  • 03/11-09/11 2008
  • 27/10-02/11 2008
  • 20/10-26/10 2008
  • 13/10-19/10 2008
  • 06/10-12/10 2008
  • 29/09-05/10 2008
  • 22/09-28/09 2008
  • 15/09-21/09 2008
  • 08/09-14/09 2008
  • 01/09-07/09 2008
  • 25/08-31/08 2008
  • 18/08-24/08 2008
  • 11/08-17/08 2008
  • 04/08-10/08 2008
  • 28/07-03/08 2008
  • 21/07-27/07 2008
  • 14/07-20/07 2008
  • 30/06-06/07 2008
  • 23/06-29/06 2008
  • 16/06-22/06 2008
  • 09/06-15/06 2008
  • 02/06-08/06 2008
  • 26/05-01/06 2008
  • 19/05-25/05 2008
  • 12/05-18/05 2008
  • 05/05-11/05 2008
  • 28/04-04/05 2008
  • 21/04-27/04 2008
  • 14/04-20/04 2008
  • 07/04-13/04 2008
  • 31/03-06/04 2008
  • 24/03-30/03 2008
  • 17/03-23/03 2008
  • 10/03-16/03 2008
  • 03/03-09/03 2008
  • 25/02-02/03 2008
  • 18/02-24/02 2008
  • 11/02-17/02 2008
  • 04/02-10/02 2008
  • 28/01-03/02 2008
  • 21/01-27/01 2008
  • 14/01-20/01 2008
  • 07/01-13/01 2008
  • 31/12-06/01 2008
  • 24/12-30/12 2007
  • 17/12-23/12 2007
  • 10/12-16/12 2007
  • 03/12-09/12 2007
  • 26/11-02/12 2007
  • 19/11-25/11 2007
  • 12/11-18/11 2007
  • 05/11-11/11 2007
  • 29/10-04/11 2007
  • 22/10-28/10 2007
  • 15/10-21/10 2007
  • 08/10-14/10 2007
  • 01/10-07/10 2007
  • 24/09-30/09 2007
  • 17/09-23/09 2007
  • 10/09-16/09 2007
  • 03/09-09/09 2007
  • 27/08-02/09 2007
  • 20/08-26/08 2007
  • 13/08-19/08 2007
  • 06/08-12/08 2007
  • 30/07-05/08 2007
  • 23/07-29/07 2007
  • 16/07-22/07 2007
  • 09/07-15/07 2007
  • 18/06-24/06 2007
  • 11/06-17/06 2007
  • 04/06-10/06 2007
  • 28/05-03/06 2007
  • 21/05-27/05 2007
  • 14/05-20/05 2007
  • 07/05-13/05 2007
  • 30/04-06/05 2007
  • 23/04-29/04 2007
  • 16/04-22/04 2007
  • 09/04-15/04 2007
  • 02/04-08/04 2007
  • 26/03-01/04 2007
  • 19/03-25/03 2007
  • 12/03-18/03 2007
  • 05/03-11/03 2007
  • 26/02-04/03 2007
  • 19/02-25/02 2007
  • 12/02-18/02 2007
  • 05/02-11/02 2007
  • 29/01-04/02 2007
  • 22/01-28/01 2007
  • 15/01-21/01 2007
  • 08/01-14/01 2007
  • 18/12-24/12 2006
  • 11/12-17/12 2006
  • 04/12-10/12 2006
  • 27/11-03/12 2006
  • 20/11-26/11 2006
  • 13/11-19/11 2006
  • 06/11-12/11 2006
  • 30/10-05/11 2006
  • 23/10-29/10 2006
  • 16/10-22/10 2006
  • 09/10-15/10 2006
  • 02/10-08/10 2006
  • 25/09-01/10 2006
  • 18/09-24/09 2006
  • 11/09-17/09 2006
  • 04/09-10/09 2006
  • 28/08-03/09 2006
  • 07/08-13/08 2006
  • 31/07-06/08 2006
  • 24/07-30/07 2006
  • 03/07-09/07 2006
  • 26/06-02/07 2006
  • 19/06-25/06 2006
  • 12/06-18/06 2006
  • 29/05-04/06 2006
  • 22/05-28/05 2006
  • 15/05-21/05 2006
  • 08/05-14/05 2006
  • 01/05-07/05 2006
  • 24/04-30/04 2006
  • 17/04-23/04 2006
  • 10/04-16/04 2006
  • 27/03-02/04 2006
  • 20/03-26/03 2006
  • 13/03-19/03 2006
  • 06/03-12/03 2006
  • 27/02-05/03 2006
  • 20/02-26/02 2006
  • 13/02-19/02 2006
  • 06/02-12/02 2006
  • 30/01-05/02 2006
  • 23/01-29/01 2006
  • 16/01-22/01 2006
  • 09/01-15/01 2006
  • 26/12-01/01 2006
  • 19/12-25/12 2005
  • 12/12-18/12 2005
  • 05/12-11/12 2005
  • 28/11-04/12 2005
  • 21/11-27/11 2005
  • 14/11-20/11 2005
  • 07/11-13/11 2005
  • 24/10-30/10 2005
  • 17/10-23/10 2005
  • 10/10-16/10 2005
  • 03/10-09/10 2005
  • 26/09-02/10 2005
  • 19/09-25/09 2005
  • 12/09-18/09 2005
  • 05/09-11/09 2005
  • 29/08-04/09 2005
  • 22/08-28/08 2005
  • 15/08-21/08 2005
  • 08/08-14/08 2005
  • 01/08-07/08 2005
  • 25/07-31/07 2005
  • 04/07-10/07 2005
  • 27/06-03/07 2005
  • 20/06-26/06 2005
  • 13/06-19/06 2005
  • 06/06-12/06 2005
  • 30/05-05/06 2005
  • 23/05-29/05 2005
  • 16/05-22/05 2005
  • 09/05-15/05 2005
  • 02/05-08/05 2005
  • 25/04-01/05 2005
  • 18/04-24/04 2005
  • 11/04-17/04 2005
  • 29/11-05/12 1999
  • 29/12-04/01 1970

    Foto

  • 12/04-18/04 2010
  • 05/04-11/04 2010
  • 29/03-04/04 2010
  • 22/03-28/03 2010
  • 15/03-21/03 2010
  • 08/03-14/03 2010
  • 01/03-07/03 2010
  • 22/02-28/02 2010
  • 15/02-21/02 2010
  • 08/02-14/02 2010
  • 01/02-07/02 2010
  • 25/01-31/01 2010
  • 18/01-24/01 2010
  • 04/01-10/01 2010
  • 28/12-03/01 2010
  • 21/12-27/12 2009
  • 14/12-20/12 2009
  • 07/12-13/12 2009
  • 30/11-06/12 2009
  • 23/11-29/11 2009
  • 16/11-22/11 2009
  • 09/11-15/11 2009
  • 02/11-08/11 2009
  • 19/10-25/10 2009
  • 12/10-18/10 2009
  • 05/10-11/10 2009
  • 28/09-04/10 2009
  • 21/09-27/09 2009
  • 14/09-20/09 2009
  • 07/09-13/09 2009
  • 31/08-06/09 2009
  • 10/08-16/08 2009
  • 27/07-02/08 2009
  • 20/07-26/07 2009
  • 06/07-12/07 2009
  • 22/06-28/06 2009
  • 15/06-21/06 2009
  • 08/06-14/06 2009
  • 01/06-07/06 2009
  • 25/05-31/05 2009
  • 18/05-24/05 2009
  • 11/05-17/05 2009
  • 04/05-10/05 2009
  • 27/04-03/05 2009
  • 20/04-26/04 2009
  • 13/04-19/04 2009
  • 30/03-05/04 2009
  • 23/03-29/03 2009
  • 16/03-22/03 2009
  • 09/03-15/03 2009
  • 02/03-08/03 2009
  • 23/02-01/03 2009
  • 16/02-22/02 2009
  • 09/02-15/02 2009
  • 02/02-08/02 2009
  • 26/01-01/02 2009
  • 19/01-25/01 2009
  • 12/01-18/01 2009
  • 05/01-11/01 2009
  • 22/12-28/12 2008
  • 15/12-21/12 2008
  • 08/12-14/12 2008
  • 01/12-07/12 2008
  • 24/11-30/11 2008
  • 17/11-23/11 2008
  • 10/11-16/11 2008
  • 03/11-09/11 2008
  • 27/10-02/11 2008
  • 20/10-26/10 2008
  • 13/10-19/10 2008
  • 06/10-12/10 2008
  • 29/09-05/10 2008
  • 22/09-28/09 2008
  • 15/09-21/09 2008
  • 08/09-14/09 2008
  • 01/09-07/09 2008
  • 25/08-31/08 2008
  • 18/08-24/08 2008
  • 11/08-17/08 2008
  • 04/08-10/08 2008
  • 28/07-03/08 2008
  • 21/07-27/07 2008
  • 14/07-20/07 2008
  • 30/06-06/07 2008
  • 23/06-29/06 2008
  • 16/06-22/06 2008
  • 09/06-15/06 2008
  • 02/06-08/06 2008
  • 26/05-01/06 2008
  • 19/05-25/05 2008
  • 12/05-18/05 2008
  • 05/05-11/05 2008
  • 28/04-04/05 2008
  • 21/04-27/04 2008
  • 14/04-20/04 2008
  • 07/04-13/04 2008
  • 31/03-06/04 2008
  • 24/03-30/03 2008
  • 17/03-23/03 2008
  • 10/03-16/03 2008
  • 03/03-09/03 2008
  • 25/02-02/03 2008
  • 18/02-24/02 2008
  • 11/02-17/02 2008
  • 04/02-10/02 2008
  • 28/01-03/02 2008
  • 21/01-27/01 2008
  • 14/01-20/01 2008
  • 07/01-13/01 2008
  • 31/12-06/01 2008
  • 24/12-30/12 2007
  • 17/12-23/12 2007
  • 10/12-16/12 2007
  • 03/12-09/12 2007
  • 26/11-02/12 2007
  • 19/11-25/11 2007
  • 12/11-18/11 2007
  • 05/11-11/11 2007
  • 29/10-04/11 2007
  • 22/10-28/10 2007
  • 15/10-21/10 2007
  • 08/10-14/10 2007
  • 01/10-07/10 2007
  • 24/09-30/09 2007
  • 17/09-23/09 2007
  • 10/09-16/09 2007
  • 03/09-09/09 2007
  • 27/08-02/09 2007
  • 20/08-26/08 2007
  • 13/08-19/08 2007
  • 06/08-12/08 2007
  • 30/07-05/08 2007
  • 23/07-29/07 2007
  • 16/07-22/07 2007
  • 09/07-15/07 2007
  • 18/06-24/06 2007
  • 11/06-17/06 2007
  • 04/06-10/06 2007
  • 28/05-03/06 2007
  • 21/05-27/05 2007
  • 14/05-20/05 2007
  • 07/05-13/05 2007
  • 30/04-06/05 2007
  • 23/04-29/04 2007
  • 16/04-22/04 2007
  • 09/04-15/04 2007
  • 02/04-08/04 2007
  • 26/03-01/04 2007
  • 19/03-25/03 2007
  • 12/03-18/03 2007
  • 05/03-11/03 2007
  • 26/02-04/03 2007
  • 19/02-25/02 2007
  • 12/02-18/02 2007
  • 05/02-11/02 2007
  • 29/01-04/02 2007
  • 22/01-28/01 2007
  • 15/01-21/01 2007
  • 08/01-14/01 2007
  • 18/12-24/12 2006
  • 11/12-17/12 2006
  • 04/12-10/12 2006
  • 27/11-03/12 2006
  • 20/11-26/11 2006
  • 13/11-19/11 2006
  • 06/11-12/11 2006
  • 30/10-05/11 2006
  • 23/10-29/10 2006
  • 16/10-22/10 2006
  • 09/10-15/10 2006
  • 02/10-08/10 2006
  • 25/09-01/10 2006
  • 18/09-24/09 2006
  • 11/09-17/09 2006
  • 04/09-10/09 2006
  • 28/08-03/09 2006
  • 07/08-13/08 2006
  • 31/07-06/08 2006
  • 24/07-30/07 2006
  • 03/07-09/07 2006
  • 26/06-02/07 2006
  • 19/06-25/06 2006
  • 12/06-18/06 2006
  • 29/05-04/06 2006
  • 22/05-28/05 2006
  • 15/05-21/05 2006
  • 08/05-14/05 2006
  • 01/05-07/05 2006
  • 24/04-30/04 2006
  • 17/04-23/04 2006
  • 10/04-16/04 2006
  • 27/03-02/04 2006
  • 20/03-26/03 2006
  • 13/03-19/03 2006
  • 06/03-12/03 2006
  • 27/02-05/03 2006
  • 20/02-26/02 2006
  • 13/02-19/02 2006
  • 06/02-12/02 2006
  • 30/01-05/02 2006
  • 23/01-29/01 2006
  • 16/01-22/01 2006
  • 09/01-15/01 2006
  • 26/12-01/01 2006
  • 19/12-25/12 2005
  • 12/12-18/12 2005
  • 05/12-11/12 2005
  • 28/11-04/12 2005
  • 21/11-27/11 2005
  • 14/11-20/11 2005
  • 07/11-13/11 2005
  • 24/10-30/10 2005
  • 17/10-23/10 2005
  • 10/10-16/10 2005
  • 03/10-09/10 2005
  • 26/09-02/10 2005
  • 19/09-25/09 2005
  • 12/09-18/09 2005
  • 05/09-11/09 2005
  • 29/08-04/09 2005
  • 22/08-28/08 2005
  • 15/08-21/08 2005
  • 08/08-14/08 2005
  • 01/08-07/08 2005
  • 25/07-31/07 2005
  • 04/07-10/07 2005
  • 27/06-03/07 2005
  • 20/06-26/06 2005
  • 13/06-19/06 2005
  • 06/06-12/06 2005
  • 30/05-05/06 2005
  • 23/05-29/05 2005
  • 16/05-22/05 2005
  • 09/05-15/05 2005
  • 02/05-08/05 2005
  • 25/04-01/05 2005
  • 18/04-24/04 2005
  • 11/04-17/04 2005
  • 29/11-05/12 1999
  • 29/12-04/01 1970

    Foto

    Willekeurig SeniorenNet Blogs
    gerardkeijser
    blog.seniorennet.be/gerardk
    Foto


    Blog tegen de regels? Meld het ons!
    Gratis blog op http://blog.seniorennet.be - SeniorenNet Blogs, eenvoudig, gratis en snel jouw eigen blog!