De psycholoog en de zoektocht naar het chronische vermoeidheidssyndroom/ME - Deel I
“Deze ziekte wordt vaak afgedaan als 'psychisch', maar heeft lichamelijke oorzaken”
“Ik ben wel blij dat ik een keer met mijn hoofd tegen de muur ben gelopen”
"Sinds mijn ziekte voel ik me beter, meer mezelf"
Deel I
De psycholoog en de zoektocht naar het chronische vermoeidheidssyndroom/ME
Dr JF. Brosschot, Klinisch psycholoog, RU Leiden Bron : Persmap ME_Ward 2001 - ME-Fonds, http://www.mefonds.nl,11-05-01
Als de oorzaak van een aandoening niet bekend is, roepen artsen en onderzoekers al snel dat het wel 'tussen de oren' zal zitten. Hierdoor is een begrijpelijk wantrouwen ontstaan ten aanzien van de psychologie. In de wetenschap wordt het inzicht dat lichaam en geest als een eenheid werken, echter steeds breder aangehangen. Ook bij het chronische vermoeidheidssyndroom/ME blijken zowel psychologische als biologische factoren een rol te spelen. Het onderzoek naar deze wisselwerking kan echter met recht een doolhof genoemd worden. Er zijn verschillende onderzoeksmethoden; terugkijken (retrospectief onderzoek), vooruitkijken (prospectief onderzoek) en behandelingsonderzoek.
Bij retrospectief onderzoek gaat de onderzoeker terugkijken of de groep het chronische vermoeidheidssyndroom/ME patiënten gemeenschappelijke psychologische factoren heeft die de oorzaak van de ziekte kunnen zijn. Deze groep patiënten word dan natuurlijk vergeleken met andere patiënten of met gezonde personen. Helaas kan een dergelijk onderzoek nooit uitsluitsel bieden over de oorzakelijke rol van psychologische factoren. Patiënten moeten zich dan herinneren hoe zij zich voelden voordat zij ziek waren. De gevonden verschillen kunnen net zo goed een oorzaak als een gevolg van de ziekte zijn. Daarnaast kan het beeld wat de patiënt van zichzelf geeft, sterk door de ziekte gekleurd zijn.
Stress, één van de factoren
In een prospectief onderzoek kijkt de onderzoeker vooruit en begint bij grote groepen (gezonde) mensen allerlei mogelijke risicofactoren in kaart te brengen. Als een deel van de onderzochte personen later ziek wordt, dan kun je nagaan welke van deze factoren kenmerkend is voor mensen met het chronische vermoeidheidssyndroom/ME. Dit soort onderzoek kan de (psychologische oorzaken) van het chronische vermoeidheidssyndroom / ME veel beter opsporen dan retrospectief onderzoek. Het is alleen heel kostbaar, omdat grote groepen mensen onderzocht moeten worden. Tot nu toe is het alleen nog maar gedaan bij mensen met een acute virusinfectie en hieruit blijkt dat psychologische stress voor en tijdens een infectie chronische vermoeidheid tot gevolg kan hebben. Dat betekent nog niet dat elke patiënt met het chronische vermoeidheidssyndroom/ME een infectie heeft doorgemaakt gecombineerd met stress, maar het geeft wel een mogelijk mechanisme aan. Het zou kunnen zijn dat iemand met een infectie of een vergiftiging die ook nog aan psychologische stress lijdt, een grotere kans heeft uiteindelijk het chronische vermoeidheidssyndroom/ME te krijgen, dan iemand die deze stress niet als extra factor heeft.
Omgaan met vermoeidheid
Behandelingsonderzoek uit o.a. Engeland en Nederland heeft laten zien dat een op het individu afgestemde cognitieve gedragstherapie hij een geselecteerde groep patiënten (met een relatief hoog activiteiten niveau) een sterke verbetering van de klachten kan geven. Het is echter een misverstand te denken dat wanneer een psychologische behandeling helpt, de ziekte psychisch is. Ook medische verklaarde lichamelijke aandoeningen kunnen soms met een psychologische behandeling worden verlicht of verholpen. De Engelse en Nederlandse wetenschappers zien in ieder geval in hun resultaten aanwijzingen dat versterkte waarneming van vermoeidheid en het omgaan met vermoeidheid ('energie') een belangrijke rol speelt in het voortduren van de klachten - hoe die ook ontstaan zijn. En dat voortduren... dat is de kern van het chronische vermoeidheidssyndroom/ME.
Het chronische vermoeidheidssyndroom/ME is een invaliderende aandoening die gepaard gaat met ernstige uitputtingsverschijnselen en een groot aantal andere klachten. In Nederland lijden circa 30.000 mensen aan deze aandoening.
Chronisch Vermoeidheidssyndroom : ziekte met twee gezichten
"Sinds mijn ziekte voel ik me beter, meer mezelf"
Kurt Smeets Veto Student, 30e jaargang – KU Leuven
Je lief, je lessen, je vrienden, je hobby's, jezelf : allemaal vragen ze tijd en aandacht. Een agenda en een paar bakjes troost brengen meestal wel soelaas. Dat dacht ook Lieze, maar zodra haar agenda vol stond en de koffiekan leeg was, werd elke dag een uitputtingsslag.
Haar moeheid kreeg een naam : het Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS).
De meest vanzelfsprekende bezigheden veranderden in een voortdurende strijd met een lichaam dat haar koppig in de steek liet. Intussen leeft ze al vier jaar met haar ziekte en ontwikkelde ze een grondige haat-liefdeverhouding met die vreemde metgezel die haar nu eens uitput en dan weer leert dat het geluk in kleine dingen schuilt.
Klierkoorts
Veto : Wanneer ben je je moe beginnen voelen ? Lieze Van Dessel : «Vier jaar geleden, op het einde van het zesde middelbaar, voelde ik me fel verzwakt en stelde de dokter klierkoorts – cfr. : http://www.medinet.be/shownews.asp?ID=832 - bij me vast. Ik heb die ziekte toen niet goed verzorgd, want tijdens de vakantie ben ik met vrienden in Italië gaan trekken nog voor ik goed en wel genezen was. Toen ik daarna mijn eerste jaar in Leuven begon, had ik nog de gewoonte deftig op stap te gaan, maar ik moest geregeld een keer gaan zitten en voelde me soms heel moe. Het jaar eindigde met een haalbare tweede zit, maar in augustus crashte ik compleet. Ik was niet gewoon te mislukken : in het middelbaar moest ik nooit veel leren, kon ik veel op stap gaan en haalde ik op het einde met een beetje inspanning wel goeie punten, maar in Leuven lukte dat natuurlijk niet meer. In Gasthuisberg heb ik me dan laten testen en na een jaar bleek het om CVS te gaan. Dan volgde een revalidatieprogramma van een half jaar in Pellenberg.»
Veto : Viel het mee zo'n revalidatieprogramma te volgen ? Lieze : «Eerst word je conditie terug opgebouwd, want CVS-patiënten belanden al vlug in een vicieuze cirkel. Als je moe bent, rust je immers heel veel, waardoor je conditie snel verslechtert en als je je dan toch even wat frisser voelt en iets onderneemt, word je dus veel vlugger moe dan voorheen. Uiteindelijk is het moeilijk om je zetel nog uit te komen. Er volgde ook een groepsgesprek onder leiding van een psychologe en relaxatieoefeningen. Dat programma heeft me een flinke stap vooruit geholpen.»
Bomma
Veto : Kan je eens beschrijven hoe het voelt om je voortdurend vermoeid te voelen ? Lieze : «Sommigen denken dat ik veel slaap of heel vlug in slaap val, maar dat is zeker niet het geval. Ik slaap tien uur per nacht, maar overdag blijf ik wakker. Vooral regelmaat is ontzettend belangrijk. Elke dag kruip ik om twaalf uur in bed en sta ik om tien uur op, maar als ik een uurtje later ga slapen, ben ik de volgende dag doodmoe. Ik vergelijk het ook wel eens met de driedaagse op mijn vroegere school : als we daarvan terugkwamen voelde ik me volledig uitgeput en had ik overal pijn. Bovendien lijd ik ook chronische pijn : de ene keer onsteken mijn gewrichten, een andere keer heb ik keelpijn en mijn rug zit altijd vast. Die pijn werkt ook nog eens afmattend. Het wordt wel eens vergeleken met een uitgerekte veer.»
Veto : Je bent helemaal anders moeten gaan leven. Wat veranderde er zoal voor jou en je omgeving ? Lieze: «Omdat ik deeltijds studeer, blijf ik ieder jaar hangen en ken ik weinig mensen van mijn jaar. Op stap gaan is bovendien een dodelijke cocktail : lawaai, rook, alcohol en een hele avond rechtstaan. De rook maakt me misselijk en als ik wijn drink, zak ik als een pudding in mekaar. In vier jaar tijd werd ik een bomma, maar ik heb ermee leren leven (lacht). Vroeger probeerde ik alles te doen : ik ging regelmatig babysitten, zat in twee zangkoortjes, zetelde in het leerlingenparlement, speelde piano, zwom bij een sportclub en ging dan ook nog iedere week tot 's morgens vroeg op stap. Eerlijk gezegd denk ik dat dat een beetje de oorzaak is van mijn ziekte : altijd even actief en nooit naar mijn lichaam geluisterd. Als ik me moe voelde, ging ik toch nog door. Weet je, in zekere zin ben ik wel blij dat ik een keer met mijn hoofd tegen de muur ben gelopen. In een paar jaar ben ik volwassen geworden. Wat nu voor mij zinvol is, is wat voor iemand van veertig zinvol is. Ik ga bijvoorbeeld geregeld naar theater, een dansvoorstelling of een keer naar de film en daar kan ik dan ook met volle teugen van genieten.»
Kunst
Veto : Als je zoveel hobby's hebt opgegeven, voel je je dan niet leeg vanbinnen ? Lieze : «Die leegte kan je inderdaad niet opvullen, maar ook al droom ik ervan een cursus dans te volgen : als je er zo moe van wordt dat je er niet langer van kan genieten, vergaat je de lust. Mijn vrienden vragen me ook mee op stap te gaan en een keer foert te zeggen, maar als je elke keer zo moe bent, treedt er aversieve conditionering op. Ik word soms moe van het denken of ik van iets moe ga worden. Het vordert allemaal heel traag : soms heb ik het gevoel dat alles binnen handbereik ligt, maar dat ik het niet mag pakken. Gelukkig heb ik een vriend, een rustig type dat graag in zijn zetel zit. In het eerste jaar is hij ook zoveel op stap geweest, dat hij er intussen wel genoeg van heeft. Vroeger wilde ik een wereldreis maken, wilde ik prof worden, kortom : had ik allemaal torenhoge idealen. Nu wil ik rustig en regelmatig leven en het lukt me ook steeds beter om daar voldoening uit te halen. Ik ben blij met minder: dat is de kunst.»
Veto : Je hebt leren genieten van de kleine dingen ? Lieze: «Zeker ! Ik kook heel graag met mijn vriend, 't is zalig om samen gezellig eten te maken. Ik heb leren leven met mijn mogelijkheden en beperkingen. Vroeger was ik ook bijzonder perfectionistisch. Ik vond het ook moeilijk om een tien te halen : ofwel haalde ik meer dan twaalf ofwel een drie of lager. De psychologe die me cognitieve gedragstherapie geeft, heeft me helpen inzien dat ik eigenlijk onder faalangst leed, want op het laatste moment streefde ik toch nog heel hoge punten na. Nu ik minder druk leg op mezelf, haal ik zelfs betere resultaten.»
Prestatiedwang
Veto : Het lijkt alsof je je erbij neerlegt dat je ziekte nooit meer zal verdwijnen ? Lieze : «Ik ga er inderdaad vanuit dat het nooit volledig zal genezen. Ik heb duidelijk ondervonden dat ik vroeger verkeerd leefde, niet nu. Die vermoeidheid zal nog wel beteren, maar ik zal altijd veel slaap nodig hebben. Vroeger was dat niet anders, maar toen heb ik het altijd ontkend. Ik wil niet worden zoals vroeger : fysiek sterker, maar mentaal veel labieler. Toen leefde ik in pieken en dalen, in extremen. Ik was ook veel luidruchtiger en wilde meer opvallen, nu vertellen mensen me dat ik rust uitstraal. Ik heb het gevoel dat ik nu pas een authentiek bestaan leid. Sinds mijn ziekte voel ik me beter, meer mezelf.»
Veto : Je hebt leren relativeren. Lieze : «Ja, thuis stond presteren op school altijd op de eerste plaats. Bij de psychologe heb ik een planning leren opstellen waarin ik eerst moest invullen wat ik graag wilde doen en daarna pas wanneer ik wilde studeren. Het vreemde is dat die rangorde omgekeerd is aan wat we gewoon zijn, aan wat de samenleving ons opdringt.» Veto: CVS lijkt nauw verweven met wat er in de samenleving gebeurt? Lieze: «Ik denk dat er een verband is. Je ziet dat meer vrouwen als mannen CVS ontwikkelen omdat vrouwen én een job hebben én het huishouden moeten doen. Het is toch vreemd dat België doorgaat voor een zeer ontwikkeld land, maar tegelijk zoveel zelfmoorden en depressies telt. Volgens mij staat dat niet los van een algemene prestatiedwang. Er wordt veel gevraagd, ook op school. Uiteindelijk is dat hele systeem er toch op gericht zo veel en zo hoog mogelijke punten te scoren. Vroeger wilde ik een job om ergens te geraken, nu wil ik een baan om iets te realiseren. Ik wil me goed voelen in wat ik doe.»
Pilletje
Veto : Kon je op het moment dat je die psychische component erkende, beter omgaan met je ziek-zijn ? Lieze : «Wat mij vooral geholpen heeft, is het voortdurend reflecteren over wat er gebeurd is en waarom ik moe ben. Ik kan het bijna altijd verklaren : soms door lichamelijke inspanningen, maar meestal door mentale beslommeringen. Ik neem ook geen medicatie : in onze maatschappij wordt immers heel weinig nagedacht over de reden van iemands ziekte. Het symptoom wordt met een pilletje bestreden zoals bij koortsblaasjes, maar het is duidelijk dat daar allerlei redenen aan ten grondslag liggen waaronder ook psychische. De rol van psychologische factoren bij het ontstaan van CVS lokt echter zoveel commotie uit dat ik me de vraag stel of dat geen ontkenning is. Er is een harde kern van mensen die van psychologische problemen niets wil weten, terwijl de psychologe die me leerde veranderen van levensstijl, me net het meest heeft geholpen. Ik ben wel blij dat ik niet als veertigjarige de ziekte ontwikkel, als je persoonlijkheid al gevormd is en je ergens een job hebt. Dan is het nog moeilijker psychologische factoren te aanvaarden en je leven om te gooien.»
Veto : Je klierkoorts was dus het moment waarop je lichaam eindelijk de kans kreeg om te spreken ? Lieze : «Ja, het was alsof ik jarenlang geen tijd had om me moe te voelen. Ook operaties vormen vaak een aanleiding tot CVS.»
Veto : Heeft het aanvaarden van psychologische redenen, zoals prestatiedruk, tot conflicten met je ouders geleid ? Lieze : «Toch wel. Goede punten hoefde niet echt, maar bijna alles stond wel in functie van school. Ik heb dat pas echt kunnen veranderen zodra ik hier op kot zat. Ik heb mij toen inderdaad een beetje tegen mijn ouders moeten keren. Nu ik mijn doelen lager stel, gaat alles veel gemakkelijker. Als ik even hard was blijven werken, was ik toch vrijwel zeker ooit gecrasht.»
- In de loop van het tweede semester zal Lieze in enkele columns verder vertellen hoe het studentenleven haar vergaat. Wordt vervolgd -
Christiane Beerlandt in 'De sleutel tot zelf-bevrijding - Psychologische oorsprong van 1100 ziekten'
Blijven staan, weigering, neen, niet willen doorgaan, noch groeien, noch leven. Het is nu genoeg geweest, je wilt er niets meer mee te maken hebben. Je overstroomt van opgekropte herinneringen uit het verleden. Jij zet je schrap, een hoekig verzet, het kind in jezelf lijdt en verlangt naar het zoete, het warme, het aardse, de liefde.
Maar jij hebt al te veel pijn doorstaan, jij versteent nu als het ware. Je snijdt je af van je zachte gevoelens, jij geeft aan jezelf het zoete niet, omdat jij te veel van anderen verwachtte. Krachtige innerlijke energiestromen wensen door te stromen in creativiteit en productiviteit, maar jij verzet je tegen deze natuurlijke stroming. Jij bent nu hard voor het kind in jezelf !
Jij bent veilig geborgen in jezelf, heet jezelf warm welkom, verwacht niet van anderen datgene wat jij jezelf onthoudt. Zet jezelf in de bloemetjes en geniet van de aardse, sappige vruchten. Ervaar jezelf als een vrucht, gerijpt in de zon, geniet van dat warme zonnecentrum in jezelf. Geniet van het zintuiglijke mooie van smaken en geuren, van je lichaam, van zinnenstrelende kleuren en klanken. Laat jezelf volwassen worden en bemin het kind in jezelf met een klaarwakker bewustzijn. Sta het zoete toe in je bestaan. Produceer en oogst, ga door en creëer je bestaan. Rem die warme gevoelsstroom in je zelf niet langer, verwarm deze plaatsen in jezelf die zich koud en gekwetst voelen. Ontspan je en geniet van het licht van de zon, kramp niet langer toe, open je in liefde naar jezelf. Ontdek de vreugde.
Na een eerste deel met praktische wenken over hoe men zijn leven in handen kan nemen, gaat het boek diep in op de psychische, emotionele en mentale achtergronden van meer dan1100 ziekten en kwaaltjes. Nu uitgebreid met met o.a. ADHD, mond- en klauwzeer, hoofdpijnen, burnout, seksuele verslaving, glutengevoelige darmspruw enz.
Recensie (NBD|Biblion) : Ziekten kunnen ons veel zeggen over onze lichamelijke en geestelijke toestand. Dit fenomenologisch principe is reeds eerder uitgewerkt en beschreven door Dethlefsen, Dahlke en anderen. In dit lijvige boek wordt in het eerste, volledig herschreven deel uitgelegd hoe de auteur een oplossing gevonden heeft om door positief om te gaan met ziekten een beter, gezonder en vreugdevoller leven te krijgen. In het tweede deel worden ziekten, symptomen en kwalen afzonderlijk alfabetisch behandeld naar groep ziekten of orgaansystemen. Per onderdeel wordt vermeld wat dit orgaan, deze ziekte enz. te betekenen heeft, waarna een psychologisch advies volgt hoe je jezelf kunt genezen door je leven te veranderen. Dit deel bevat tweehonderd ziekten meer dan de vorige druk, sommige lemma's zijn uitgebreid. Tot slot een index en een serie korte omschrijvingen van boeken van dezelfde schrijfster. Het dikke boek is zeer populair geschreven en bedoeld als naslagwerk voor iedereen die ervaart dat ziekte meer te betekenen heeft dan een niet functionerend orgaan. Men zal zich echter wel moeten realiseren dat men bij ernstige ziekten echt deskundige hulp nodig heeft. Geen illustraties; gedrukt in twee kolommen.
Uiten van emoties neemt onrust bij patiënt niet weg
Panagopoulou promoveerde op donderdag 7 juni 2001 bij prof. dr. C.M.J.G. Maes. De volledige titel van haar proefschrift luidt : ‘Matters of the Heart - Emotional expression in patients undergoing coronary bypass grafting’ Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), 15-06-01 – (c) 999-2005 Kennislink Bron : Cicero
“Voor patiënten die bang zijn voor een operatie, zijn gesprekken over hun gevoelens met artsen en verpleegkundigen het allerbelangrijkst. Familieleden en vrienden proberen de patiënt wel steeds gerust te stellen, maar dit heeft meestal weinig effect. Ik heb gemerkt dat het heel belangrijk is dat artsen en verpleegkundigen ondanks hun hoge werkdruk de tijd nemen om met patiënten over hun gevoelens te praten”, zegt Panagopoulou. Hoewel zij haar onderzoek verrichtte in Griekse ziekenhuizen, is deze conclusie hoogst waarschijnlijk ook van toepassing in Nederlandse klinieken.
Het onderzoek naar de psychologische aspecten van (hart)ziekten werd tot voor kort gedomineerd door de gedachte dat de persoonlijkheid de bepalende factor is. Wie altijd gehaast door het leven gaat, sterk competitief is ingesteld en een relatief hoge mate van vijandigheid aan de dag legt (type A persoonlijkheid) zou een grotere kans hebben op hartproblemen. Ontspannen, coöperatieve, vriendelijke mensen daarentegen zouden volgens de theorie rustig een sigaretje meer mogen roken of een karbonade extra consumeren – hun persoonlijkheidstype B beschermt hen tegen het gevaar van hart- en vaatziekten. Ten slotte zou er nog een derde persoonlijkheidstype zijn, type C, dat een verhoogd risico op kanker voorspelt. Deze persoonlijkheid wordt vooral gekenmerkt door het onvermogen emoties te uiten.
Aantal studies zeer beperkt
Hoewel het onderzoek naar de invloed van persoonlijkheid op gezondheid interessante informatie heeft opgeleverd, richten gezondheidspsychologen de laatste jaren meer de aandacht op het gedrag. Panagopoulou’s onderzoek naar het uiten van emoties past in deze nieuwe trend. Als het waar is dat het niet uiten van emoties tot ziekte kan leiden, betekent dat dan ook dat het uiten van emoties altijd gezond is en opluchting biedt ?
Bij gezonde individuen is heel wat onderzoek gedaan naar de emotionele expressie. Toen Panagopoulou echter in de vakliteratuur op zoek ging naar dergelijk onderzoek bij patiënten, bleek het aantal studies zeer beperkt te zijn. De beschikbare studies verschilden in hun definitie van het uiten van emoties en in de gehanteerde aanpak. De enige conclusie die uit het reeds verrichte onderzoek getrokken kon worden, is dat het niet uiten van emoties samenhangt met een slecht algeheel gevoel (‘distress’, hier ook wel vertaald als ‘onrust’) en met een houding van hulpeloosheid. “Dat er zo weinig goed onderzoek is gedaan naar het uiten van emoties door patiënten met lichamelijke ziekten, was voor mij een reden om zelf een studie op te zetten”, aldus Panagopoulou.
Het onderzoek werd uitgevoerd in Griekenland onder mannelijke patiënten die in het ziekenhuis waren opgenomen in afwachting van een openhartoperatie. In totaal deden 157 patiënten mee. Dagelijks vulden zij zelf vragenlijsten in, waarmee gemeten werd in welke mate zij hun gevoelens uitten, hoe groot hun behoefte was om hun gevoelens te delen met anderen en hoe groot de stress was die zij doormaakten in afwachting van de operatie. In deze studie werd het begrip “emotionele expressie” dus gelijkgesteld aan het delen van gevoelens met anderen. Zoals altijd in psychologisch onderzoek zijn ook andere definities mogelijk. Wie bijvoorbeeld zijn woede tot uiting brengt door in zijn eentje een berg houtjes te hakken, valt buiten Panagopoulou’s definitie.
Sociale steun of snelkookpan ?
Het eerste dat duidelijk werd, was dat er een duidelijk verband bestond tussen de ernst van de stress en het delen van emoties met anderen. Daarbij bleek ook dat mensen sneller over hun gevoelens praten als zij de indruk hebben dat hun stress ernstiger is dan die van de ander. Patiënten met veel stress praatten vooral veel over hun gevoelens met betrekking tot de naderende operatie en niet, zoals men ook kan verwachten, bij wijze van afleiding over ‘koetjes en kalfjes’. Het aantal gesprekken over andere onderwerpen dan de operatie hing niet samen met de mate van stress.
Alle bevindingen passen goed in het model van emotionele expressie dat eerder ontwikkeld was door Panagopoulou’s promotor, de Leidse hoogleraar gezondheidspsychologie prof. dr. C.M.J.G. Maes. In dit zogeheten ‘stress and sharing’ model gaat men niet alleen uit van kenmerken van de patiënt, maar ook van diverse omgevingsfactoren. Het uiten van emoties vindt plaats in een sociale context en wordt beschouwd als een manier van de patiënt om steun uit de omgeving te verkrijgen.
Er zijn vele andere verklaringsmodellen voor emotionele expressie. Een van de oudste en meest populaire modellen is gebaseerd op het beeld van een snelkookpan of een stoommachine. Emoties moeten geuit worden, anders gaat het mis : de pan ontploft of de stoom zoekt allerlei pathologische uitwegen. In dit model is het dus altijd gunstig om emoties te uiten. En als men de opgekropte gevoelens tot uiting brengt, heeft dat altijd onmiddellijk een positief effect. Veel psychotherapieën zijn op deze veronderstellingen gebaseerd. Ook wordt het ontstaan van psychosomatische ziekten soms uitgelegd als het gevolg van te weinig ‘stoom afblazen’.
Kwaliteit telt
Uit Panagopoulou’s onderzoeksresultaten blijkt dat het beeld van de snelkookpan niet voldoet als beschrijving van onze gevoelshuishouding. Patiënten die veel praten over hun emoties worden daar niet minder ongerust van. Het omgekeerde blijkt waar : patiënten die veel over hun gevoelens praten, zijn op de dag voor de operatie ongeruster dan hun lotgenoten die minder emotionele expressie aan de dag leggen. Zoals Panagopoulou het in één van haar stellingen formuleert : “Emotionele expressie is geen synoniem voor emotionele opluchting.”
Als de resultaten van Panagopoulou’s onderzoek zich zouden beperken tot deze bevinding, dus dat het aantal uitingen van gevoelens alleen maar samenhangt met meer onrust, dan zou men zich kunnen afvragen waarom de mens dan nog gevoelens uit. Kijkt men echter ook naar de kwaliteit van het emotionele contact zoals dat door de patiënt ervaren wordt, dan ontstaat een ander beeld. Hoe hoger de kwaliteit van het emotionele contact, des te groter was het geruststellende effect ervan. Patiënten die hun gevoelens op een kwalitatief hoogstaande manier hadden kunnen delen, waren op de dag voor de operatie minder ongerust. Daarbij geldt dat gesprekken met medici en verpleegkundigen voor de patiënt vaak zo’n hogere kwaliteit vertegenwoordigen.
Dit concept, de kwaliteit van emotionele expressie, was nog niet eerder in dit soort onderzoek toegepast. Panagopoulou moest zelf meetinstrumenten ontwikkelen om de kwaliteit van gevoelsuitingen in kaart te kunnen brengen. “Het zou interessant zijn om meer studies te verrichten bij verschillende categorieën patiënten en gezonde mensen om dit concept verder te ontwikkelen. Ik zou bijvoorbeeld ook graag willen onderzoeken hoe het met deze patiënten verder gaat na de operatie. Nu kan ik alleen uitspraken doen over het effect op de korte termijn, tot aan de dag voor de operatie. Of emotionele expressie met een hoge kwaliteit invloed heeft op het herstel, kan ik niet zeggen. Daarvoor is vervolgonderzoek nodig.” Duidelijk is wel dat in onderzoek naar emotionele expressie de kwaliteit van gevoelsuitingen minstens even belangrijk is als de kwantiteit.
Het hart als moordkuil
De titel van Panagopoulou’s proefschrift is ‘Matters of the Heart’, letterlijk ‘zaken van het hart’, waarin het hart vooral de betekenis heeft van het middelpunt van onze gevoelens. In veel talen zijn vaste uitdrukkingen en gezegden te vinden die betrekking hebben op de bijzondere betekenis die wij aan ons hart toedichten. Zo delen Nederlanders hun hartsgeheimen met hartsvriendinnen. Totdat zij verhuizen, want dan geldt vaak : ‘uit het oog, uit het hart’.
Een oer-Hollandse uitdrukking waarschuwt ons ook om ‘van ons hart geen moordkuil te maken’. Wie zijn gevoelens niet uit, loopt het risico van gevaarlijke gevolgen, suggereert de volkswijsheid. Er is wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt dat geremde emotionele expressie soms samenhangt met het krijgen van (dodelijke) ziekten. Panagopoulou waarschuwt echter in één van haar stellingen tegen een te gemakkelijke omkering : “Het feit dat gezonde mensen zich slechter kunnen voelen door emotionele remming, betekent niet dat het uiten van gevoelens zieke mensen beter kan maken.”
De titel van het proefschrift is niet toevallig gekozen, evenmin als de onderzochte patiëntengroep : “Ik heb gekozen voor het onderzoeken van patiënten die een hartoperatie moeten ondergaan, juist omdat het hart een extra betekenis heeft. Het operatierisico is tegenwoordig helemaal niet zo groot, maar toch is het voor patiënten een extra ingrijpende operatie. Ik denk dat dit komt omdat ons ‘hart’ zo’n grote betekenis heeft in onze beleving.”
Lokale kenmerken
De stress bij de Griekse patiënten zou overigens groter kunnen zijn door typische kenmerken van het lokale systeem van gezondheidszorg. Zo was het in het ziekenhuis waar het onderzoek verricht werd vaak tot op het laatste moment onduidelijk op welke dag de operatie zou plaatsvinden. Ook is het aannemelijk dat het uiten van emoties ten dele cultureel bepaald is. Het zou daarom volgens Panagopoulou zeer interessant zijn het onderzoek te herhalen in andere landen, bijvoorbeeld in Nederland. Of zij hiertoe de gelegenheid krijgt, is voorlopig nog niet zeker. Geld voor wetenschappelijk onderzoek is nu eenmaal schaars.
De psycholoog en de zoektocht naar het chronische vermoeidheidssyndroom/ME - Deel II
De psycholoog en de zoektocht naar het chronische vermoeidheidssyndroom/ME
Deel II
De ziel uit het lijf Psychiater Van Houdenhove waarschuwt voor een epidemie van stressziekten
Gilbert Roox De Standaard, 07/04/01
Woordvoerder Luc Saffloer had in zijn tv-documentaire 'Te moe om te sterven' een simpele remedie : allemaal naar VUB-professor De Meirleir voor de wonderpil Ampligen.
Collega's noemen Psychiater Van Houdenhove de 'apostel' van het chronische-vermoeidheidssyndroom.
Patiënten klagen dat hij psychiatrische gevallen van hen maakt : “Wie op de grens werkt, kan erop rekenen dat hij van twee kanten onder vuur wordt genomen.''
Psychiater Boudewijn Van Houdenhove (56) spreekt over over moe-zijn in tijden van stress en spookziekten en over hoe flexibiliteit al gauw stuurloosheid wordt.
'Moe in tijden van stress' Alweer een boek over het chronische-vermoeidheidssyndroom (CVS). Over uw eerste, 'Ziek zonder ziekte', woedt de controverse nog altijd. Volgens patiëntengroepen psychiatriseert u zieke mensen. U bent dan ook van beroep psychiater.
"Een halve psychiater (lacht). Ik werk al dertig jaar in een algemeen ziekenhuis, tussen de somatische specialisten. En ik beweer helemaal niet dat CVS een ingebeelde ziekte is. Ik noem het psychosomatisch en voor mij is dat geen vuilnisbak voor alle klachten waar de geneeskunde geen raad mee weet. Ook al levert de scanner geen bewijzen, een CVS-patiënt lijdt echt. ''
Zit CVS tussen de oren of is het een virus ? Het debat is al jaren bezig. Over geen andere ziekte wordt zoveel geruzied op het Internet.
"Omdat het voor CVS-patiënten ook om meer dan een simpele medische diagnose gaat : het is een strijd om erkenning. Zelfs in hun eigen omgeving worden ze vaak niet ernstig genomen : is het niet kunnen of niet willen ? Dat is frustrerend, hé. Je bent niet alleen doodmoe en je kunt niets meer, maar je moet jezelf ook nog de hele tijd zitten te rechtvaardigen. Geen wonder dat CVS-patiënten al de straat zijn opgetrokken om te betogen.''
U staat daar achter.
"Ik begrijp dat. Net zoals ik begrijp dat CVS-patiënten graag met bewijzen van hun ziekte uitpakken : een afwijkende hersenscan, een gestoorde immunologische test. Ze doen daar grote moeite voor, ze sturen zelfs bloedstalen naar de Verenigde Staten. Maar ook een defect enzym verklaart niet alles. Ik wil het verhaal van de zieke zelf horen : hoe is het begonnen, had hij vooraf al last van depressies, was zijn veerkracht nog intact ? Niet alle patiënten zijn blij met zulke vragen. Waarom vraagt u dat, zeggen ze, met ons is er niets mis.''
Is wat u doet, dan ook niet blaming the victim ? Vergeet het verhaal van de patiënt, want dat is niet wetenschappelijk, zegt de CVS-zelfhulpgroep Samen Sterk.
"Tja, vroeger klaagden patiënten dat artsen hun verhaal negeerden, vandaag is dat blijkbaar omgekeerd (lachje). Ook in de psychiatrie zie je de 'wetenschappelijke' aanpak winnen : liever pillen dan luisteren. En de patiënt verkiest dat, omdat hij zo zelf buiten schot blijft. Door ziekte kunnen we onze eigen verantwoordelijkheid afschuiven : de schuld ligt bij een virus of in onze genen. Zelfs intelligente zieken, zoals een Luc Saffloer of schrijfster Marcella Baete, denken zo. Die praten heel openlijk over allerlei knelpunten in hun leven : echtscheidingen, jobfrustraties. Maar waag het niet te opperen dat die iets met CVS zouden te maken hebben.''
In vijf jaar hebt u op het UZ-Pellenberg met tweeduizend patiënten gepraat. Tekent u eens de robotfoto van een CVS-lijder.
"Het zijn doordrijvers, he. Mensen van het slag : waar een wil is, is een weg. en dan raken ze plots de weg kwijt. Ze hebben zich letterlijk de ziel uit het lijf gewerkt. Ik herinner me een internationale specialist in de scheepsbouw die honderd uur per week draaide. Tot hij met 59 instortte. Hij beschreef zichzelf als 'moegeleefd, moegetergd en moegevochten'. De trigger van de crisis was de dood van zijn vader. Bleek dat die hem altijd had miskend. Zijn hele leven was een poging zijn vader te overtuigen dat hij toch iets waard was. En toen die vader weg was, had het allemaal geen zin meer. Hij besefte dat hij altijd een mislukkeling was gebleven.''
Wat is het verschil tussen CVS en een depressie ?
"CVS-lijders willen wel, maar ze kunnen niet meer. Jaren hebben ze roofbouw op zichzelf gepleegd en dan breekt plots de veer, hun hele afweersysteem crasht, zoals een computer die vastloopt. De aanleiding is vaak een traumatische ervaring : een echtscheiding, de dood van een ouder, een ongeluk. Maar daaraan is meestal een jarenlange overbelasting van de stressafweer voorafgegaan.'' Niet iedereen blijkt even weerbaar tegen stress. Traumatische ervaringen uit de kindertijd laten duidelijke sporen na. ,,Eens gekwetst, altijd kwetsbaar, zo lijkt het. Verwaarloosde of misbruikte kinderen worden opvallend vaak chronische-pijnlijders en ook bij CVS spelen trauma's uit de kindertijd een rol. De veelbelaagde Freud beweerde dat decennia geleden al, maar de moderne neurobiologie geeft hem nu toch gelijk. Proeven met ratten laten zien dat stress niet alleen de hersenen verandert, maar ook in de genen kruipt. Rattenjongen die gretig door hun moeder worden gelikt, zijn niet alleen zelf stressbestendiger, maar ook hun nakomelingen.
''Vijfenzeventig procent van de CVS-patiënten is vrouw. Toeval ?
"'Mama is moe' is niet toevallig de titel van de autobiografie van een Vlaamse CVS-patiënte. Ook bij andere stressziekten, zoals migraine en fibromyalgie, bedraagt het vrouwelijke aandeel tachtig procent en het aantal depressies ligt dubbel zo hoog als bij mannen. De wetenschap is er nog niet uit: maakt oestrogeen vrouwen kwetsbaarder voor stress ? Of heeft het gewoon te maken met de dubbele taak van vrouwen in onze samenleving ? Ze moeten de opvoeding van hun kinderen combineren met een baan buitenhuis. En vaak zorgen ze ook nog eens voor hun zieke ouders. In het begin werd CVS in Amerika ook wel de 'yuppie-ziekte' genoemd, maar eigenlijk is het veel meer een vrouwenziekte. Niet de werklast zelf geeft de doorslag, maar het gebrek aan waardering, het gevoel dat je overal tegelijk moet zijn en je je werk niet kunt overzien. Ik zeg het vaak in mijn cursus op de universiteit : niets maakt zo ziek als een gevoel van hulpeloosheid.''
Woordvoerder Luc Saffloer had in zijn tv-documentaire 'Te moe om te sterven' een simpele remedie : allemaal naar VUB-professor De Meirleir voor de wonderpil Ampligen.
"Dat moet je toch een beetje relativeren : Ampligen blijft een experimentele kuur. Het is ook al een oud middel, dat eerder bij kanker en aids is uitgeprobeerd. Zonder resultaat. De Amerikaanse Food and Drugs Administration is sceptisch en daarom wordt Ampligen nu in europa op CVS getest. Voor de fabrikant, het biotechnologische bedrijf Hemispherx, staat er veel op het spel : het is hun enige geneesmiddel.'' "Voor zover ik weet, is Saffloer nu bezig met de antibioticakuur van professor Nicolson, die mycoplasma-infecties als een belangrijke oorzaak van CVS ziet en zo zijn er nog meer experimentele kuren, zoals carnitine, een middel dat inwerkt op de stofwisseling. Aan de zoektocht naar een geneesmiddel voor CVS worden miljarden gespendeerd en dat leidt tot een enorm getouwtrek. Artsen zijn ook geen reine zielen, he.''
En ze willen allemaal graag de Nobelprijs winnen.
"En die krijg je niet voor cognitieve therapieën en geduldig revalidatiewerk. Op papier klinkt het natuurlijk geweldig : eerst de oorzaak bestrijden en daarna pas revalideren, zoals De Meirleir zegt. Maar is dat niet een beetje al te simplistische geneeskunde ? CVS is een stressgebonden stoornis en dus nooit eenduidig. Je hebt een opeenstapeling van oorzaken : lichamelijk, psychisch, sociaal. Ik zeg niet dat onderzoek zoals dat van De Meirleir zinloos is. Ik zeg alleen dat je beter alle factoren in rekening kunt brengen. Anders geef je CVS-patiënten toch alleen maar valse hoop.''
Ook new-agetherapieen blijken populair. In Nederland maakt Renate Dorrestein het naar eigen zeggen stukken beter dankzij het werken met tarotkaarten. En onze eigen schrijfster van 'Mama is moe' beveelt zowaar moddertherapie aan.
"Waarom ook niet ? Iedereen weet: het placebo-effect werkt (lacht). Het volstaat dat je erin gelooft. Dan helpt zelfs fysiologisch water als pijnstiller bij kankerpatiënten. We zijn pas begonnen de geheimen van onze stressfysiologie te ontsluieren en ook over onze energiehuishouding en pijnmechanismen weten we nog bitter weinig. Waarom voelen we bijvoorbeeld geen pijn bij levensgevaar ?'' "Soms maak je bij CVS ook wonderbaarlijke genezingen mee : de geblokkeerde energie gaat plots weer stromen. Een patiënte van mij had jaren samen met haar man geslaafd om hun supermarkt te doen draaien. Desondanks zagen ze het faillissement eraan komen. De vrouw was door haar gevecht tegen de bierkaai totaal uitgeput: elke inspanning was te veel. Tot op een dag na een wolkbreuk de buurt overstroomde. Plots had de vrouw energie op overschot, ze hielp zelfs bij de buren en stelde zich kandidaat voor het buurtcomité dat met de overheid over de aanpak van de overstroming onderhandelde.''
Hoe nieuw is de ziekte CVS eigenlijk ? Sceptici noemen het oude wijn in nieuwe zakken.
"Honderd jaar geleden hadden medici de mond vol van neurasthenie. Als je de symptomen van dat ziektebeeld naleest, lijkt het sprekend op het chronisch vermoeidheidssyndroom. Arthur Kleinman, een Amerikaanse psychiater- antropoloog, beweert dat China ten tijde van Mao vol CVS-patiënten liep. Depressie was politiek verboden, dus bleef alleen somatiseren als uitweg. Ik weet niet of de analyse klopt, maar ziekten zijn ook sociale constructies, natuurlijk. Wat in de loopgraven van de eerste Wereldoorlog 'soldier's heart', een soort hyperventilatie, heette, werd later het Vietnam- en het Golfoorlogsyndroom en vandaag spreken we allicht van het Balkansyndroom. Tussen haakjes, Garth Nicolson is zich voor mycoplasma-infecties beginnen te interesseren nadat zijn stiefdochter met chronische vermoeidheid uit de Golfoorlog terugkeerde.''
In Vlaanderen hebben we drie, straks vier zelfhulpgroepen van CVS-patiënten. In Wallonië geen enkele. Daar kennen ze naar het schijnt amper de diagnose.
"Merkwaardig toch, CVS en het verwante ME zijn blijkbaar alleen binnen de Angelsaksische cultuur bekend (lacht). Ik herinner me een artikel in The Lancet, waarin een Franse arts terugblikt op een stage in een Londens ziekenhuis. Hij verbaast zich over het aantal kinderen met ME. Zouden engelse kinderen misschien andere genen hebben, oppert hij. Of zwerven er andere virussen rond in Engeland (lacht) ?''
"Mond- en klauwzeer zeker wel, maar dat is geen 'moderne spookziekte', zoals de Nederlandse professor Bremer het noemt. ,,Is hysterie verdwenen of zijn er andere namen gekomen ?'' vraagt Bremer zich af.
"Het zou goed zijn dat dat eens werd onderzocht. Maar een sponsor vinden voor dergelijk onderzoek is moeilijk. Ook de medische faculteiten zijn niet geïnteresseerd en een Nobelprijs valt er niet mee te verdienen.'' "Hysterie wordt vaak misbegrepen, natuurlijk, maar zo'n onderzoek zou zeker releverend zijn. Bekijk burn-out, een andere moderne hype. Het begrip komt uit de arbeidsgeneeskunde, maar toch vallen de gelijkenissen met CVS op. Ons stress-systeem maakt het niet uit of de druk komt van psychische problemen, slaaptekort of zelfs overtraining. Overtrainde atleten tonen dezelfde uitputtingsverschijnselen als CVS-patiënten. Ook daar heb je de 'overtrokken wil' : hoe slechter het gaat, hoe harder de sporter traint. Onder meer Marie-Jose Perec, de voormalige Franse olympische kampioene op de 400 meter, is als CVS-patiënte geseind.''
Als ik u bezig hoor, lijkt chronische vermoeidheid een beschavingsziekte. Zweept de westerse maatschappij van vandaag ons op tot lichamelijke en psychische roofbouw, met CVS als onvermijdelijk gevolg ?
"Doorslaggevend bij CVS is de balans tussen belasting en draagkracht. En draagkracht hangt dan weer samen met factoren als controlegevoel en sociale steun : hebben we vat op ons eigen leven, weten we ons door onze omgeving gesteund ? Vandaag hebben we daar steeds meer problemen mee. Families en sociale verbanden vallen uiteen, het aantal echtscheidingen stijgt : de samenleving atomiseert. De economie dwingt ons tot flexibiliteit, maar hoe flexibeler we zijn, hoe meer ontworteld we zijn. We hollen onszelf voorbij. De veranderingen in de samenleving gaan zo snel. Steeds meer mensen haken af omdat ze niet meer kunnen volgen. Zelfs de politici beginnen het probleem te onderkennen. Zoals Steve Stevaert zegt : 'We hebben genoeg bruto nationaal product. Nu moeten we ons gaan bezig houden met het bruto nationaal geluk'.'' De Wereldgezondheidsorganisatie voorspelt een explosie van psychische problemen in het Westen. Depressie wordt de ziekte van de 21ste eeuw. "Tenzij de stressgebonden lichamelijke klachten nog beter doen.''
Hoeveel CVS-patiënten telt België op dit ogenblik?
"Officiële cijfers hebben we niet, maar het zou om zowat 15.000 mensen kunnen gaan. Nederland telt volgens de jongste enquete 27.000 CVS-patiënten. Vijf jaar vroeger waren dat er hooguit 17.000. Een forse stijging toch. Al zou die natuurlijk ook kunnen liggen aan het feit dat artsen en patiënten nu CVS beter herkennen. Ook dat is een tijdsfenomeen : de zelfdiagnose via het Internet of televisie. Een patiënte komt de praktijk binnen en zegt : 'Dokter, u hoeft me niet te onderzoeken, ik heb net hetzelfde als die vrouw gisteren op VTM.' (lacht)'' "Een nog een ander tijdsfenomeen is het groeiende 'gezondheidslijden', zoals de dichter Lucebert het uitdrukte. Gezondheid is een culturele obsessie geworden : elke afwijking van de norm wordt al snel aangezien als een ziektesymptoom.''
Toch lijken CVS en andere stressgerelateerde ziekten toe te nemen.
"Volgens Nederlands onderzoek heeft vier tot negen procent van de beroepsbevolking last van burn-out, en een op de drie steuntrekkers sukkelt met psychische problemen. Bijna 600.000 Nederlanders zouden chronische-pijnlijders zijn. Is dat het begin van een epidemie ? De sociale kostprijs is hoe dan ook enorm. Alleen CVS kost het Nederlandse ziektesysteem achttien miljard per jaar.''
Geen wonder dat Frank Vandenbroucke niet staat te springen om CVS officieel te erkennen.
"Dat gaat niet alleen om de economische kostprijs hoor.''
Bent u daar zeker van ? Voorlopig wil de overheid alleen ambulante cognitieve therapie en conditietraining financieel steunen. Is dat omdat dat ook het goedkoopst is ? U kunt het weten. Einde maart kreeg u te horen dat uw psychosomatische revalidatieafdeling in Pellenberg zijn vijftien bedden verliest.
"Ja, daarom loop ik nu te snuiven en te hoesten. Ook ik somatiseer (lacht). Ik kan begrip opbrengen voor de beslissing van onze directie, maar toch vind ik het heel jammer. CVS-patiënten in crisis krijgen nu geen opvang meer en het is bovendien het einde van een uniek, multidisciplinair project op de grens van geneeskunde en psychiatrie. Maar jaren geleden waarschuwde mijn Canadese leermeester me al : 'Wie op de grens werkt, kan erop rekenen dat hij van twee kanten onder vuur wordt genomen.' Hij heeft blijkbaar gelijk gekregen. Het hokjesdenken heeft het opnieuw gewonnen, lijkt het. We blijven maar op dezelfde plek inzoomen met onze microscoop in plaats van aandacht te hebben voor de hele mens.''
Terug naar de discussie over de erkenning van CVS.
"Het is tijd dat we de emotie uit het debat halen : het gaat niet om het bestaansrecht van deze vorm van ziekte. Je moet klachten, afwijkingen en beperkingen goed uit elkaar houden. Klachten moeten altijd ernstig genomen worden, vind ik, ook al kan de afwijking zelf niet wetenschappelijk worden bewezen en ook als het Riziv CVS niet officieel als ziekte erkent, kan er sprake zijn van arbeidsongeschiktheid. Die moet dan functioneel worden bepaald : wat kan de zieke nog, wat zijn zijn kansen op herstel ?''
Leer leven met uw beperkingen, zegt u. Maar is dat niet te veel filosofie ? De meeste patiënten willen weer leven zoals vroeger -- minder is niet goed genoeg.
"Totaal herstel komt zelden voor, hooguit in tien procent van de gevallen. Bij de meeste CVS-patiënten komt het erop aan dat ze lessen trekken uit het verleden. Hun ziek-zijn is een teken dat ze te ver zijn gegaan. Willen ze beter worden, dan zullen ze hun beperkingen moeten leren aanvaarden. Dromen over een wondermiddel is allicht gemakkelijker. Maar zo krijg je nooit meer greep op je eigen leven.''
1. - Candida - Overwin schimmelinfecties met de juiste voeding Edith van Blijdesteijn - Uitgeverij Ankh-Hermes bv (Ankertjesserie nr 173), Deventer - ISBN 90-202-0782-2 Dit boek gaat over gisten en schimmels en het schadelijke effect dat ze kunnen hebben op de gezondheid van de mens. Vanuit Engeland en Amerika komen steeds meer signalen dat schimmels zoals candida albicans verantwoordelijk zijn voor een hele reeks stoornissen. Tegenwoordig komt candida steeds meer voor, waarschijnlijk door de verandering in de levensstijl, het vele medicijngebruik en de verandering in voeding de laatste vijftig jaren, waardoor het weerstandsvermogen van de mens achteruit gaat. De oorzaak van iedere ziekte kan worden teruggebracht tot vier hoofdgroepen : erfelijke factoren, emoties, voeding en externe factoren. Vaak is een combinatie van factoren verantwoordelijk voor de ziekte. Bij candida domineert een van de vier: de externe factoren. Antibiotica worden veelvuldig voorgeschreven. Dit is niet de verstandigste wijze van benadering van een ziek lichaam. Men kan een kwaal niet genezen door symptoombestrijding. Een holistische arts of therapeut kan het lichaam in balans brengen. Dit boekje is geen doe-het-zelf gids, maar geeft meer inzicht in uw problemen en helpt mee aan het verkrijgen van een betere gezondheid en een gelukkiger leven. In acht hoofdstukken wordt aandacht besteed aan : Wat is candida ? Wat zijn de gevolgen voor uw gezondheid ? En hoe brengt u candida onder controle ? Het boekje eindigt met de hoofdstukken over het anti-candida dieet, recepten, vragen van patiënten en praktijkgevallen. Recensie van E. Wannee-Immerzeel (NBD|Biblion) : De laatste tijd wordt in de alternatieve geneeskunde vaak als diagnose van een algeheel onwelbevinden Candida albicans genoemd. Schrijfster van dit boekje vertelt duidelijk dat candida een voor het lichaam normale levensvorm is, maar kan ontaarden in een verzwakt lichaam. Om candida te bestrijden moet men de weerstand van de totale mens verhogen, waarbij vooral met goede voeding veel te bereiken is. In dit 'Ankertje' wordt dan ook ingegaan op mogelijke oorzaken met voorbeelden van haar visie op aangepaste voeding en recepten. Ook geeft ze enkele beschrijvingen van praktijkgevallen. Het boekje zal zeker veel informatie geven aan therapeuten en antwoord geven op vele vragen aan mensen bij wie de diagnose candida is gesteld. Aan het slot nog een vragenlijst om te testen of men eventueel 'candida' zou kunnen hebben en een korte literatuurlijst. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666753300&Section=BOOK Cfr. ook :http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=1001004002118925&Section=BOOK
2. - Chronische moeheid - Hoe word ik ME de baas ? Edith van Blijdesteijn - Uitgeverij Ankh-Hermes bv, Deventer - ISBN 90-202-0576-5 Een vaak gehoorde klacht in deze tijd is moeheid. Een moeheid die niet overgaat door veel rusten of na een vakantie. Ze gaat vaak vergezeld van andere verschijnselen zoals spierzwakte, pijn in het bewegingsapparaat, slaapstoornissen, migraine en darmklachten. Er kunnen meerdere oorzaken zijn, bijvoorbeeld het niet volledig herstellen na een virusinfectie, een voedselallergie of voedselintolerantie, stress, een candida-infectie, parasieten in de darm of een salmonellavergiftiging. Deze hebben een negatieve invloed op het immuunsysteem en na verloop van tijd voelt men zich dan moe. Zonder behandeling kan dit leiden tot een algeheel malaisegevoel, zowel lichamelijk als geestelijk. In dit boekje wordt uitgelegd wat men er aan kan doen om zich weer een stuk prettiger te voelen. Voor de diagnostiek wordt gebruik gemaakt van toegepaste kinesiologie (touch for health) terwijl de behandeling onder meer bestaat uit reiniging van het lichaam en het toedienen van orthomoleculaire preparaten. Een aangepast dieet maakt deel uit van de therapie. Daarnaast wordt aandacht geschonken aan ademhaling, beweging, stress en ontspanning. Recensie (NBD|Biblion) : Steeds meer mensen, vooral vrouwen, hebben te kampen met een onverklaarbare chronische vermoeidheid die gepaard gaat met vele vage klachten. Dit beeld wordt ME genoemd. Oorzaak of gevolg van deze vermoeidheid kan zijn : een virusinfectie, voedselallergie of insufficientie, darmparasieten enz. In dit boekje wordt getracht de patient te verduidelijken hoe men achter de oorzaak kan komen van zijn kwaal en hoe men verbetering of verlichting kan bewerkstelligen zodat het totale immuunsysteem beter gaat functioneren. Dit boekje, eenvoudig en duidelijk geschreven, is bedoeld voor de ontwikkelde leek die met deze problemen te maken heeft. Er worden in dit boekje preparaten geadviseerd die bijna alle van hetzelfde merk zijn. Bevat een onvolledige literatuuropgave (jaartallen ontbreken). Cfr. :http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666753301&Section=BOOK
3. - Chronische vermoeidheid natuurlijk behandelen Dr. Harold Markus - Uitgeverij : De Driehoek, Amsterdam 1991 - ISBN 90-6030-540-X Moe door kunstlicht - De uitvinding van kunstlicht heeft de nacht tot dag gemaakt. Helaas bevatten traditionele lampen (gloeilampen, tl buizen en helaas ook spaarlampen) in tegenstelling tot onze goede oude zon niet alles wat de mens voor een uitgebalanceerd 'licht-dieet' nodig heeft. Wat hieraan vooral ontbreekt, is het UV bestanddeel dat volgens recente onderzoeken een aanzienlijke invloed op hormonale en celbiologische processen heeft. Tegenwoordig, in het tijdperk van het gat in de ozonlaag, heeft de ultraviolette straling een slechte naam gekregen. In beperkte hoeveelheden is ze echter van levensbelang voor ons. Veel werkplekken op kantoren of in fabrieken zijn zo ingericht, dat er slechts spaarzaam daglicht binnendringt en al helemaal geen UV-stralen, omdat deze door de ruiten eruit gefilterd worden. Ten nadele van onze gezondheid, want uit de jongste studies blijkt dat het gebrek aan UV straling in de verlichting van woningen en op werkplekken kan bijdragen aan concentratiestoornissen en chronische vermoeidheid. Zelfhulp bij gebrek aan UV-straling - Gelukkig bestaat er sinds enkele jaren een alternatief voor de traditionele kunstverlichting : tl buizen met een compleet lichtspectrum, waarvan het licht zeer dicht het natuurlijke daglicht benadert. Als u vaak onder kunstlicht moet werken en ook verder weinig buiten komt, maak er dan werk van dat uw werkplek wordt voorzien van buizcn met een compleet lichtspectrum. Meestal is daarvoor voldoende dat de tot nu toe gebruikte buizen worden vervangen door dit volspectrumtype. Cfr. : - http://www.naturalite.nl/right.php?id=18 - http://www.rimo.nl/truelight1i.htm - http://www.ommekeer.com/rust.htm
4. - Chronische vermoeidheid, een complex syndroom Boudewijn Van Houdenhove, Fysische Geneeskunde en Revalidaite – Bron : UZ Gezondheidsbrief 96 (01-09-99) Tien jaar geleden was er nauwelijks sprake van het chronisch vermoeidheidssyndroom. Tegenwoordig hebben er in België naar schatting 10.000 mensen last van dit syndroom. Dit is opmerkelijk en doet vragen rijzen, nl. is er een nieuwe ziekte geboren, gaat het om een modeverschijnel of om oude wijn in nieuwe zakken ? .../... Cfr. : http://www.uzleuven.be/diensten/fysische_geneeskunde_en_revalidatie/patient/cvs/
5. - De bondgenoot Marcella Baete - Bert Bakker, Amsterdam - - ISBN 90 351 2247 X Marcella Baete (1939) publiceerde kinderboeken, verhalen en romans. In 1996 kende de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde haar de Ary Sleeksprijs toe voor haar roman Kasterbant. De pers over het werk van Marcella Baete : - 'een natuurtalent ( ... ) Ze weet een sfeer te scheppen waaruit haar personages als natuurlijke, herkenbare karakters naar voren treden. De taal waarin ze dat doet, vloeiend Vlaams vol met grappige woorden en zinswendingen, doet aan Louis Paul Boon denken en dat geldt ook voor de liefde die ze voor haar sappelende heiden koestert.' (NRC Handelsblad) - 'alles wat ze schrijft is doorleefd, doortrokken van haar eigen bewogen leven.' (De Gentenaar) 'Carl verdient door zijn zorgen om mij een plaats aan de rechterkant van God. Ikzelf zou in de hemel niet naar binnen mogen, bang als ze zouden zijn dat ik de opperste rechter een slecht humeur zou bezorgen met mijn sakkeren en vloeken, mijn onwil om een invalide te zijn.' Haar ziekte heeft Marcella als de bliksem getroffen. Van de ene dag op de andere is zij aan haar bed gekluisterd. De artsen staan voor een raadsel. Zelfs na een langdurige ziekenhuisopname kan er geen diagnose worden gesteld. Carl komt even plotseling in Marcella's leven als haar geheimzinnige kwaal. Hij staat haar bij in haar zoektocht naar een medische oplossing en alleen al daarom wantrouwt ze hem aanvankelijk : ze heeft nooit onbaatzuchtige liefde gekend. Als het vonnis, CFS, eenmaal is geveld, wint Carl langzamerhand Marcella's vertrouwen. Hij is vastbesloten haar niet in de steek te laten. In deze strijdlustige autobiografische roman rekent Marcella Baete af met haar verleden. Haar eigen ziekte en haar jarenlange zwerversbestaan inspireerden haar tot het aangrijpende relaas van een vrouw die doorvecht waar anderen de moed zouden opgeven. Cfr. : - http://home.scarlet.be/~be077857/medische/cfs/boeken/DeBondgenoot.htm - http://www.boekbesprekingen.nl/cgi-bin/boek.cgi?boek=90187
6. - Fibromyalgie - Inleiding voor artsen, patiënten en arbeidsdeskundigen Haarlemmer, A.F. & Soerjanto, R. - De Tijdstroom, 1996 – ISBN : 90 3521629 6 Fibromyalgie, of het 'chronisch vermoeidheidssyndroom' zoals het samen met ME genoemd wordt, is tot dusver sterk omstreden. Bij onderzoek was meestal niets te zien. Patiënten stuiten dan ook vaak op veel onbegrip bij (keurings)artsen, kennissen en familieleden. Pas betrekkelijk recent zijn er sensitieve en specifieke criteria ontworpen voor de classificatie en diagnostisering. Parallel daaraan groeit de acceptatie: zo heeft de Wereld Gezondheidsorganisatie inmiddels het bestaan van fibromyalgie officieel erkend. Met dit boek geven Haarlemmer en Soerjanto een helder overzicht van de huidige wetenschappelijke kennis rond fibromyalgie. In een apart hoofdstuk laten zij een aantal fibromyalgiepatiënten zelf aan het woord. De auteurs presenteren bovendien een nieuw onderzoek, waarbij zij gebruikmaken van de ERGOS werksimulator. Met dit onderzoek tonen zij duidelijk functionele beperkingen aan bij fibromyalgiepatiënten. Deze bevindingen leiden tot de stelling dat de huidige WAO-keuring bij fibromyalgie niet goed functioneert. WAO-procedures krijgen dan ook ruim aandacht in het boek. Fibromyalgie is geschreven voor verzekeringsdeskundigen, arbeidsdeskundigen, huisartsen, fysiotherapeuten, reumatologen, neurologen, revalidatieartsen, orthopedisch-chirurgen en andere specialisten. Ook patiënten (met wetenschappelijke interesse) en hun familie zullen in dit boek veel waardevolle informatie vinden. Cfr. : http://www.mecvs.net/module-ME_CVS_docs-viewpub-tid-2-pid-43.html
9. - Heden ik kookboek - Lekker eten ondanks ME, candiasis, hypoglykemie en voedselallergieen Anne Marie Reuzenaar - Uitgeverij Kosmos, Utrecht - ISBN 90-215-2346-9 Vele tienduizenden mensen lijden de laatste jaren aan ME, cadidiasis, hypoglykemie of voedselintoleranties. Toen Renate Dorrestein in 1993 'Heden ik' schreef, kwamen de problemen waarmee deze groep mensen te kampen heeft eindelijk onder de aandacht van een groot publiek. De meeste patiënten hebben veel baat bij het volgen van een zeer streng dieet. Het 'Heden ik kookboek' staat vol tips en informatie en bevat meer dan 150 gerechten die het volgen van dit dieet tot een feest maken. In plaats van saaie granen en grutten passeert hier een keur aan feestelijke recepten en gerechten waarvan veel patiënten al jaren slechts kunnen dromen. Met formidabele inventiviteit en grote warenkennis stelde Anne Marie Reuzenaar, zelf ex-candidapatiënt, dit opmerkelijke kookboek samen. Recensie (NBD|Biblion) : Dit kookboek is geschreven voor mensen die een dieet moeten volgen in verband met ME, candidiasis, hypoglykemie of een voedselallergie. Een korte uitleg vertelt iets over bovenstaande ziekten waarbij met name de dieetregels centraal staan. De recepten omvatten de drie hoofdmaaltijden en tussendoortjes. Zowel ingredientenlijst als receptuur zijn duidelijk beschreven. Aangezien niet alle patienten hun dieet even streng moeten volgen, is bij de receptuur hiermee rekening gehouden. Door middel van een asterix wordt zowel de mate van strengheid als de moeilijkheidsfactor aangegeven. Degene die de maaltijd bereidt kan bij de recepten zowel eenvoudige schotels als bekende (aangepaste) internationale gerechten vinden. Bevat tevens een voorbeeld van een weekmenu. Geillustreerd met zwartwitillustraties. Door de grote variatie aan recepten zal iedereen met een van deze ziekten ontdekken, dat dieet-eten ook lekker kan zijn. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=1001004000017087&Section=BOOK
10. - Het chronisch vermoeidheidssyndroom - Oorzaken, symptomen en diagnose - De verschillende wegen naar genezing - Ermee leven en omgaan Alastair Jackson - Centrale Uitgeverij Deltas, 2003 – ISBN10 : 9044701886 | ISBN13 : 9789044701883 Het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) treft steeds meer mensen met allerlei verschillende achtergronden. Vaak wordt CVS-patiënten ten onrechte verweten dat hun ziekte `tussen de oren´ zit. Voor buitenstaanders is het vaak moeilijk te begrijpen wat deze ziekte inhoudt. Voor CVS-patiënten is het op hun beurt niet altijd makkelijk om de symptomen te herkennen en met hun ziekte te leren omgaan. Dit boek bevat veel nuttige informatie over deze ingrijpende ziekte, zowel voor patiënten als voor hun omgeving. Hoe ontstaat het chronisch vermoeidheidssyndroom ? Wat zijn de belangrijkste symptomen en diagnoses ? Welk effect heeft de ziekte op het dagelijks leven ? En op welke manier kan CVS behandeld worden ? De auteur schrijft vanuit zijn eigen ervaring : hij moest noodgedwongen zijn bloeiende huisartsenpraktijk opgeven toen hij ontdekte dat hij aan CVS leed. Dankzij een aangepast dieet en oefeningen heeft hij zijn ziekte overwonnen. In dit boek benadrukt hij dat er verschillende mogelijkheden zijn om de ziekte aan te pakken, zoals alternatieve geneeskunde en meditatie. Bovendien bevat het boek een aantal persoonlijke getuigenissen van mensen die hebben leren leven met CVS, een ziekte waarvoor nog altijd te weinig begrip is. Recensie (NBD|Biblion) : Dit boek is geschreven door dr. Alastair Jackson, een huisarts die zijn praktijk heeft moeten opgeven in verband met zijn ziekte: het chronisch vermoeidheidssyndroom. In dit boek geeft hij informatie over de oorzaken en symptomen, de diagnose, het effect op het dagelijks leven en de mogelijke therapieen. Deze onderwerpen worden besproken in afzonderlijke hoofdstukken. In het laaste hoofdstuk worden meer case-studies beschreven van patienten met het chronisch vermoeidheidssyndroom. Aangezien er relatief weinig bekend is over deze ziekte, is dit een nuttig en informatief boek voor zowel de patienten zelf als voor hun omgeving. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=1001004002038965&Section=BOOK
De psycholoog en de zoektocht naar het chronische vermoeidheidssyndroom/ME - Deel III
De psycholoog en de zoektocht naar het chronische vermoeidheidssyndroom/ME
Deel III
11. - Het nieuwe ik kookboek Anne Marie Reuzenaar - Uitgeverij Kosmos, Utrecht - ISBN 90-215-2828-2 Recepten voor mensen met ME, candidiasis, hypoglykemie en voedselallergieën Cfr. : http://www.literatuurplein.nl/site/index.jsp?persId=14324
12. - Het post-viraal syndroom Ruud A. Nieuwenhuis/Jan Schilders - Ankh-Hermes bv, Deventer 1993 - ISBN 90-202-5248-8 De auteurs Nieuwenhuis (orthomoleculair voedingsdeskundige en directeur van de Stichting Orthomoleculaire Educatie) en Schilders (orthomoleculair arts) hebben in de afgelopen jaren duizenden patiënten met dit syndroom geadviseerd en daarbij opvallende resultaten bereikt. Oorzaak van : - chronische vermoeidheid - ME - chronisch EBV - chronisch actieve hepatitis - en vele andere. Duizenden mensen lijden aan klachten, waar de reguliere gezondheidszorg geen raad mee weet, waaronder chronische vermoeidheid. Deze klachten worden veelal afgedaan met 'psychisch'. In veel gevallen is de oorzaak echter wel degelijk organisch : daarbij gaat het dan om het zogenoemde post-viraal syndroom (PVS). Bij mensen die lijden aan PVS, onderdrukken beperkt actieve virussen het afweersysteem, ontregelen de bloedsuikerspiegel en veroorzaken spier- en hoofdpijnen. Verder verlagen ze de stress-drempel en veroorzaken ze chronische vermoeidheid. Een van die post-virale syndromen staat bekend onder de naam ME (myalgische encephalomyelitis), maar er zijn meer van dergelijke syndromen. Geen therapie is zo goed in staat om het afweersysteem op te bouwen en het organisme te regenereren als de orthomoleculaire behandeling. Deze is gericht op een herstel van de afweerkrachten en het hormoonstelsel van de patiënt met behulp van voedingssupplementen. Een belangrijke pijler hierhij is de stimulering van de natuurlijke interferon-produktie door middel van orthomoleculaire doseringen van voedingsstoffen als vitamine C, zink, betacaroteen e.v.a. Een veilige en effectieve benadering. Een verschijnsel dat het post-viraal syndroom vaak begeleidt, is het candidasyndroom. Deze hardnekkige schimmelinfectie, die zich in het gehele lichaam kan manifesteren, kan eveneens zeer goed bestreden worden met orthomoleculaire maatregelen. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=1001004002118925&Section=BOOK
13. - Het vermoeidheidssyndroom - Chronische moeheid, spierslapte, geheugenverlies, concentratiestoornis, duizeligheid en andere symptomen Dr. David Smith - Uitgeverij : Kosmos, Utrecht 1991 - ISBN 90-215-1638-1 Na tien jaar als huisarts en als arts in een psychiatrisch ziekenhuis te hebben gewerkt, stopte David Smith daarmee in 1984 om al zijn tijd te kunnen besteden aan onderzoek naar ME. In zijn praktijk kwamen patiënten die niet zelden van het kastje naar de muur waren gestuurd, omdat veel medici de lange lijst 'vage klachten' die ze hadden niet konden thuisbrengen. Klachten als chronische moeheid, geheugenverlies, concentratiestoornis, duizeligheid enz. De auteur heeft ontdekt dat er in feite sprake is van twee syndromen met dezelfde symptomen, maar met verschillende oorzaken en verschillend verloop. ME bekruipt je zonder dat je weet waar of wanneer je het hebt opgelopen en het lijkt niet te genezen. In dit boek komen veel vragen aan de orde, gaat de auteur in op klachten en oorzaken, komen medicijnen, pijnstillers en diëten aan bod, evenals behandelingen uit het alternatieve circuit. Cfr. : http://www.mecvs.net/module-ME_CVS_docs-viewpub-tid-2-pid-33.html
15. - Hypoglykemie - Symptomen, oorzaken en mogelijkheden tot genezing Edith Blijdesteijn - Uitgeverij Ankh-Hermes bv (Ankertjesserie nr 143), Deventer - ISBN 90-202-0711-3 Bent u altijd vermoeid ? Hebt u last van prikkelende vingertoppen, duizeligheid, woedeaanvallen en hebt u moeite met concentratie ? Als u regelmatig last hebt van deze verschijnselen, is de kans groot dat u hypoglykemie hebt : een te laag suikergehalte van het bloed. Edith van Blijdesteijn, holistisch therapeut, bespreekt wat hypoglykemie precies is, welke symptomen zich bij hypoglykemie voordoen, wat de oorzaken zijn en wat we er zelf aan kunnen doen : door toegepaste kinesiologie, oefeningen, dieet en voedingssupplementen kunnen we zelf herstellen van hypoglykemie. De twee belangrijkste oorzaken van hypoglykemie zijn stress en verkeerde voeding (overmatig suikergebruik). Beide zaken kunnen we zelf verbeteren. We kunnen verantwoord en gezond gaan eten en eens wat meer aandacht gaan schenken aan de positieve dingen in ons leven. We dragen zelf verantwoordelijkheid voor onze gezondheid en bezitten allen een eigen genezingskracht. Recensie(NBD|Biblion) : Beknopte informatie over een ziekte, liever een tekort of teveel, waar veel mensen mee kampen als gevolg van een ongezonde leefwijze. Veel deeltjes van deze serie passen goed in de groeiende belangstelling voor zelfzorg en eigen verantwoordelijkheid betreffende het lichamelijk welzijn. Hypoglykemie, bekend bij mensen met suikerziekte, is een te laag suikergehalte in het bloed. Lijdt men aan hypoglykemie dan heeft men last van duizeligheid, concentratiestoornissen, woedebuien etc. In dit boekje staan korte stukjes over mogelijke oorzaken en bestrijding van de symptomen. Naast voedingsadviezen een aantal leefregels die en in het algemeen zeer gezond zijn en, wellicht daardoor, enigszins moraliserend gepresenteerd worden. Stress en een verkeerde voeding moeten en kunnen we zelf bestrijden mits we gezonder gaan eten en wat meer aandacht schenken aan de positieve dingen in ons leven. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666753302&Section=BOOK
16. - Leven met ME Dr. Anne Macintyre Uitgeverij : La Rivière & Voorhoeve, Kampen - ISBN 90 384 0095 0 (uit het Engels vertaald : 'M.E. - Post-viral Fatigue Syndrome - How to Live With It' - Thorsons, London, 1992 - ISBN 0 7225 2624 5) - Heruitgave : Standaard Uitgeverij - Het boek wordt uitgegeven met medewerking van de M.E.-stichting Nederland In de afgelopen jaren is het aantal mensen dat aan de onbekende ziekte M.E. (Myalgische Encephalomyelitis) lijdt, sterk gestegen. Deze ziekte, die ook wel 'vermoeidheidssyndroom' wordt genoemd, wordt vaak afgedaan als 'psychisch', maar heeft lichamelijke oorzaken. Gezonde, actieve mensen worden chronisch moe en kunnen niet goed meer functioneren. In 'Leven met M.E.' beschrijft Anne Macintyre, een arts die zelf met M.E. te kampen heeft, hoe de ziekte vastgesteld kan worden, welke behandelingen er bestaan en hoe de patiënt met M.E. kan leren omgaan. Ook is een uitgebreide adressenlijst opgenomen. Cfr. : - http://www.boekhandeleentweedeleven.nl/bestellen.php?id=32 - http://hetalternatief.org/Boeken.htm Cfr. ook 'M.E. / Chronic Fatigue Syndrome - A Practical Guide (Thorsons Health)' op : http://www.amazon.co.uk/M-E-Chronic-Syndrome-Practical-Thorsons/dp/0722535392
17. - Leven met ME / ME - Een raadselachtig vermoeidheidssyndroom Steve Wilkinson - Uitgeverij : Servire 1990 - ISNB 90-6325-376-1 Steve Wilkinson schrijft vanuit eigen ervaring. In 1986 werd hij het slachtoffer van de slopende ziekte myalgische encephalomyelitis (ME.), hoewel de diagnose pas vele maanden later werd gesteld. Hij is altijd een groot voorstander geweest van zelfhulp en hij is er in geslaagd, door middel van verscheidene alternatieve therapieen, weer zo gezond te worden dat hij nu grotendeels in staat is om normaal te kunnen leven en werken. Hij werkt in Londen als schrijver en healer en hij gaat samen met andere patienten door met onderzoek naar manieren om M.E. te verlichten. Cfr. :http://www.me-cvs.nl/index.php?pageid=6701&printlink=true
18. - Liever lui dan moe ? Medinet, 17-08-03 “Mens sana in corpore sano", in de Oudheid wisten ze het al ! Sportkriebels lijken vandaag de dag echter met uitsterven bedreigd en dat is jammer, want een beetje lichaamsbeweging doet vaak wonderen... Cfr. : http://www.medinet.be/shownews.asp?ID=472
19. - Mama is moe - Het verhaal van een vrouw met het Chronisch Vermoeidheidssyndroom Virginie Gyselinck - Uitgeverij Scoop - ISBN 90-5312-200-1 Virginie Gyselinck (1970) studeerde klassieke gitaar aan het Lemmensinstituut. Daarna behaalde ze aan de normaalschool in Leuven met grote onderscheiding het diploma van onderwijzeres. Ze werkte een aantal jaar als onderwijzeres. Op de educateve diensten van het Middelheim Openluchtmuseum en het Museum Voor Schone Kunsten in Brussel organiseerde ze rondleidingen en workshops. Ze schreef en regisseerde een aantal kindermusicals en maakt deel uit van kunstencompagnie NOORD-B. Het verhaal van een vrouw met Chronisch Vermoeidheidssyndroom. Een energieke jonge vrouw van midden de twintig is na de geboorte van haar dochtertje Luna wel heel erg uitgeput. Ze sleurt zich maandenlang moeizaam door het leven, maar blijft werken. Tot ze op een dag op haar werk letterlijk in elkaar zakt. Een lange lijdensweg op zoek naar de juiste diagnose begint. Ruim anderhalf jaar later verneemt ze dat ze lijdt aan het Chronisch Vermoeidheidssyndroom. Dit boek verhaalt de zoektocht van een vrouw, moeder en minnares. Ze vertelt dit op een eerlijke, soms komische manier. Het levert zowel hilarische momenten op als aangrijpende passages. In een zeer directe stijl neemt ze ons mee in de leefwereld van een chronisch zieke vrouw. Het sterk schommelende karakter van deze ziekte bepaalt de toon van haar relaas dat, ondanks het zware thema, leest als een trein. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666880992&Section=BOOK
20. - Marc van Impe - Speech CVS Dag 12 Mei 2001 Medinet.be, 16-05-01 “De patiëntenverenigingen rond ME/CVS en verwante ziekten beantwoorden niet aan het klassieke profiel van zelfhulpgroepen”, schreef De Artsenkrant, enige tijd geleden. Ze zijn uitgegroeid tot echte lobby's. Die vaststelling doet ons veel genoegen. Wij nemen niet langer genoegen met de klassieke rol van zelfhulpgroepen. Wij weten dat ME/CVS niet of onvoldoende wordt erkend. Buitenlandse voorbeelden als de CIFDS Association of America (USA), de M.E. Association, de Association of Young People with ME/CVS (Verenigd koninkrijk) en de Unify Coalition, bewijzen dat we gelijk hebben. Recent sloegen drie Belgische verenigingen de handen in elkaar en voeren zo hun actie op tegen wie ME/CVS niet ernstig neemt : universiteiten, verzekeraars, RIZIV, ziekenfondsen en de overheid .../... Cfr. : http://www.medinet.be/shownews.asp?ID=292
21. - ME overwinnen - Gesprekken met herstelde ME-patiënten en hun therapeuten Lisette Dierick / Brigitta Mak - Uitgeverij : Ankh-Hermes bv, Deventer 1997 - ISBN 90 202 4316 0 De media berichten steeds vaker over de ziekte ME, ook wel 'chronisch vermoeidheidssyndroom' genoemd. Het gaat dan over de klachten, de beleving van de ziekte en de maatschappelijke gevolgen ervan. Bij gebrek aan steun vanuit de reguliere geneeskunde zoeken veel ME-patiënten hun heil in het alternatieve circuit. Ook daar is het resultaat vaak geen of slechts een geringe verbetering van de klachten. Toch zijn er mensen opgeknapt van ME. Als mede-patiënten vroegen de auteurs zich af hoe ze dat voor elkaar hadden gekregen. In dit boek komen vrouwen, kinderen en een man aan het woord die op totaal verschillende wijze van langdurige ME hersteld zijn. Zij kunnen een wegwijzer zijn voor de 20.000 ME-patienten in Nederland. Zij hebben de ziekte tenslotte (grotendeels) overwonnen ! Ook geven een aantal behandelaars meer achtergrondinformatie over de ziekte en wat men er aan kan doen. Uit alle interviews komt de ontwrichtende werking van ME naar voren. Het is tenslotte niet eenvoudig om grenzen te accepteren waardoor je als een invalide leeft. Toch lukt het mensen om binnen die grenzen wat van het leven te maken, van daaruit weer wat op te bouwen en zelfs te herstellen. ME-patiënten en vele anderen zullen de worsteling herkennen en ontroerd worden door zoveel doorzettingsvermogen, maar ook hoop putten en tot nieuwe inzichten komen. Want al bestaat er op dit moment geen behandeling die herstel van ME garandeert, toch blijkt het mogelijk een weg naar gezondheid te vinden. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666765083&Section=BOOK
22 - Meer slapen doet beter leven Medinet, 13-08-01 "Slapeloosheid is het meest onderschatte gezondheidsprobleem van vandaag." Een goede nachtrust draagt bij tot een goede levenskwaliteit en een goed professioneel functioneren. Toch zijn er heel wat mensen die om uiteenlopende redenen op hun slaap beknibbelen of slecht slapen. In een aantal gevallen heeft dat ernstige gevolgen .../... Cfr. : http://www.medinet.be/shownews.asp?ID=473
23. - Moe en onbegrepen - Positief omgaan met chronische vermoeidheid Stefan Lievens/Ethel Schaut - Uitgeverij Lannoo, Tielt 1999 - ISBN 90-209-3607-7 - Prof. Dr. Stefan Lievens is psycholoog en hoogleraar aan de universiteit Gent. Hij is auteur van nationale en internationale publicaties over testpsychologie, personeelsselectie, grafologie, graffiti, medische psychologie en toepassingen van de psychologie in de sport en de tandheelkunde. - Ethel Schaut is betrokken bij de hulpverlening van CVS-patiënten. Haar getuigenissen over het chronische vermoeidheidssyndroom zijn een aangrijpend 'document humain' dat als een rode draad doorheen de verschillende hoofdstukken van het boek loopt. Het Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS), ook wel ME genoemd, is een ernstige, langer dan zes maanden aanhoudende of regelmatig terugkerende vermoeidheid. Deze ziekte, officieel geclassificeerd door de Wereldgezondheidsorganisatie, tast het lichamelijke en psychosociaal functioneren gevoelig aan. Afhankelijk van hun specialisme benaderen de vele auteurs van dit boek de ziekten CVS en ME steeds vanuit de medische, psychosociale of juridische invalshoek. Hun bedoeling is om dankzij deze veelzijdige, duidelijke informatie het begrip en de erkenning te bewerkstelligen, waar het toenemend aantal CVS/ME-patiënten recht op heeft. Niet alleen de Wetenschappers komen aan bod, ook de patiënten zelf getuigen van de problemen waar ze in hun dagelijks functioneren mee te maken hebben. Door de vaak aangrijpende levensverhalen neemt de herkenbaarheid voor de lezer in belangrijke mate toe. Wetenschappelijk blijkt dat CVS/ME een zeer moeilijk te verklaren syndroom. In een synthese bespreken de auteurs volgende controverse: is de oorzaak een lichamelijke stoornis in de enzymenwerking en de energiehuishouding of is het veeleer een psychosomatisch probleem ('het zit tussen de oren'). 'Moe en onbegrepen' is een helder boek over en voor CVS/ME-patiënten, hun zorgverleners en hulpverleners én voor alle lezers die in hun directe omgeving met het chronisch vermoeidheidssyndroom te maken hebben. Cfr. : http://209.85.135.104/search?q=cache:BiKVNCMQgfEJ:www.mecvs.net/module-ME_CVS_docs-viewpub-tid-2-pid-13.html+Moe+en+onbegrepen&hl=nl&ct=clnk&cd=2&gl=be&lr=lang_nl
24. - Moe in tijden van stress - Luisteren naar het chronische vermoeidheidssyndroom Boudewijn Van Houdenhove - Lannoo, Tielt 2001 - ISBN 90-209-4323-5 NUGI 745 Boudewijn Van Houdenhove is psychiater, hoogleraar aan de faculteit Geneeskunde van de K.U.Leuven en kliniekhoofd van de Psychosomatische Revalidatieafdeling van het U.Z. Pellenberg. Hij wordt algemeen erkend als een autoriteit op het vlak van CVS en fibromyalgie. Hij publiceert over dit onderwerp in tal van internationale tijdschriften. Eerder publiceerde hij bij uitgeverij Lannoo het veelgelezen boek 'Ziek zonder ziekte' Chronische vermoeidheid en pijn lijken op weg om dé kwalen te worden van deze tijd. Bij de mensen die eraan lijden, wordt meestal geen lichamelijke verklaring gevonden. Uiteindelijk krijgen ze – vaak na lang ‘shoppen’ in de geneeskunde – het etiket ‘chronischevermoeidheidssyndroom’ (CVS, ook ME genoemd) of 'fibromyalgie' opgeplakt. Wat is er met hen aan de hand ? Zijn ze ten prooi gevallen aan een nieuw virus, aan een moeilijk opspoorbare bacterie ? Of ... zit het misschien tussen de oren ? De overtrokken controverse rond beide syndromen bracht de auteur ertoe zijn ervaringen, gebaseerd op tweeduizend patiëntenverhalen, op te schrijven. Hij is ervan overtuigd dat in die verhalen de sleutel zit om de klachten én het ernstige lijden te begrijpen. In dit toegankelijke boek breekt professor Van Houdenhove een lans voor een brede psychosociale kijk op CVS en fibromyalgie. Nieuwe inzichten in het functioneren van ons stresssysteem en de wijze waarop het kan worden ontregeld, maken volgens hem de onvruchtbare discussies over 'somatische versus psychische oorzaken' overbodig. Bovendien kan deze brede visie een realistisch perspectief bieden op behandeling. Het boek stelt ook de vraag hoe onze maatschappij moet omgaan met het toenemende aantal mensen dat onder stressgebonden aandoeningen bezwijkt. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=1001004000009838&Section=BOOK
25. - Nooit meer moe Oscar Christensen - Uitgeverij Sijthoff Vaak moe, snel pijn in de spieren, slechtgeheugen, nerveus en gespannen, depressief, huilbuien, agressief, hartkloppingen, overmatige transpiratie, jeuk, koude handen en voeten. Als u enkele van deze symtonen vertoont, is het suikergehalte van uw bloed waarschijnlijk niet in orde. Dit boek zal voor vele vermoeide mensen die zich in het boek verdiepen en toepassen, een keerpunt in hun leven betekenen. Cfr. : http://www.boekenverkoper.nl/page_maker.php?book_owner=20050200&boek_id=5262156 Cfr. ook :http://www.skepsis.nl/suiker.html
26. - Nooit meer moe - De psychologie van rust en ontspanning Jolet Plomp - Unieboek BV, 2003 – ISBN10 : 9026928637 | ISBN13 : 9789026928635 We zijn allemaal wel eens moe - lichamelijk of geestelijk - maar na een goede nachtrust is dat vaak weer over. Anders is het als je dagen, weken of maanden achtereen moe en lusteloos bent. Na stress en burnout is chronische vermoeidheid het nieuwe sluipende gevaar voor de perfectionistische Nederlander die zichzelf geen rust gunt. Dat ligt gedeeltelijk aan het werk en de hoge werkdruk, maar ook aan de hoge eisen die we onszelf stellen en aan de overvolle privé-agenda's. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=1001004001986328&Section=BOOK
29. - Suiker, amalgaam en hun invloed op uw gezondheid ? - Een ontmaskering Richard van der Poort - Uitgeverij Ankh-Hermes bv (Ankertjesserie nr 128), Deventer - ISBN 90-202-0695-8 Witte suiker is ongezond, hetgeen zoetjesaan wel bekend is. Hij heeft een schadelijke invloed op het lichaam : hij onttrekt kalk aan de botten, doet een aanslag op vitaminen en mineralen, ontregelt de suikerhuishouding en bevordert het tandbederf. Verder speelt suiker een rol bij het ontstaan van hypoglykemie, kanker en psychische ontregeling. De gaten in onze tanden en kiezen worden in de regel met amalgaam gevuld dat kwik bevat. Dit kwik komt geleidelijk in het lichaam terecht en tast zo tal van organen en functies aan. De auteur baseert zijn visie op uitgebreid onderzoek, praktijkervaring, alarmerende rapporten en ontwikkelingen in binnen- en buitenland. Sinds 1826 wordt amalgaam op grote schaal gebruikt. Vooral de laatste tijd zijn er steeds meer aanwijzingen dat door verschillende oorzaken kwik uit het amalgaam lekt en in het lichaam terechtkomt. De gevolgen hiervan kunnen zijn: aangetaste organen, chronische vermoeidheid, buikklachten etcetera. Er is echter geen reden tot wanhoop. Er zijn gezonde en lekkere vervangingsmiddelen voor suiker en in plaats van amalgaam kan in de meeste gevallen een composietvulling worden gebruikt. Zowel (tand)arts als patiënt kunnen baat hebben bij dit 'Ankertje'. Het geeft een duidelijk en actueel beeld van genoemde problemen en geeft informatie over de nieuwste inzichten en mogelijkheden hieromtrent. Recensie van J.G. Bol (NBD|Biblion) : In de kring van alternatieve genezers, en met name binnen de acupunctuur, is al jaren de nadelige invloed op de gezondheid bekend van suiker en amalgaam. Vanuit die achtergrond werd door de auteur, van wie overigens gegevens ontbreken, een inventarisatie gedaan van wetenschappelijk onderzoek op dit terrein. De eerste helft handelt over de relatie tussen suiker in de voeding en zaken als vitamine- en kalkgebrek, kanker, tandbederf etc. In het tweede deel wordt een overzicht gegeven van de effecten van amalgaam als gebitsvulling op allerlei organen in het lichaam en wordt aangedrongen op het gebruik van vervangingsmiddelen van amalgaam door tandartsen. Jammer genoeg blijft dit boekje steken bij een onduidelijke inventarisatie van gegevens, waarbij een mengelmoes van wetenschappelijke gegevens en vooronderstellingen tot een veelvoud van conclusies leidt. Een weinig overtuigend boekje. Cfr. :http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666807416&Section=BOOK
30. - Vermoeidheid overwinnen Wilfred A. Nix - Uitgeverij : Het Spectrum, Utrecht - ISBN 90-274-6363-8 (uit het Duits vertaald – 1996) U bent vaak moe of u bent al een hele poos moe. Dat heeft u dan gemeen met een hoop andere mensen : ruim twee miljoen landgenoten klagen over chronische vermoeidheid. Maar u hoeft zich er natuurlijk niet bij neer te leggen. U kunt om te beginnen achterhalen wat de oorzaak van uw moeheid is. In dit boek komen alle mogelijkheden aan bod: van inslaap- en doorslaapproblemen tot en met allergieën en het chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS of ME). Prof. dr. W.A. Nix, expert op het gebied van zenuw- en spieraandoeningen, beschrijft vervolgens welke onderzoekmethoden en therapieën artsen in de strijd kunnen werpen en vooral wat u zèlf kunt ondernemen. Vermoeidheid overwinnen bevat de nieuwste inzichten over vermoeidheid. Het boek is ook zeer geschikt voor (para)medische opleidingen. Cfr. : http://www.tlichtpuntje.be/voor%20u%20gelezen.htm#35
31. - Vermoeidheid, waarom eigenlijk ? - Gedachten over menselijke energie, levenskracht en hoe daarmee om te gaan Jaap Huibers - Uitgeverij Ankh-Hermes bv (Ankertjesserie nr 72), Deventer - ISBN 90-202-0637-0 Vermoeidheid is een zeer veel voorkomend verschijnsel in deze tijd. Spanningen, een gejaagd leven, ongezonde voeding en een onregelmatige leefwijze zijn belangrijke factoren bij het ontstaan van vermoeidheid. De auteur tracht echter niet zozeer de achtergronden van onze vermoeidheid op te sporen als wel de achtergronden van onze energie-aanmaak. Dus niet : hoe kom ik van mijn vermoeidheid af, maar wél : hoe kom ik aan meer energie ? Hoe ontstaat mijn energie ? Jaap Huibers beschrijft hoe onze energie gevormd wordt in onze zeven - vanouds bekende - hoofdorganen. Een gebrekkige werking van een van deze 'energie-organen' kan een 'lek' doen ontstaan in de daarmee samenhangende vorm van energie. Om elk orgaan zo optimaal mogelijk te laten functioneren beschrijft de auteur een veertiental kruiden welke in een bijzondere relatie staan tot deze organen. Recensie van E. Wannee-Immerzeel (NBD|Biblion) : In deze drukke en jachtige tijd is vermoeidheid een algemeen verschijnsel. Schrijver van dit boekje heeft ontdekt dat dit probleem ook van een andere kant dan de gangbare kan worden bekeken. Hij gaat eerst zoeken naar het ontstaan van vermoeidheid en ontdekt dat het een gebrek is aan energie. Belangrijk is om meer energie te krijgen en zuinig met de energie die men heeft om te springen. Hij legt een verband tussen de kosmische krachten (planeetstanden) en andere invloeden op de individuele mens, maar behandelt ook bepaalde kruiden en voeding bij de diverse soorten vermoeidheid. Op verschillende plaatsen wordt verwezen naar andere boekjes van hemzelf. Het boekje is bedoeld voor de niet-kritische leek die zich openstelt voor gedachten over alternatieve geneeswijzen. Deze zal hier enkele aanknopingspunten vinden, maar of de inhoud zich ook in praktijk laat vertalen ? Het boekje is met slechts enkele verklarende tekeningetjes geïllustreerd. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666782041&Section=BOOK
32. - Voedselintolerantie - Het onbegrepen leed Barbara Goedbloed - Uitgeverij Ankh-Hermes bv (Ankertjesserie nr 192), Deventer - ISBN 90-202-0821-7 Veel mensen krijgen na het eten van bepaalde voedingsmiddelen zeer hinderlijke 'bijwerkingen', verschijnselen die ook door uitgebreid medisch onderzoek niet bevredigend kunnen worden verklaard. Evenmin kan worden aangetoond dat er sprake is van een allergie of een organische afwijking. De schrijfster van dit boekje is de mening toegedaan dat de oorzaak van deze vaak niet serieus genomen klachten moet worden gezocht in de voortdurend aanwezige invloed die voeding, lichaam, psyche en omgeving op elkaar uitoefenen. In het eerste gedeelte van het boek vertelt de schrijfster hoe ze er toe kwam zich in deze problematiek te gaan verdiepen, en wat voedselintolerantie eigenlijk inhoudt. Vervolgens laat zij een aantal patiënten hun verhaal vertellen. Verder geeft de auteur uitvoerige informatie over voedingsmiddelen en geeft zij aan hoe wij zelf onze intolerantie voor bepaalde voedingsmiddelen kunnen opsporen en welke therapieën er zijn om de problemen te verhelpen. Ten slotte bevat dit 'Ankertje' een schat aan praktische gegevens in de vorm van diëetadviezen en lijsten en schema's die u zullen helpen het voedingspatroon te vinden dat het best aansluit bij u en uw persoonlijke omstandigheden. Recensie van A. Jeeninga (NBD|Biblion) : Dit boekje gaat over de onbegrepen en soms ook ongrijpbare voedselintolerantie. Veel mensen kunnen op voedsel reageren met bijwerkingen. Dit kunnen zijn directe bijwerkingen zoals uitslag, maagpijn en diarree, maar er blijken ook veel andere klachten te zijn bijvoorbeeld slecht slapen, agressief gedrag, depressiviteit e.d. die kunnen berusten op voedingsbestanddelen. Voeding, lichaam en psyche zijn op een of andere manier met elkaar verbonden. Dit tracht de schrijfster, een psycho-sociaal therapeute, die als uitgangspunt de voeding heeft, in dit boekje uit te leggen aan de hand van praktijkvoorbeelden. Er zit een uitgebreide vragenlijst in en aan de hand daarvan zou je kunnen uitzoeken of je misschien op een of ander voedingsmiddel reageert. Daarna bespreekt ze ook therapiemogelijkheden waarvan de behandeling met diëten uiteraard een van de belangrijkste is. Het blijft allemaal wat theoretisch omdat wetenschappelijk veel van deze dingen niet kunnen worden aangetoond. Een literatuur- en adressenlijst is toegevoegd. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666774148&Section=BOOK
33. - Volop energie ! Chronische vermoeidheid overwinnen met het complete Mind/Body-programma Deepak Chopra - Uitgeverij : Ankh-Hermes bv, Deventer - ISBN 90-202-4322-5 'Volop energie !' Voor velen een lang gekoesterde wens die nooit in vervulling lijkt te zullen gaan ? De meesten van ons leggen zich erbij neer dat ze chronisch geplaagd worden door vermoeidheid. In ons overvolle, vaak jachtige bestaan vinden we immers weinig tijd voor rust en ontspanning. Met het complete programma voor lichaam en geest van Dr. Chopra kunnen we daar iets aan doen. Zijn benadering is gebaseerd op de Indiaanse geneeskunst, ayurveda, die na vijfduizend jaar nog springlevend is en bovendien uitstekend blijkt te passen bij de inzichten van de moderne psycho-somatische geneeskunde. Door toepassing van het Mind/Body-programma kunnen we meer energie uit ons voedsel halen, energie-slorpend gedrag veranderen, een harmonischer leefpatroon ontwikkelen en de stress in ons leven verminderen. We krijgen zo weer toegang tot onze bron van vitaliteit en zelfvertrouwen en gaan ons fitter en vitaler voelen dan ooit ! Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=666760009&Section=BOOK
34. - Werelddag van het chronische-vermoeidheidssyndroom (CVS) - 12 mei 2004 Medinet.be, 11.05.04 Over deze complexe, mysterieuze en controversiële aandoening blijven meer vragen dan antwoorden. Het chronische-vermoeidheidssyndroom (CVS) is zeker geen nieuwe ziekte : er zijn aanwijzingen dat CVS eeuwen geleden ook reeds voorkwam. Over het algemeen is de aandoening nog onvoldoende bekend, wordt ze niet snel genoeg herkend en krijgt ze niet voldoende erkenning. Deze ziekte is pas sinds 1 april 2003 door het RIZIV in ons land erkend als ziekte. Patiënten met het CVS hebben nochtans evenveel recht op steun en wetenschappelijke inzet als mensen met andere ziektes .../... Cfr. : http://www.medinet.be/shownews.asp?ID=261 Cfr. ook : http://www.e-gezondheid.be/nl/tijdschrift_gezondheid/sante_gezondheid_ziekten/Het_chronische_vermoeidheids syndroom_meer_dan_moeheid-12186-962-art.htm
35. - Ziek zijn is niet normaal - Neem verantwoordelijkheid voor je toekomst: we zijn geboren om vitaal te zijn Roy Martina - Uitgeverij Andromeda, 2003 – ISBN10 : 9055991589 | ISBN13 : 9789055991587 Dit is een boek dat je ogen zal openen over de gezondheidszorg en vooral wat jij zelf kunt doen om ziekte te voorkomen. Veel mensen hebben er, als ze gezondheidsklachten hebben, genoeg van om te horen dat ze ermee moeten leren leven, dat het tussen hun oren zit, dat ze voor de rest van hun leven chemische medicijnen moeten slikken, dat het door de ouderdom komt, dat het de overgang is of dat er niets aan te doen is. Veel mensen zijn moe van de bijwerkingen van medicijnen die hun rijvaardigheid kunnen beïnvloeden, maagbloedingen kunnen geven, misselijkheid, droge mond, leverdegeneratie enzovoort kunnen veroorzaken. Menigeen vraagt zich af waarom de ziektekostenverzekeringen steeds duurder worden, terwijl de kwaliteit van de geneeskunde achteruitgaat. Hoe kan het dat artsen steeds minder patiënten zien, maar dat de tijd per patiënt niet langer wordt. Iedereen die dit leest, ziet dat de conventionele geneeskunde niet de antwoorden heeft die men ervan verwacht. Iedereen die erover nadenkt, begrijpt dat het tijd wordt om het heft in eigen handen te nemen. Genoeg is genoeg, ziek zijn is geen pretje en bovendien een kostbare aangelegenheid. Met dit boek kun je je toekomst veranderen. Je staat nu op een kruising van drie wegen waaruit je kunt kiezen : - De ingeslagen weg vervolgen en maar hopen dat alles goed zal gaan. Je vertrouwen behouden in de zogenaamd wetenschappelijke aanpak met chemische geneesmiddelen die elk weer bijwerkingen hebben. - De route nemen naar een alternatieve genezer/therapeut. Niet weten wat je dan krijgt en er pas eentje vinden die bij je past door er veel uit te proberen. - Je eigen weg gaan. Je eigen verantwoordelijkheid nemen en zelf leren hoe gezond en vitaal te worden en te blijven. De keuze is aan jou. Als je ervoor kiest zelf te leren hoe je gezond en vitaal kunt blijven door kennis te nemen van de ervaringen van iemand die al 27 jaar arts is - waarvan 25 jaar alternatief onderzoeker - en die ondersteund wordt door een team van ervaren therapeuten, dan is dit een boek voor jou. In dit boek leer je hoe je kunt voorkomen dat je in de vicieuze cirkel van ziekte terechtkomt. Want : ziek zijn is niet normaal. Neem verantwoordelijkheid voor je toekomst : we zijn geboren om vitaal te zijn. Recensie (NBD|Biblion) : De auteur, arts voor preventieve geneeswijzen, staat een andere gezondheidszorg voor. Hij fulmineert tegen de huidige medische stand en de farmaceutische industrie, die met hun therapieen en medicijnen eerder ziekten in stand houden (goed voor de omzet) dan genezen. Ook het consumptiepatroon is behoorlijk ziekmakend. Hij stelt een leefwijze voor, die preventief gezondheidsbevorderend werkt en vitaliseert. Hij beschrijft daarvoor andere vormen van eten, drinken en slapen, gebaseerd op een disciplinair leven vanuit eigen verantwoordelijkheid. Hij sluit af met een zelfheling workshop. De adviezen zijn heel praktisch. De schrijfstijl is heel direct, concreet en energiek. Zijn persoonlijke betrokkenheid straalt ervan af. Hij herhaalt zichzelf nogal eens. Af en toe begeeft hij zich op spiritueel terrein. Het boek heeft louter tekst. De geknakte zonnebloem van de kaft is ook de achtergrond van de paginanummering en de eerste bladzijde van een hoofdstuk. Het is een vlot leesbaar zelfhulpboek, bestemd voor een breed publiek, dat preventief aan zijn gezondheid wil werken. Cfr. : http://www.nl.bol.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/nl/-/EUR/BOL_DisplayProductInformation-Start?BOL_OWNER_ID=1001004001983868&Section=BOOK
36. - Ziek zonder ziekte Boudewijn Van Houdenhove - Uitgeverij : Lannoo, Tielt, 1998 - ISBN 90-209-3447-3 Boudewijn Van Houdenhove is neuropsychiater, hoogleraar medische psychologie en psycho-pathologie van de Faculteit Geneeskunde van de K.U. Leuven en kliniekhoofd van de psycho-somatische revalidatieafdeling van het U.Z. Pellenberg. Eerder publiceerde hij wetenschappelijke artikelen en boeken over chronische pijn, chronische vermoeidheid, liaison-psychiatrie en psychosomatiek. Steeds meer mensen hebben lichamelijke klachten zonder dat een duidelijke ziekte gevonden kan worden. Chronische pijn en recent vooral chronische vermoeidheid vormen type-voorbeelden. Vaak stuiten dergelijke klachten op onbegrip vanwege de omgeving. En ook onze hooggespecialiseerde geneeskunde weet er niet goed raad mee. De betrokken patiënten lopen niet zelden vast in eindeloos 'doktershoppen' en raadplegen van alternatieve genezers van diverse pluimage. Vanuit zijn jarenlange ervaring als psychiater in een algemeen Ziekenhuis, ontleedt professor Van Houdenhove haarscherp de redenen voor deze impasse. Als verantwoordelijke factoren wijst hij onder meer aan : het hardnekkig dualistisch denken (ziek-zijn is ofwel somatisch ofwel psychisch), de gebrekkige opleiding van artsen in de psychosociale aspecten van de geneeskunde en de neiging van veel patiënten om hun emotionele problemen niet onder ogen te willen zien. Het 'moderne' psychosomatisch denken - waarin het stress-concept centraal staat - kan een uitweg bieden. Stress slaat immers een brug tussen lichaam en geest. Door stress kunnen verschillende vormen van 'psychosomatische klachten ontstaan. Het onvruchtbare 'of-of' denken wordt door dit concept overbodig gemaakt. Professor Van Houdenhove ruimt een aantal misverstanden rond de term 'psychosomatiek' uit de weg. Daarna bespreekt hij, geïllustreerd met vele boeiende gevallen uit de praktijk de 'vele gezichten' die psychosomatische klachten kunnen aannemen. Ook man-vrouw-verschillen, leeftijdsgebonden aspecten, diverse behandelingsmethoden en problemen in de werksituatie en met controle-artsen krijgen uitvoerige aandacht. Het tegenwoordig zeer in de belangstelling staande en controversiële chronische vermoeidheidssyndroom beschouwt hij als hét psychosomatisch probleem van onze tijd. Cfr. : http://home.scarlet.be/~be077857/medische/cfs/boeken/ziek_zonder_ziekte.htm
Met excuses voor diegenen die nu pas per e-mail van mij vernemen (vanuit Zwitserland bleek onze provider Planet Internet per modem niet bereikbaar...) informeer ik jullie graag over de ontwikkelingen van de laatste week.
Op naar Zwitserland
Op zondag 4 maart zijn we om 9:30 uur met de auto naar Zwitserland vertrokken. Het was erg rustig op de weg en hadden de hele reis een stralende blauwe lucht vergezeld van een heerlijk zonnetje. Ondanks verschillende pauzes waren we al om 19:30 uur in ons hotel in de Anton-Pieck-achtige Altstad van Zug, gelegen aan een oogverblindend bergmeer met dito uitzicht !
In de hotelkamer ben ik, om maar meteen goed te beginnen, "plat op mijn bek gegaan" vanwege een mij niet opgevallen niveauverschil... Gelukkig had ik een goede reflex en brak ik mijn val met beide onderarmen en handen. Een goed begin is uiteindelijk het halve werk, nietwaar ?
De volgende dag konden we een beetje bijkomen van de reis en hebben we de omgeving van het meer met de auto en van het dorpje te voet verkend. Ook alvast naar de privé kliniek gereden, om te weten hoever en waar deze precies gelegen is. Ik was erg zenuwachtig die maandag, omdat we weliswaar in Zwitserland waren, maar in het geheel niet wisten of we misschien tevergeefs hiernaartoe waren afgereisd... en er in dat geval géén mogelijkheden meer waren voor een mogelijke (deel)genezing van de pijnlijke, uitputtende en mij zó enorm beperkende fibromyalgie.
Op bezoek bij Prof. Dr. Bauer
Na een redelijke nacht vroeg opgestaan om toilet te maken en tijdig te ontbijten. We hadden om 9:00 uur onze intake afspraak bij de privé kliniek van Prof. Dr. Bauer in Baar, nog geen kwartier bij ons hotel vandaan.
We werden hier buitengewoon hartelijk ontvangen door Lizelotte, de operatieverpleegkundige.
In de wachtkamer spraken we met een patiënt die daags daarvoor geopereerd was en op wondcontrole kwam. Die zag er, onder die omstandigheden, allerminst belabberd uit. Ook al was het duidelijk dat ze vanzelfsprekend enige last had van haar geopereerde arm.
Vervolgens prettig kennis gemaakt met Dr. Bauer, een hartelijke en geïnteresseerde man, waarmee we een kleine twee uur in conclaaf zijn geweest. Eén uur om mijn klachten te bespreken aan de hand van een daarvoor in de wachtkamer door mij ingevulde vragenlijst en drie kwartier ten behoeve van een uitgebreid, nauwkeurig en her en der pijnlijk lichamelijk onderzoek. De conclusie hiervan was : dat één kwadrant van mijn lichaam, namelijk linksonder, wat minder bleek te zijn aangetast dan de andere drie kwadranten, die fors bleken te zijn aangetast door... fibromyalgie ! Hoe vreemd het misschien ook over kan komen, ik was 'blij' met de bevestiging van mijn Fibromyalgie-diagnose, want nu kwam ik in aanmerking voor één (of toekomstig meerdere) operatie(s).
Een kwadrant is overigens te visualiseren door een denkbeeldige horizontale scheidingslijn ter hoogte van je navel en een vertikale scheidingslijn in het midden van je lichaam. Zo ontstaan vier kwadranten : links en rechtsboven(lichaam) en links en rechtsonder(lichaam). Het kwadrant rechtsboven bleek na het onderzoek de meeste klachten te geven en zou derhalve als eerste geopereerd kunnen worden... althans, als wij dat zouden zien zitten... Nou, dat zagen we zeker zitten ! Ieder lichtpuntje in het steeds donkerder wordende bestaan van iemand met een dergelijke progressieve chronische aandoening wordt met beide armen omhelsd. Zèlfs al bestaat de kans dat een dergelijke operatieve ingreep niet zal helpen (circa 10%)...
Wij togen die vroege dinsdagmiddag terug naar der Altstadt aan het meer in Zug, alwaar wij bij onze trendy 'huispizzeria' neersloegen om onze positieve ervaringen met elkaar te analyseren en... voor mezelf sprekend, te wennen aan het idee dat ik de volgende morgen, geopereerd zou (kunnen) gaan worden. Ik was met dat idee, ter bescherming van mijzelf, nog absoluut niet bezig geweest tot aan dat moment... Want behalve de operatie en het litteken van ongeveer 12 centimeter, betekende het vooral dat ik het ongeveer drie maanden rustig aan zou moeten gaan doen. Enerzijds vanwege het fet dat ik rechts ben en het om mijn rechter arm gaat en anderzijds vanwege de voorzichtige herbelasting danwel de voorzichtige revalidatie van de arm. Bewegen mag, maar het belasten moet langzaam worden opgebouwd. Ondanks dit voorland voelde ik me vooral héél erg opgelucht. Misschien zou deze wereldwijd unieke operatieve behandeling(en) van Prof. Dr. Bauer ook mij (een stuk) beter kunnen maken ? Waarbij nadrukkelijk opgemerkt dat ik –wederom vanwege zelfprotectie– terughoudend ben met mijn verwachtingen... Eérst zien (preciezer gezegd, me minder slecht voelen) dan (pas) geloven ! Anders kan ik het niet.
De operatie
Woensdagochtend 7 maart waren we om 9:45 in de kliniek, waar we om 10:00 uur hadden afgesproken. Ik was (opmerkelijk genoeg) nauwelijks zenuwachtig en had redelijk goed geslapen. Maar het zou nog even duren voordat ik aan de beurt was.
Tussen 10:00 en 11:00 uur kwamen verschillende mensen op wondcontrole die de dag daarvoor geopereerd waren... in de wachtkamer tref je elkaar en praat je, voor zover taalbarrières dat toelaten, als lotgenoten met elkaar over hoe de operatie verlopen was en hoe zij zich voelden na hun eerste of verdere operatieve ingrepen... Ondanks dat ons duidelijk werd dat mensen slecht geslapen hadden en pijn hadden, waren ze unaniem over hun ervaringen dat de operatie zelf geheel pijnloos was geweest. Hetgeen voor mij een prettige opsteker genoemd kon worden. Wist ik veel wat ik kon verwachten ? Achteraf gezien heb ik de stellige indruk dat deze pré-operatieve samenkomst doelbewust is geënsceneerd om mensen voor hun operatie door ervaringsdeskundige lotgenoten op een spontane en natuurlijke wijze gerust te laten stellen. Chapeau !
Om 10:50 uur werden we gereed gemaakt voor de operatiekamer. Ik schrijf 'we' omdat Wim de operatie graag wilde bijwonen en foto's wilde maken. Hetgeen voor Prof. Dr. Bauer geen enkel probleem was. Operatiezuster Lizelotte schoor wat haartjes van mijn arm weg. Deels ontkleedde ik mezelf en werd prettig op mijn rug geïnstalleerd op de operatietafel. In mijn linker arm werd door Lizelotte vaardig een waakinfuus aangebracht. Mijn rechterarm lag uitgestrekt op een plateau ter rechterzijde van de operatietafel. Inmiddels werd Wim ten tonele gevoerd in een koket groen pakje met dito muts... werkelijk, adembenemend ! Lizelotte meldde dat zij via het infuus een zogenaamde 'happydrug' ging inspuiten. Ik merkte hier ogenschijnlijk niet zo veel van behalve dat ik aanvankelijk een soort van dubbelzicht had, zo ongeveer alsof je teveel gedronken hebt... Ik ben -bij mijn weten- de gehele operatie bij kennis geweest. Toch heb ik achteraf van Wim en aan de hand van de foto's begrepen, dat Dr. Bauer en Lizelotte daarna met mijn rechterarm in de weer zijn geweest om deze lokaal te verdoven. Ik heb hiervan niets gevoeld of meegekregen. Met een lange flexibele soort van kleurgemarkeerde kunststof naald, die verbonden was aan een electro-impuls apparaatje en een injectiespuit met verdovingsmiddel, gingen zij in mijn rechterarm trefzeker op zoek naar de verschillende zenuwen die zij –op basis van een beoogde reflex van de hand– lokaliseerden via een stroompulsje, om deze vervolgens via dezelfde flexibele kunststof naald lokaal te verdoven. Ik heb hiervan helemaal niets gevoeld.
Hierna gingen beiden zich scrubben en hesen zij zich verder in hun operatiepakken, mutsjes en operatie-vergrootglas-bril. Mijn arm werd middels een soort van manchet (zo'n soort van bloeddrukmeting opblaasgeval) bloedvrij gemaakt ter hoogte van mijn bovenarm en de onderarm werd volledig gedesinfecteerd met een oranjegekleurde alcoholoplossing en verder in steriele doeken ingepakt. Zelf had ik geen zicht op de operatie maar ik kon de Professor en Lizelotte wel in de ogen kijken. Zij hield mijn arm de gehele operatie met twee handen vast in de voor de chirurg meest geschikte positie. De eerste incisie van ±12 cm. in de huid werd gemaakt vanaf iets boven de elleboog tot ongeveer het midden van de bovenarm. Daarna volgde een incisie van de spier(en) waarna er in de diepte een opening ontstond. Prof. Bauer heeft vervolgens circa 7 zenuwknelpunten (Di 7, 8, 9, 10, 11 en Lu 5 en 6) ontdaan van de hun beknellende weefsels (kristalliseringen/verklevingen) in de tunnelachtige doorgangen waar de slagaders, bloedvaten en zenuwen gezamenlijk doorheen lopen in de dieper gelegen gebieden. De weggenomen weefsels werden getoond en kunnen door de patiënt desgewenst in een reageerbuisje met een formaldehyde oplossing worden meegenomen. Na deze 30-45 minuten durende weefselverwijdering is de doorbloeding van de arm weer op gang gebracht waarna bloedingen met een electrisch pincet werden dichtgeschroeid. Vervolgens werd de wond in drie hechtlagen gesloten. De huid is keurig netjes van binnen uit met een oplosbare draad gehecht. Hierna is de wond ruim rondom afgedekt met een Varihesive-pleister. Een soort van stugge gel-achtige zelfklevende transparante kunsthuid, die ruim bovenop de wond geplakt wordt. Daarna volgt ter bescherming een wattige laag die met een verband wordt ingepakt en vastgezet. De littekens van patiënten die een jaar daarvoor geopereerd waren zagen er overigens uit als een dun strak licht getint streepje.
Na de operatie werden alle steriele doeken weggehaald. Ik voelde me enkele minuten kil, bibberig en een beetje shaky over mijn hele lijf. Daarna ben ik rustig opgestaan en ben nog even in de wachtruimte gaan zitten met een glaasje water. Ik voelde geen pijn maar kreeg wel langzaam het gevoel in mijn rechterhand terug. Een indicatie voor het innemen van de eerste pijnstiller die werd verstrekt. Na twee uur de tweede en drie uur daarna de derde er achteraan. Binnen een uur na de operatie zaten we met mijn arm in een mitella of naast me op tafel uitgebreid te lunchen in ons hotel. Ik stierf van de honger ! Jawel, linkshandig wel te verstaan. Voor het snijden had ik even hulp van Wim nodig maar verder redde ik mezelf boven verwachting goed met mijn linker hand. Langzaamaan voelde ik mijn rechter arm en hand dikker worden en enigermate zeer gaan doen. Ik was intussen ook best moe en ben in bed gaan liggen met mijn arm op een stapel kussens zodat de zwaartekracht meewerkt aan het terugdringen van de zwelling.
Die namiddag, avond en nacht op bed doorgebracht. Waarbij je niet diep slaapt maar onhandig heen en weer gaat tussen soezen en onrustig slapen. Desalniettemin op tijd uit de veren en met behulp van een armlange 'veterinaire handschoen' (!) en ducktape ter afdichting op de bovenarm gedouched met de nodige hulp van Wim. Die houden we erin !
Na het linkshandige ontbijt en dito stoelgang afhandeling (...) op naar Baar voor de wondcontrole door Prof. Dr. Bauer.
Ik had de (close-up) foto's, die Wim gemaakt had, nog niet willen zien, dus zag ik mijn onder die transparante pleister zichtbare wond voor de éérste keer. Ik moest er even aan wennen maar het viel me alleszins mee ! De wond zag er ondanks minimaal bloed- en lichaamseigen-lijm verlies prima uit. We kregen uitleg over mogelijke wondcomplicaties, wondverzorging en de structureel 5x daags te verrichten revalidatie- en, later in het traject, belastingoefeningen. Die we ook nog eens helder omschreven op papier hebben meegekregen. De middels die transparante kunsthuid afgedichte wond werd ter bescherming nogmaals ingepakt zoals eerder. Na uitvoerige dankzegging en de afspraak het team te zullen informeren over mogelijke complicaties en/of de mogelijke (tijdelijke toe-) of afname van de Fibromyalgie klachten, zijn we terugegaan naar Zug alwaar ik na een eenvoudige doch overheerlijke verse Italiaanse Pizza met dito glaasje dieprode wijn, weer in bed ben gekropen om wat te rusten.
De terugreis
De dag daarna - op vrijdag - moesten we vroeg uit de veren vanwege onze terugreis naar Nederland. Deze was aanmerkelijk inspannender dan onze heenreis, zowel voor Wim die alleen moest rijden als voor mij. Ondanks dat ik me in een comfortabele ligstand bevond en mijn arm in een zachte sjaal kon hangen boven mijn lichaam, die we bevestigd hadden aan de handgreep. Natuurlijk ter bevordering van het terugdringen van de zwelling in arm en hand. Behalve dat het aanmerkelijk drukker was op de weg, werkte het weer in Duitsland in de vorm van stortbuien ook niet erg mee. Verder verslikte ons navigatiesysteem zich in de route bij het overschrijden van de Nederlandse grens wat ons, vanwege een snelweg omleiding, pakweg een half uur extra heeft gekost. Kortom : we vertrokken uit Zug om 10:15 uur en waren zu Hause om 20:30 uur. Tot zover de reis.
En dan...
De dagen na terugkomst tot op vandaag ben ik lichamelijk moe, maar niet op een onprettige manier. Ik slaap 's-nachts tamelijk goed en langer dan daarvoor en ook in de namiddag probeer ik nog enkele uurtjes onder zeil te gaan, wat meestal goed lukt. Mijn geopereerde arm voelt nog wat gezwollen net als mijn rechterhand. Echt pijnlijk is het niet, soms trekt het een beetje of steekt het hier en daar. Mijn hand is redelijk gevoelig. Soms ervaar ik electriciteitsachtige sensaties in mijn arm die soms ook wat jeukt en/of kriebelt. De vraag of ik 'al' enige verbetering bemerk van mijn fibromyalgie klachten kan ik niet beantwoorden. Hooguit valt op dat ik wat helderder in mijn hoofd lijk te zijn en dat mijn nek, rug en schouders minder opspelen. Maar dit is een zeer premature indruk, waaraan ik zelf nog geen enkele conclusie durf te verbinden. Kortom : de komende weken en maanden zullen in het teken staan van een gestaag herstel van de wond en rechterarm. Of en in welke mate er sprake zal blijken te zijn van een afname van mijn fibromyalgie-klachten, valt nog af te wachten...
Ik hou jullie op de hoogte !
Rest me af te sluiten met een dankwoord aan al diegenen die zo liefdevol en betrokken hebben gereageerd op onze SMS berichtgeving of uit zichzelf ! Het was hartverwarmend en miste zijn doel zeker niet !
There is increasing evidence that stress and depression may play a crucial role in the aetiology and pathophysiology of fibromyalgia (FM). We first review recent studies on the possible role of life stress, including childhood trauma, in FM. Subsequently we focus on clinical and aetio-pathogenetic links between stress, depression and pain. We put forward the hypothesis that chronic stress/depression may contribute to a dysregulation of neuro-endocrine, immune and central pain mechanisms in FM. Finally, we discuss some future directions, including the use of new conceptual models, research topics and strategies, as well as potential implications from recent studies in affective disorders for the treatment of FM.
Kinderen met gestresste ouders hebben vaker koorts en minder weerstand. Het gaat vooral om ouders die stress 'van buiten' hebben of stress hebben met een psychische oorzaak, zoals een depressie. Dat meldt dagblad NRC.
Onderzoekers van de Universiteit van Rochester – cfr. : http://www.rochester.edu/ - deden hier onderzoek naar onder 169 kinderen tussen de 5 en 10 jaar en hun ouders. Ze ontdekten dat chronische stress die veroorzaakt wordt door de omgeving effect heeft op de kinderen en leidt tot meer koorts of ziekte. Stress die ouderschap met zich mee brengt heeft geen invloed. Eerder was al ontdekt dat kinderen met aanleg voor eczeem en astma eerder een allergische reactie krijgen als er meer stress in het gezin is. Kinderen met gespannen ouders functioneren ook emotioneel en sociaal vaak slechter.
Kinderen van ouders die lang onder stress staan, hebben vaker koorts en een slechter werkend afweersysteem. Vooral de stress door druk van buiten op het gezin, of door psychische ziekten heeft invloed.
In de gisteren uitgekomen Archives of Pediatric and Adolescent Medicine, een Amerikaans medisch-wetenschappelijk tijdschrift, schrijven psychiaters, kinderartsen en microbiologen van de University of Rochester hoe ze bij de ouders van bijna 170 kinderen stresstests afnamen en bij de kinderen het bloed onderzochten op de activiteit van het afweersysteem. De ouders hielden dagboekjes bij waarin ze ziektes en kwaaltjes van hun kinderen noteerden. Dat gebeurde anderhalf jaar lang. Ouders die onder stress stonden, hadden kinderen die vaker koorts kregen. Die kinderen hadden ook een hogere activiteit van natural killer cells (NK-cellen) in hun bloed.
NK-cellen zijn cellen van het afweersysteem die vooral belangrijk zijn bij de snelle afweer tegen virusinfecties. NK-cellen die een lichaamscel aantreffen die door een virus is geïnfecteerd, zetten die lichaamscel aan tot georganiseerde celdood (apoptose). Daarbij wordt ook het virus onschadelijk gemaakt. Bij volwassenen die chronisch onder stress staan is de NK-activiteit juist verminderd. De reactie is dus net andersom als bij de kinderen.
Bij kinderen met aanleg voor astma en eczeem (een atopische constitutie) hadden onderzoekers eerder gezien dat stress in het gezin de reactie op allergie veroorzakende stoffen doet toenemen. Ook was al bekend dat gestresste ouders het emotioneel en sociaal functioneren van hun kinderen verslechteren. In dit onderzoek zijn twee verschillende soorten stress onderscheiden. Enerzijds de druk op de ouders of het hele gezin, anderzijds de stress door de ouderrol. Die druk of onvrede door de interactie tussen ouder en kind uitte zich bij de kinderen niet in meer koorts of ziekte. Het effect zagen de onderzoekers bij chronische stress ‘van buiten’ of door psychische ziekten (depressie bv.) van één van de ouders.
RIJSWIJK (ANP) – Gestreste ouders hebben vaker kinderen met koorts en een slecht afweersysteem. Dat blijkt uit een artikel van het Amerikaans wetenschappelijke tijdschrift Archives of Pediatric and Adolescent Medicine dat maandag is verschenen.
Onderzoekers van de University of Rochester kwamen tot deze conclusie na een tweejarig onderzoek bij 169 kinderen tussen de vijf en tien jaar oud. Het onderzoek toont aan dat kinderen met gestreste ouders vaker koorts krijgen en een hogere activiteit van ’natural killer cells’(NK–cellen) bezitten. Deze cellen zijn een onderdeel van het afweersysteem en vooral belangrijk bij de afweer van virusinfecties.
Stresstest Onderzoekers van de University of Rochester kwamen tot deze conclusie na twee jaar onderzoek bij 169 kinderen tussen de vijf en tien jaar oud. Tijdens het onderzoek werden stresstests afgenomen. Tegelijk werd het afweersysteem van de kinderen in de gaten gehouden.
Ziekten De ouders maakten aantekeningen van de psychische gesteldheid en de stress in de familie. Vooral stress 'van buiten' of door psychische ziekten bij de ouders hebben wel effect op de kinderen.
70 % van de vroegtijdige sterfgevallen te wijten zijn aan kanker, hartaanvallen, hersenbloeding, diabetes type 2 ?
70 % van de medische bezoeken en 60 % van deze sterfgevallen te wijten zijn aan slechte voedingsgewoonten ? Bron : Wereld Gezondheidsorganisatie (W.H.O.)
I. - Modern reumamedicijn helpt ook tegen vermoeidheid
Reumafonds Bron : Arthritis Rheum 2006; 55: 287-293
Etanercept is een modern anti-reumamedicijn, een zogenaamde TNF-blokker. Het medicijn blokkeert de aanmaak van een ontstekingseiwit, waardoor de gewrichtsontstekingen afnemen.
Dr. Amitabh Singh van Wyeth Research en zijn universitaire collega’s Larry Moreland (Alabama) en Mark Genovese (Stanford) vergeleken twee reumamedicijnen :
methotrexaat (MTX) en
etanercept.
De proefpersonen waren zowel patiënten die al meer dan 12 jaar aan reumatoïde artritis leden, als patiënten die nog geen jaar ziek waren. Bij de nog maar kortgeleden gediagnosticeerde patiënten bleek de vermoeidheid veel sneller en meer af te nemen als zij etanercept gebruikten dan MTX. In de andere groep werd etanercept eerst vergeleken met een neppil (placebo). Ook hier nam de vermoeidheid met etanercept meer af dan met een placebo. Als de patiënten switchten van placebo naar etanercept nam de vermoeidheid meteen af. Na zes maanden op etanercept voelden ongeveer 40% van hen zich een stuk minder moe. “Het kan goed zijn dat alle TNF-blokkers dit effect hebben”, zegt professor Tom Huizinga, reumatoloog in het LUMC te Leiden, ”maar bij mijn weten is dat nog niet goed onderzocht.”
Methotrexaat is nog een vrij onbekend medicijn. Toch wordt er steeds vaker MTX aan patiënten met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa gegeven. Dit omdat er vrijwel geen bijwerkingen bekend zijn. MTX onderdrukt in lage doseringen het afweersysteem en remt de onstekingen af. De doseringen die gebruikerlijk gegeven worden ligt tussen de 10 en de 40 miligram pet week. Het effect van Methotrexaat treedt niet meteen op maar na een paar weken. Vanaf 2 tot 3 maanden is het effect maximaal.
MTX is er als pil en als injectie. Pilvorm is het makkelijkste voor de patiënt omdat je alleen maar een pilletje hoeft te slikken en dus geen spuit moet (laten) zetten. Alleen het nadeel van een pilvorm is dat als je na het innemen van een pil MTX kaas of melkproducten nuttigt, het effect afneemt. Als je MTX spuit, geldt dit niet. Daarom wordt doorgaans ook voor de injectie gekozen.
Drink ook liever geen alcohol als je MTX gebruikt. Dit omdat MTX al een negatieve invloed heeft op je lever. De combinatie drank en MTX is dus niet echt optimaal voor je lever.
Een hele grote waarschuwing : Wordt niet zwanger terwijl je MTX als medicijn gebruikt ! Dit omdat er dan een kans bestaat dat het embryo met een geboren afwijking ter wereld komt.
Etanercept behoort tot de klasse medicijnen van TNF-alfa-remmer. Etanercept bindt aan onder meer tumor necrose factor TNF-alfa zodat dit niet meer werkzaam is. TNF-alfa is een eiwit dat een rol speelt bij ontstekingen. Door het gebruik van Etanercept wordt een ontstekingsproces tot rust gebracht.
Etanercept wordt subcutaan (onder de huid) geïnjecteerd. Dit gebeurt afhankelijk van de indicatie een tot twee keer per week. De injecties werken snel, soms al binnen 48 uur. Het duurt normaal gesproken enkele weken, voordat er resultaat wordt bereikt. Bij reumatoide artritis wordt het effect van de behandeling regelmatig gemeten door het maken van een zogenoemde DAS-berekening. Dat is een score van het aantal gezwollen en pijnlijke gewrichten en van de bloedbezinking. Daarnaast telt mee hoe de ervaring van de patiënt is. Als de werking onvoldoende is, kan Etanercept gecombineerd worden met methotrexaat. (Ledertrexate, MTX.)
Bijwerkingen : Bij het gebruik van Etanercept kan het genezen van wonden vertragen. Patiënten die Etanercept gebruiken, hebben een grotere kans op infecties en het ontwikkelen van maligniteiten.
Moderne kwakzalvers zijn super verkopers. Ze spelen in op angst. Ze wekken valse hoop. En als ze je eenmaal hebben, dan laten ze je terug komen voor meer... en meer... en meer. Zelden worden hun slachtoffers zich bewust hoe vaak en hoe behendig ze worden bedrogen. Vraagt de moeder, die er een goed gevoel bij heeft als ze haar kind een vitaminepil geeft, zich af of het die werkelijk nodig heeft ? Realiseren abonnees op publicaties over “gezondheidsvoeding” zich dat artikelen worden gelanceerd om de verkopen van hun adverteerders te stimuleren ? Doorgaans niet.
De meeste mensen denken dat kwakzalverij er makkelijk uit te pikken is. Vaak is dat niet het geval. De promotors houden de schijn van wetenschap op. Ze gebruiken wetenschappelijke termen en citeren (juist of onjuist) wetenschappelijke verwijzingen. De mensen die praatprogramma’s presenteren verwijzen naar hen als waren zij experts of “wetenschappers die hun tijd vooruit zijn”. Het woord kwakzalver zelf helpt hen bij hun camouflage omdat het ons doet denken aan een vreemdsoortig figuur die slangenolie verkoopt vanuit een huifkar. Maar vandaag de dag koopt geen zinnig mens toch nog slangenolie ? Slangenolie verkoopt wellicht de laatste tijd dan niet meer zo goed. Maar acupunctuur ? “Organisch” voedsel ? Haaranalyse ? Het laatste dieetboek ? Megavitaminen ? Stresspreparaten ? Cholesterol verlagende theesoorten ? Homeopathische middelen ? Magneten ? Geneeskrachtig voedsel tegen AIDS ? Of oppep injecties ? De handel neemt een geweldige vlucht voor kwakzalvers. Hun jaarlijkse aandeel loopt in de miljarden ! Middelen ter vermindering van ouderdomsvlekken, immuniteit bevorderende middelen, waterzuiveraars, “voedingssupplementen”, systemen om de chemie van het lichaam in balans te brengen, speciale diëten voor artrose. Hun productenlijst is eindeloos.
Wat verkoopt is niet de kwaliteit van hun producten maar hun kunst om hun publiek te beïnvloeden. Aan hen die pijn hebben beloven ze verlichting. Aan de ongeneeslijk zieken bieden ze hoop. Tegen de “voedingsfreaks” zeggen ze : “Wees er zeker van dat je genoeg krijgt”. Tegen een publiek dat zich zorgen maakt om het milieu zeggen ze : “Koop natuurlijke spullen” Om kort te gaan, ze beloven een betere gezondheid en een langer leven. Moderne kwakzalvers bereiken de mensen door in te spelen op hun emoties.
Dit artikel laat zien hoe ze dat doen.
Het doet een beroep op de ijdelheid
Een aantrekkelijke jonge stewardess vertelde eens tegen een dokter dat ze meer dan twintig vitaminepillen per dag slikte. “Ik voelde me nogal eens doodop”, zei ze, “maar nu voel ik me echt geweldig !” “Ja”, zei de dokter, “maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat extra vitaminen dat kunnen bewerkstelligen. Waarom neem je die vitaminen niet om de maand om te zien of ze je werkelijk helpen of dat het om een toevalligheid gaat. Tenslotte is $ 300,- per jaar een hoop geld om weg te gooien”. “Kijk dokter”, zei ze, “het kan me niet schelen wat u zegt. Ik weet dat de pillen me helpen”.
Hoe was deze pientere jonge dame veranderd in een oprechte gelovige ? Ten eerste had haar geprikkelde nieuwsgierigheid haar ervan overtuigd dat ze eerst moest zien en dan geloven. Dan had een beroep op haar ijdelheid haar ervan overtuigd dat ze wetenschappelijk bewijs naast zich neer moest leggen in het voordeel van persoonlijke ervaring - het voor zichzelf denken. Voedingssuppletie wordt aangemoedigd door een verwrongen begrip van biochemische individualiteit - namelijk dat iedereen uniek genoeg is om de aanbevelingen van de diëtisten en het Voorlichtingsbureau voor de Voeding in de wind te slaan. Kwakzalvers zullen je niet vertellen dat wetenschappers de aanbevelingen voor de dagelijkse hoeveelheid voedingsstoffen bewust hoog genoeg stellen om individuele verschillen te overbruggen. Gevaarlijker is de suggestie dat, hoewel van een remedie tegen een ernstige ziekte niet is gebleken dat het werkt voor andere mensen, het wel voor jou zou kunnen werken (“Jij bent een bijzonder geval !“).
Een subtieler beroep op uw ijdelheid ligt ten grondslag aan de tv-commercial van de kwakzalvers : “Doe het zelf - wees je eigen dokter“. Is daar iemand die “vermoeid bloed” heeft, vraagt hij zich af (“Maak het jezelf niet moeilijk met uitvinden van wat er mis is met je. Probeer gewoon mijn tonicum“). “Last van onregelmatige stoelgang ?" vraagt hij (“Let niet op de dokters die zeggen dat een dagelijkse stoelgang niet noodzakelijk is : gebruik gewoon mijn laxeermiddel“). “Last van slapeloosheid ?” (“ Maak je niet druk om het onderliggende probleem op te lossen, probeer gewoon mijn kalmerend middel“).
Het omvormen van klanten tot verkopers
De meeste mensen die denken dat ze geholpen zijn met een onorthodoxe methode vinden het prettig hun succesverhalen te delen met hun vrienden en kennissen. Mensen die dat doen worden gewoonlijk gedreven door een oprechte wens om hun medemensen te helpen. Zelden realiseren zij zich hoe moeilijk het is om een “gezondheidsproduct” op zijn waarde te schatten op basis van persoonlijke ervaring. Zoals de stewardess (spontane remissie) is het gemiddelde individu dat zich beter voelt na een product te hebben gebruikt, niet in staat om een toeval of het placebo effect (zich beter voelen omdat men iets positiefs gedaan heeft) uit te sluiten. Omdat we geneigd zijn te geloven wat anderen ons vertellen over persoonlijke ervaringen, kunnen getuigenissen een sterke overredingskracht hebben. Ondanks hun onbetrouwbaarheid zijn ze de hoeksteen van het succes van de kwakzalver.
“Multilevel bedrijven” (bedrijven die met een piramidale verkoopstructuur werken, zoals bijvoorbeeld Herbalife) die voedingssupplementen verkopen vormen hun klanten stelselmatig om tot verkopers. “Als u onze producten verspreidt”, zegt het verkoophandboek van een van deze bedrijven, ”dan bent u niet alleen maar aan het verkopen. U geeft nieuws door over producten waarin u gelooft, aan mensen waar u om geeft. Maak een lijst van mensen die u kent; u zult verbaasd zijn over het aantal. Deze lijst is uw eerste bron van potentiële klanten”. Een verkoopleider van een ander bedrijf stelt voor : “Weerleg alle bezwaren door op uw persoonlijke ervaringen te wijzen. Dat is het geheim om mensen te motiveren !”
Wees niet verbaasd als één van uw vrienden of buren u vitaminepreparaten probeert te verkopen. Miljoenen Amerikanen hebben zich laten inschrijven als multilevel wederverkopers. Zoals veel drugsverslaafden worden zij dealers om hun verslaving te kunnen bekostigen. Een typische verkooptruc gaat als volgt : “Hoe zou je het vinden om er beter uit te zien, je beter te voelen en om meer energie te hebben ? Probeer mijn vitaminen eens voor een paar weken”. Mensen hebben nu eenmaal ups en downs en de belangstelling en aansporing van een vriend of het idee iets positiefs te doen kan in feite maken dat iemand zich beter voelt. Velen die de vitaminepreparaten proberen zullen ten onrechte denken dat ze geholpen zijn en doorgaan met ze te kopen, gewoonlijk tegen opgedreven prijzen.
Het misbruik van angst
De verkoop van vitamineproducten is zo profijtelijk geworden dat sommige, overigens gerenommeerde, fabrikanten deze promoten met misleidende beweringen. Bijvoorbeeld Lederle Laboratories (fabrikanten van Stresstabs) en Hoffmann-LaRoche adverteerden vele jaren in vooraanstaande bladen dat stress het lichaam berooft van vitaminen en dat dit een duidelijk gevaar veroorzaakt voor een tekort aan vitaminen.
Nóg een manier voor kwakzalvers om klanten te trekken is de niet-bestaande ziekte. Praktisch iedereen heeft verschijnselen van het een of ander pijntje, reacties op stress of hormonale veranderingen, effecten van veroudering etc. Door deze natuurlijke schommelingen van het leven te bestempelen als ziekten wordt de kwakzalver in staat gesteld om voor een “behandeling” te zorgen.
Sommige behandelaars beweren “tekorten” (of “disbalans” of “giftige stoffen” etc) te ontdekken voordat ook maar enig symptoom zich voordoet of voordat ze kunnen worden ontdekt met conventionele middelen. Dan kunnen ze je supplementen verkopen of je in balans brengen of de giftige stoffen verwijderen etc. En als de verschrikkelijke gevolgen waar ze tegen waarschuwen uitblijven, kunnen zij zich op succes beroepen.
Veiligheid van voeding en milieubescherming zijn belangrijke zaken in onze samenleving. Maar in plaats van ze logisch te benaderen overdrijven de voedselkwakzalvers en maken ze het te simpel. Om “organisch” voedsel te promoten gooien ze alle toevoegingen op één hoop en bestempelen ze als “giftig.” Ze hebben het er nooit over dat natuurlijke giftige stoffen buiten het voedsel gehouden worden of worden vernietigd door moderne voedingstechnologieën. Noch vermelden zij dat veel toevoegingen in de natuur voorkomende stoffen zijn.
Suiker is het onderwerp geweest van bijzonder venijnige aanvallen door het (valselijk) te beschuldigen de oorzaak te zijn van de meeste kwalen in de wereld. Maar kwakzalvers doen meer dan waarschuwen tegen denkbeeldige kwalen. Ze verkopen “tegengif”. Wilt u wat vitamine C om het gevaar van roken te verminderen ? Of wat vitamine E om luchtverontreiniging tegen te gaan ? Neem contact op met uw plaatselijke verkoper.
De meest ernstige vorm van angstaanjagerij van de kwakzalverij is de aanval op drinkwater fluoridering. Ofschoon de veiligheid van fluoridering van drinkwater boven alle wetenschappelijke twijfel verheven is hebben goed geplande angstcampagnes duizenden gemeenschappen en staten ertoe overgehaald het water niet te fluorideren om tandbederf te voorkomen. Onder het resultaat hebben miljoenen onschuldige kinderen moeten lijden.
Hoop te koop
Sinds onheuglijke tijden heeft de mens gezocht naar ten minste vier toverdranken : de liefdesdrank, de bron van de jeugd, de panacee (medicijn tegen alle ziekten) en de atletische superpil. De kwakzalverij heeft altijd aan deze wensen willen voldoen. Het aanbod bestond uit de hoorn van de eenhoorn, speciale elixers, amuletten en toverdranken. De producten van vandaag zijn vitaminen, stuifmeel, ginseng, Gerovital, piramiden, “klierextracten”, ritmogrammen, aromatherapie en vele andere. Zelfs respectabele producten worden gepromoot alsof ze geneeskrachtige drankjes zijn. Tandpasta’s en reukwaters moeten ons liefdesleven verbeteren. Haarpreparaten en producten voor de huid moeten ons er jonger doen uitzien. Olympische atleten vertellen ons dat graanontbijten kampioenen van ons zullen maken. En jeugdige modellen verzekeren ons dat sigarettenrokers sexy zijn en pret hebben.
Valse hoop voor de ernstig zieken is de meeste wrede vorm van kwakzalverij omdat het slachtoffers weg kan houden van doeltreffende behandeling. Zelfs als de dood onvermijdelijk is kan valse hoop, hoe dan ook, grote schade aanrichten. Deskundigen die het stervensproces bestuderen vertellen ons dat hoewel de eerste reactie er één is van shock en ongeloof, de meeste terminale patiënten zich heel goed zullen schikken zolang ze zich maar niet in de steek gelaten voelen. Mensen die de realiteit van hun lot accepteren sterven niet alleen geestelijk voorbereid maar kunnen ook hun zaken regelen. Daar staat tegenover dat zij die valse hoop kopen, kunnen vastlopen in een houding van ontkenning. Ze verspillen niet alleen financiële middelen maar ook de spaarzame tijd die ze nog hebben.
Klinische trucs
Het belangrijkste kenmerk waaraan het succes van kwakzalvers kan worden toegeschreven is wel hun vaardigheid om vertrouwen te winnen. Zelfs als ze toegeven dat een methode onbewezen is proberen ze dit te vergoelijken door te stellen dat het heden ten dage moeilijk en duur is om iets bewezen te krijgen tot genoegdoening van de Food and Drugs Administration. Als zij zelfvertrouwen en enthousiasme uitstralen zal dit aanstekelijk werken en het ligt voor de hand dat dit overkomt naar patiënten en hun geliefden.
Omdat mensen houden van het idee om keuzen te maken verwijzen kwakzalvers vaak naar hun methoden als “alternatieven”. Op de juiste wijze gebruikt geldt dit ook voor aspirine en paracetamol als alternatief voor de medische behandeling van pijntjes en geringe klachten. Beide hebben ze bewezen veilig en effectief te zijn voor hetzelfde doel. Het chirurgisch verwijderen van een knobbel kan een alternatief zijn voor het radicaal verwijderen van de borst bij borstkanker. Van beide zijn verifieerbare rapporten over veiligheid en effectiviteit beschikbaar die een oordeel mogelijk maken. Kan een methode die onveilig, onwerkzaam of onbewezen is een alternatief zijn voor een methode waarvan het nut is bewezen ? Duidelijk niet.
Kwakzalvers beperken zich niet altijd tot een loze behandeling. Soms bieden ze ook erkende behandeling aan-de kwakzalverij wordt daardoor bevorderd tot iets extra’s. Een voorbeeld is de “orthomoleculaire“ behandeling van geestelijke labiliteit met hoge doseringen vitaminen als aanvulling op orthodoxe behandelingswijzen . Patiënten die de “extra” behandeling ontvangen raken er vaak van overtuigd dat zij voor de rest van hun leven vitaminen nodig hebben. Een dergelijk resultaat is strijdig met het doel van goede medische zorg die erop gericht is om onnodige behandeling te ontmoedigen. Een andere slimme truc is om hun product of behandelwijze op te nemen in een lijst van overigens algemeen geaccepteerde toepassingen teneinde ze te promoten door associatie. Ze kunnen dan bijvoorbeeld zeggen dat hun behandelwijze het best werkt in combinatie met veranderingen van levensstijl (die, vrij vaak, tastbare resultaten opleveren).
De “altijd-gelijk” benadering is een aanverwante misleiding. Als patiënten beter worden door een gecombineerde behandeling (orthodox en kwakzalverij) gaat het kwakzalversverhaal met de eer strijken (bijv. Laetrile = een onwerkzaam antikankermiddel). Als de zaken slecht gaan wordt de patiënt verteld dat hij te laat is gekomen en krijgt de conventionele behandeling de schuld. Sommige kwakzalvers die bewezen en onbewezen behandeling mixen noemen hun benaderingswijze complementaire of integrale geneeskunde.
Kwakzalvers slaan ook munt uit de natuurlijke genezingskracht van het lichaam door als het maar enigszins mogelijk is de eer op te eisen voor verbetering van de toestand van de patiënt. Eén bedrijf dat zich met “piramideverkoop” bezig houdt en zich beijvert om juridische moeilijkheden te voorkomen bij zijn handel in kruidenbrouwsels - doet in het geheel geen aanspraken op gezondheidsverbetering. “U koopt het product”, raadt een zegsman op de introductie videoband van het bedrijf aan, ”en u vertelt mij wat het voor u doet”. Een tegenovergestelde manier - het afschuiven van de schuld - wordt gebruikt door veel kankerkwakzalvers. Als hun behandeling niet werkt komt dat doordat bestraling en/of chemotherapie het immuunsysteem hebben uitgeschakeld.
Nog een verkooptruc is het gebruik van woorden die de waarheid trachten te verbergen. Kwakzalvers gebruiken deze techniek vaak om te suggereren dat één of meer punten van een lijst reden zijn om te veronderstellen dat u mogelijk een vitamine gebrek, een gist infectie of wat dan ook hebt en dat zij dit wellicht kunnen verhelpen.
De disclaimer (de afwijzing van aansprakelijkheid) is een verwante tactiek. In plaats van de belofte je specifieke ziekte te genezen, zullen sommige kwakzalvers aanbieden je lichaam “schoon te maken” of te “ontgiften”, de chemie in balans te brengen, “zenuwenergie” vrij te maken en in harmonie met de natuur te brengen of andere dingen om “het zelfhelend vermogen te bevorderen”. Dit soort afwijzingen van aansprakelijkheid dient twee doelen. Omdat het onmogelijk is de methoden van kwakzalvers te meten, is het moeilijk te bewijzen dat ze ongelijk hebben. Daar komt nog bij dat als de kwakzalver geen arts is, het gebruik van niet-medische terminologie kan helpen gerechtelijke vervolging te voorkomen voor het onbevoegd uitoefenen van de geneeskunst.
De boeken waarin onwetenschappelijke praktijken worden beschreven raden de lezer aan eerst een dokter te consulteren alvorens hun advies op te volgen. Deze afwijzing van verantwoordelijkheid is bedoeld om de auteur en uitgever te beschermen tegen wettelijke aansprakelijkheid voor alle gevaarlijke ideeën die in het boek vervat zijn. Zowel auteur als uitgever weten echter donders goed dat de meeste mensen het hun dokter niet zullen vragen. Als ze advies van hun dokter gewild hadden zouden ze het boek waarschijnlijk ook niet lezen.
Soms zal de kwakzalver zeggen : “Je bent eigenlijk te laat naar me toe gekomen, maar ik zal mijn uiterste best doen om je te helpen”. Op die manier, kun je alleen jezelf de schuld geven als de behandeling niet mocht helpen. Patiënten die het licht zien en afzien van de kwakzalverbehandeling, kunnen er ook van beschuldigd worden dat ze te vroeg gestopt zijn.
De “geld-terug-garantie” is een favoriete truc van postorderkwakzalvers. De meeste hebben niet de bedoeling om ook maar een cent terug te geven, maar diegenen die het wel van plan zijn weten dat maar een paar mensen de moeite zullen nemen het product terug te sturen.
Een nog sterker overtuigend argument - iets voor niets - is standaard in advertenties waarin moeiteloos gewichtsverlies wordt beloofd. Het is tevens de valstrik van de telemarketeer die een “waardevolle gratis prijs” belooft als bonus voor het kopen van een waterzuiveraar, een levering van vitamines voor zes maanden of een ander gezondheids- of voedingsproduct. Degenen die hierin trappen ontvangen of niets, of iets dat veel minder waard is dan het kost. Creditcard houders worden ook geconfronteerd met afschrijvingen van hun rekeningen waarvoor geen toestemming is verleend.
Nog een andere effectieve techniek is culturele associatie, waarin promotors zichzelf verbinden met religieuze zaken of andere culturele overtuigingen door hun producten of diensten te betrekken bij een geloofsartikel of vooroordeel van hun beoogd publiek.
In de strijd om de tevredenheid van de patiënt zal de kunst bijna altijd de wetenschap weten te verslaan. Kwakzalvers zijn meesters in de kunst van het leveren van gezondheidszorg. Het geheim van deze kunst is de patiënt te laten geloven dat er voor hem gezorgd wordt als mens. Om dit te bereiken leggen kwakzalvers hun patiënten in de watten. Voorbeeld hiervan is om receptionistes notities te laten maken van de interesse en bezorgdheden van de patiënt om hierop terug te kunnen komen bij toekomstige bezoeken. Dit maakt dat elke patiënt zich serieus genomen voelt op een zeer persoonlijke manier. Sommige kwakzalvers sturen zelfs verjaardagskaarten naar iedere patiënt. Ofschoon verleidingstactieken een krachtig positief psychologisch effect kunnen hebben op de patiënt, kunnen ze ook overdreven vertrouwen in een onwerkzame behandeling aanmoedigen.
Psycholoog Anthony R. Pratkanis, Ph.D. heeft negen strategieën geïdentificeerd om pseudo-wetenschappelijke levensopvattingen te verkopen (Pratkanis AR. How to sell a pseudoscience, Skeptical Inquirer 19(4):1925, 1995). Waaronder het vaststellen van schijndoelen (zoals betere gezondheid, gemoedsrust of een beter seksleven), het afleggen van verklaringen die bedoeld zijn om vertrouwen te winnen (“ondersteund door meer dan 100 studies”), en het bevorderen van “Grandfalloons” (een uitdrukking ontleend aan het boek van Kurt Vonnegut : “Wampeters, Foma and Grandfalloons”), waarmee arrogante en overigens doelloze samenwerkingsverbanden van mensen die rituelen, geloven, doelen, emoties, speciale informatie en “vijanden” delen, bedoeld worden. Deze omschrijving is van toepassing op piramide-verkoopgroepen, voedingssektes en actievoerders voor “alternatieve” behandelingen.
Het aanpakken van de oppositie
Kwakzalvers zijn in een permanente strijd gewikkeld met reguliere zorgverleners, wetenschappers, gezondheidsautoriteiten en consumentenbonden. Ondanks de kracht van deze wetenschappelijke oppositie floreert de kwakzalverij. Om hun geloofwaardigheid te verdedigen gebruiken kwakzalvers een verscheidenheid aan slimme propaganda trucs. Hier volgen een aantal favorieten :
- “Ze vervolgden Galilei !” De geschiedenis van de wetenschap is gelardeerd met voorbeelden waarbij grote pioniers en hun ontdekkingen verzet ontmoetten. Harvey (bloedcirculatie), Lister (ontsmettingstechniek) en Pasteur (bacterie theorie) zijn opmerkelijke voorbeelden. De hedendaagse kwakzalver verklaart schaamteloos dat hij weer een voorbeeld is van iemand die zijn tijd vooruit is. Bij nader onderzoek blijkt echter hoe onwaarschijnlijk dit is. Ten eerste werden de vroegere pioniers vervolgd in een tijd waarin er een stuk minder wetenschappelijke kennis aanwezig was. In sommige gevallen had het verzet tegen hun ideeën te maken met religieuze krachten. Ten tweede is het een fundamenteel uitgangspunt van wetenschappelijke procedures dat de bewijslast bij de bewerende partij ligt. De beweringen van Galileo, Harvey, Lister en Pasteur overtuigden hun tegenstanders omdat hun juistheid aangetoond kon worden.
- Samenzwering Een verwante truc die geliefd is bij kankerkwakzalvers is de beschuldiging van “samenzwering”. Hoe kunnen we er zeker van zijn dat de AMA (American Medical Association), FDA (Food and Drug Administration), de American Cancer Society, farmaceutische industrieën en andere organisaties niet betrokken zijn bij een monsterachtige samenzwering om een behandeling die kanker geneest niet in de openbaarheid te brengen. Om te beginnen heeft er zich in de geschiedenis nooit zoiets voorgedaan. De uitschakeling van ernstige ziekten is geen bedreiging voor de medische stand-artsen varen wel bij het genezen van ziekten, niet bij het ziek houden van mensen. Het zal duidelijk zijn dat de moderne medische technologie het vuur bij wetenschappers niet gedoofd heeft om ziekten uit te roeien. Toen de polio was bedwongen werd de ijzeren long in feite ouderwets maar niemand stond deze vooruitgang in de weg omdat het ziekenhuizen zou dwingen veranderingen aan te brengen. Net zo min zullen medische wetenschappers de mogelijke nederlaag van kanker betreuren. Bovendien, hoe zou een samenzwering die een kankerbehandeling probeert tegen te houden succesvol kunnen zijn ? Ieder jaar sterven er vele artsen aan kanker. Gelooft u dat de overgrote meerderheid van artsen zou samenzweren om een behandeling tegen te houden die hen zelf, hun collega’s en hun dierbaren treft ? Om doeltreffend te zijn zou een samenzwering over de hele wereld verspreid moeten zijn. Als bijvoorbeeld Laetrile werkelijk zou werken zouden andere wetenschappers in veel andere landen zich dat spoedig realiseren.
- Verzwijging Beweringen over “verzwijging” worden gebruikt voor zowel reclame artikelen als behandelingen. Veel auteurs en uitgevers beweren informatie aan te bieden waarvan je dokter, de AMA (American Medical Association) en/of overheidsinstellingen ”niet willen dat je er kennis van draagt”.
- Filosofisch conflict of voorbeeld van verandering Georganiseerde kwakzalverij stelt zijn verzet tegen de medische wetenschap liever voor als een “filosofisch conflict” of een “voorbeeld van verandering” dan als een botsing tussen enerzijds bewezen en anderzijds onbewezen of frauduleuze behandelingswijzen. Dit schept eerder de illusie van een “heilige oorlog” dan van een conflict dat zou kunnen worden opgelost door onderzoek van de feiten.
- Bevooroordeeld of gefinancierd door fabrikanten van geneesmiddelen Nog een andere tactiek is te stellen dat de kritiek op kwakzalvers bevooroordeeld is of gefinancierd door fabrikanten van geneesmiddelen.
- De wetenschap heeft niet alle antwoorden Kwakzalvers houden ervan te stellen dat “de wetenschap niet alle antwoorden heeft”. Dat is waar maar de wetenschap beweert ook niet dat dit zo is. Wel is het een rationeel en verantwoordelijk proces dat veel vragen kan beantwoorden-met inbegrip van het antwoord op de vraag of methodes veilig en werkzaam zijn voor het beoogde doel.
Het is de kwakzalverij die steeds maar weer beweert het antwoord te hebben op ongeneeslijke ziekten. De gedachte dat mensen zich tot kwakzalversmiddelen moeten wenden als ze gefrustreerd zijn door de onmacht van de wetenschap om een ziekte te genezen is onredelijk. De wetenschap mag dan niet alle antwoorden hebben, de kwakzalverij heeft in het geheel geen antwoorden ! Zij neemt je je geld af en breekt je hart.
Van veel behandelwijzen, voortgebracht door de wetenschappelijke wereld, is later aangetoond dat ze onveilig of waardeloos zijn. Dokters maken ook fouten. Zulke mislukkingen zijn koren op de georganiseerde public relations molen van de kwakzalverij bij haar voortdurende aanval op de wetenschap. In feite weerspiegelen “mislukkingen” een essentieel onderdeel van de wetenschap : het toont de bereidheid om behandelwijzen en veronderstellingen te testen en ze te verlaten als ze niet werkzaam blijken te zijn. Echte medische wetenschappers hebben geen filosofische binding met bepaalde behandelingswijzen, alleen een binding met het ontwikkelen en gebruiken van methoden die veilig en effectief zijn voor een beoogd doel. Als een kwakzalversmiddel zakt voor een wetenschappelijke test verwerpen zijn voorstanders deze test gewoon.
- Dwaalspoor Elk van deze trucs is terug te voeren op een basistechniek die dwaalspoor wordt genoemd - overeenkomstig met wat goochelaars doen om de aandacht van het publiek af te leiden van dat wat belangrijk is, met de bedoeling het te misleiden. Als ze met kritiek geconfronteerd worden kunnen zij zich niet staande houden maar veranderen ze eenvoudig van onderwerp.
Hoe kun je voorkomen bedrogen te worden ?
De beste manier om te voorkomen dat je wordt bedrogen is uit de buurt te blijven van bedriegers. Ongelukkigerwijs is dit in zaken die met gezondheid te maken hebben niet zo’n eenvoudige opgaaf. Kwakzalverij wordt niet verkocht met een waarschuwingsetiket. Sterker nog, de scheidslijn tussen wat wel en niet kwakzalverij is kan allerminst scherp getrokken worden.
Een product dat in de ene situatie werkzaam is kan deel van een kwakzalversbehandeling uitmaken in de andere (kwakzalverij zit hem in de belofte, niet in het product). Beoefenaren die werkzame behandelingen geven kunnen tevens onwerkzame behandelingen toepassen. Zo kunnen ze bijvoorbeeld het waardevolle advies om te stoppen met roken vermengen met het onjuiste advies om vitamines in te nemen. Zelfs regelrechte kwakzalvers kunnen door hun geruststellende manier van doen sommige psychosomatische kwalen verlichten. Dit artikel illustreert hoe bedreven kwakzalvers zijn in het verkopen van zichzelf. Treurig om te moeten zeggen dat in de meeste wedstrijden tussen kwakzalvers en gewone mensen de kwakzalver de meeste kans heeft om te winnen.
Hans van Maanen Uitgeverij Boom, Amsterdam, 2e druk, december 2005 - ISBN 90-8506-168-7 - Verschenen ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de Vereniging tegen de Kwakzalverij -
Kwakzalverij hoort bij de medische wetenschap als de kermis bij het leven. Telkens nieuwe attracties, nieuwe verleidingen, en altijd een paar geheide publiekstrekkers.
In dit boek heeft wetenschapsjournalist Hans van Maanen lichtvoetige en diepgravende opstellen verzameld over bekende en minder bekende aspecten van de kwakzalverij. Niet alleen moderne verleidingen als therapeutic touch, de vrouwenziekte HPU en advertenties voor afslankmiddelen, maar ook de klassieke favorieten als homeopathie, antroposofie en het Moerman-dieet. Hoofdstukken over bijvoorbeeld het bezoek van niet-reguliere genezers onder allochtonen en het Adres van 1913 tonen de kermis van een geheel nieuwe kant.
'Kwakzalverij is het best te bestrijden als zoveel mogelijk mensen het als zodanig herkennen — niemand gaat met voorbedachten rade naar een oplichter. Dat is de gemeenschappelijke noemer waarop al deze bijdragen passen : flauwekul zien voor wat het is. Of die flauwekul nu van gebedsgenezers, van homeopaten, van macrobioten of van reguliere artsen komt.'
Inhoud
Ontevreden patiënten : ze lopen weg of ze gaan dood (Joost Zaat)
Grenzen aan onderzoek, geloof in de wetenschap (Henk van Weert)
Homeopathie : de erfenis van Hahnemann (Henk Timmerman, Kees van der Smagt)
Antroposofie : het magisch alternatief (Kees van der Smagt)
Waterverkopers en de strijd om het homeopathische etiket (Huub Schellekens)
De reumatoloog : Reuma en alternatieve behandelingen (Hans Rasker)
Voor verpleegkundigen : Therapeutic Touch (Rob Nanninga)
Homeopathie in de diergeneeskunde (Sjeng Lumeij)
Het beloofde afval-land (Sophie Josephus Jitta)
De multiculturele samenleving en alternatieve geneeswijzen (Cor Hoffer)
Wie geneest ? De eeuwige strijd om het gezag (Frank Huisman)
Het echec van alternatieve kankerbehandelingen (Frits van Dam)
Placebo’s en geneeskrachtig doktersgedrag (Peter Bügel)
Kankerscreening : de bijsluiter (Luc Bonneux)
Moerman revisited (Piet Borst)
Acupunctuur : de oosterse naaldvakken (Peter Bügel)
Macrobiotiek en rookworst (Johannes van Dam)
Dieet : een goede niche voor kwakzalvers (Jaap Fogteloo)
Misleiding over drinkwaterfluoridering (Bert Houwink)
Bidden en smeken om geld en genezing (Amanda Kluveld)
De pers als kruiwagen : HPU, de nieuwe vrouwenziekte (Frans Meulenberg)
Oud, agrarisch of balans : het bloedgroepdieet (Jan Willem Nienhuys)
Nog altijd overtuigd : dr. A. J. Houtsmuller (Cees Renckens)
De amalgaamoorlog : im Westen nichts neues (Albert Schuurs)
Het anachronisme van de fytotherapeutica (Henk Timmerman)
DES, een medisch drama (Pieter Treffers)
Vaccins en het fenomeen van de omgekeerde kwakzalverij (Ben van der Zeijst)
Waarom zijn er nog steeds dokters die meteen boos worden als het over kwakzalverij gaat? Waarom kunnen ze die onzin niet gewoon laten voor wat het is, en er hun schouders over ophalen?
Dat heeft, denk ik, allereerst te maken met beroepstrots. Artsen zijn niet zozeer boos op mensen die naar de kwakzalver gaan - iedereen mag zich laten voorlichten en behandelen en oplichten zoals hijzelf wil - maar op de kwakzalver. Een arts heeft zeker zes tot tien jaar, soms veel langer, gewerkt en gestudeerd om de gekste spiertjes en de raarste afwijkingen te leren en - vooral - om ze te onderscheiden van andere gekke spiertjes en rare afwijkingen. Dan steekt het als twee deuren verderop zich iemand mag vestigen die belooft iedereen te kunnen genezen van aandoeningen waar de dokter geen raad mee weet. Het steekt zoals het een bonafide journalist steekt als er onzin in de krant staat of, nog erger, als journalisten alleen aan eigen gewin denken en zich laten gebruiken voor reclamedoeleinden. Los van het geld, het haalt het aanzien van het vak omlaag, en het belemmert in zekere zin ook het eigen werk.
Nu zijn artsen, net als journalisten, gelukkig vaak erg bescheiden over hun eigen aanzien en hun eigen werk. De medische wetenschap heeft, zeker de laatste tien, twintig jaar, een flinke oefening in zelfkritiek gehouden. Allerlei handelingen en behandelingen die vroeger vanzelfsprekend waren, zijn ter discussie gesteld en aan evidence-based richtlijnen onderworpen. Daar is niets mis mee - het kan de beroepseer alleen maar verhogen - maar zelfkritiek maakt nu eenmaal kwetsbaarder voor kritiek van buiten.
Zijn dokters echt niet boos op mensen die naar de kwakzalver gaan? Soms wel een beetje. Ze durven het misschien niet hardop te zeggen, maar mensen zijn soms wel erg eigenwijs. De afgelopen halve eeuw zijn de verhoudingen tussen dokters en patiënten ingrijpend veranderd - vooral hoogopgeleide patiënten willen graag meepraten en meedenken over hun ziekte en hun behandeling. Van hun kant hebben huisartsen de witte jas in de kast gehangen, en moeilijke woorden en potjeslatijn hoort men in de moderne praktijk amper.
Dat is mooi, maar zowel artsen als patiënten vergeten nog wel eens hoeveel voorsprong zes tot tien jaar opleiding geeft. De meeste mensen weten waarachtig niet wat het verschil is tussen een virus en een bacterie, wat een hersenbloeding inhoudt en hoe de vrouwelijke cyclus precies in elkaar zit. Een arts kan zelfs de meest geïnformeerde patiënt, nog steeds, alle hoeken van de spreekkamer laten zien - die hoort niet in een ooropslag het verschil tussen HPU en PKU, tussen een aura en een auricula, tussen zin en onzin. Misschien zijn het juist de mensen die denken dat onderscheid wel te kunnen maken die de makkelijkste prooi voor kwakzalvers zijn - kennis is macht, maar een beetje kennis kan levensgevaarlijk zijn. Daar kunnen artsen zich erg over opwinden.
De verhouding tussen artsen en kwakzalvers heeft, uiteraard, ook een interessante sociologische kant.
In het begin van de negentiende eeuw begonnen artsen -- net als andere beroepgroepen -- in geheel Europa hun autonomie te bevechten. Universitair opgeleide artsen bepleitten bij de verschillende regeringen hun unieke deskundigheid: geneeskundige behandelingen, zeiden zij, moesten voorbehouden blijven aan artsen. In 1818 in België, en in 1865 in Nederland, kregen zij hun zin en werd de uitoefening der geneeskunst aan banden gelegd. Eigenlijk pas sinds die tijd, zo zou men kunnen zeggen, bestaat het onderscheid tussen arts en kwakzalver.
Voor die wettelijke bescherming werd een hoge prijs betaald. Zoals socioloog Abram de Swaan wel eens heeft uitgelegd, kregen artsen in ruil voor die soevereiniteit allerlei nieuwe verantwoordelijkheden toegeschoven die zij, al dan niet schoorvoetend, op zich namen. ‘Medische experts - en psychologen die het medische voorbeeld navolgden - gingen een rol spelen bij het keuren van sollicitanten, bij de selectie voor de militaire dienst, en bij de beslissing of een veroordeelde de gevangenis in moest of naar een psychiatrische strafinrichting. Het waren ook weer dokters die beslisten wie op welke voorwaarden werd toegelaten tot de ongevallen-, levens- en hypotheekverzekering. Naarmate de staat steeds meer bij de verdeling van schaarse goederen betrokken raakte, was ook steeds vaker 'medisch advies' genoeg om in aanmerking te komen voor huisvesting, bijzondere voorzieningen, zelfs voor privé-parkeerplaatsen,’ zo schrijft De Swaan in zijn boek Zorg en de staat uit 1989. Artsen waren er niet alleen meer om ons beter te maken, maar ook om ons ziek te verklaren.
Dat had natuurlijk alles te maken met conflictbeheersing -- conflicten tussen mensen onderling, maar zeker ook tussen mensen en overheden. De artsenstand werd aangewezen als hoogste scheidsrechter: als het medisch verantwoord was, was het goed, en dan kon de eigen parkeerplaats niet lang meer op zich laten wachten.
Zo lang iedereen het gezag erkent, is er weinig aan de hand. Wat De Swaan minder uitdiept, is wat er gebeurt als mensen hun verzoek om een parkeerplaats of een arbeidsongeschiktheidsverklaring zien afgewezen. Dokters maken niet alleen maar vrienden door zich met deze zaken in te laten. Niet iedereen gunt ze bovendien deze voor henzelf inmiddels bijna vanzelfsprekende macht. Elk bolwerk wordt vroeg of laat bestormd -- daarvoor zijn het bolwerken.
In ruil voor deze merkwaardige combinatie van autonomie en bescherming moesten artsen wel zorgen voor zelfregulatie. Daarin werd voorzien door medische tuchtcolleges - die in zekere zin de onafhankelijkheid alleen maar versterkten. Alleen artsen kunnen werkelijk beoordelen of een arts zich aan de regels van de kunst heeft gehouden. De kenniskloof, zo is de gedachte, is inderdaad te groot om leken te laten beoordelen over de handelingen van een arts.
Omdat artsen over dood en leven, over ziek en gezond gaan, is de inzet hoog en werd medische tuchtrechtspraak onontbeerlijk geacht. Niet de patiënt, de cliënt of de consument bepaalt of een behandeling adequaat was, maar de collega's. Zoals elke arts onmiddellijk zal beamen: de klant is geen koning.
En dat verklaart ook waarom dokters boos worden zodra het over kwakzalverij gaat - zeker als die kwakzalver nog arts is ook. Een kwakzalver behaagt zijn klanten in plaats van zijn collega's.
Artsen menen het in hun gestelde vertrouwen te verdienen, juist omdat zij zich onafhankelijk van de markt moeten opstellen en slechts datgene horen te doen wat door het forum van de medische wetenschap als medische wetenschap erkend is. Enige creativiteit is wel toegestaan, maar de richtlijnen en de evidence base zijn er niet voor niets. Slechte artsen gooien dit mooie principe te grabbel, kwakzalvers houden zich er in het geheel niet aan. En inderdaad, er is nog nooit een homeopaat door collega's uit zijn ambt ontzet omdat hij Arsenicum C20 in plaats van C100 voorschreef, nog nooit een manueel therapeute omdat zij zinloze maar lucratieve rugbehandelingen uitvoert.
Het onderscheid tussen kwakzalverij en geneeskunde is, vanuit dit perspectief, dan ook het verschil tussen markt en tuchtraad. ‘Teneinde het publieke vertrouwen te winnen, hebben artsen zichzelf een hogere norm gesteld dan de minimale regels van de markt eisen, en houden ze vol dat ze alleen door elkaar op die standaard kunnen worden beoordeeld, niet door leken,’ schreef Paul Starr in 1982 in zijn invloedrijke boek The social transformation of American medicine.
Als artsen hun normen en hun tucht verlagen, of zich -- al dan niet vrijwillig -- gaan conformeren aan de regels van de markt en de wensen van de klant, ligt de kwakzalverij op de loer. Niet alleen voor individuele artsen, maar voor de beroepsgroep als geheel.
In dit boek heb ik opstellen verzameld over veel verschillende vormen en aspecten van kwakzalverij. Het terrein valt, hoe dan ook, niet uitputtend te behandelen; ik heb het daarom gezocht in een zo afwisselend mogelijke bundel waarin nu eens diepzinnig en dan weer vrolijk, nu eens fel en dan weer relativerend, allerlei kanten van de kwakzalverij aan bod komen. Kwakzalverij is het best te bestrijden, denk ik, als zoveel mogelijk mensen het als zodanig herkennen — niemand gaat met voorbedachten rade naar een oplichter. Dat is de gemeenschappelijke noemer waarop al deze bijdragen passen : flauwekul zien voor wat het is. Of die flauwekul nu van gebedsgenezers, van homeopaten, van macrobioten of van reguliere artsen komt.
Zo lang er geneeskunde is, zo lang zal er kwakzalverij zijn. Men kan er tegen zijn, zoals de Vereniging, maar uitroeien zal men het niet - dat blijkt al uit het feit dat de Vereniging nu haar 125-jarig bestaan viert. Het jubileum van 2130 lijkt onafwendbaar.
Bijna niemand vindt het prettig om te spreken voor een grote groep mensen.
We hebben allemaal wel eens een ‘black out’ als alle ogen op ons gericht zijn.
En natuurlijk bloost iedereen wel een keer als er onverwachts een vraag wordt gesteld. Er zijn maar weinig mensen die zonder angst en schroom de wereld tegemoet treden.
En zelfs als je deze mensen ziet, kan je altijd wel ergens een spoortje van onzekerheid ontdekken.
Af en toe verlegen zijn is helemaal niet erg.
Het maakt ons bewust van wie we zijn en hoe we overkomen.
Fibromyalgia - Up Close & Personal Mark Pellegrino, MD - Anadem Publishing, 2005 – cfr. : www.anadem.com -) & Mark Pellegrino, MD Physician, FMS victor, author. Dr. Mark Pellegrino's latest book offers a wonderfully warm and informative look at fibromayalgia. Intertwined with the latest facts are stories from both his patient's perspective and his own, to make this 400-page plus book a must-buy reference whether you're newly diagnosed, a veteran fibromyalgic or for those with any kind of chronic, limiting pain syndrome. Readers wishing to order this very reader-friendly and comprehensive book by a physician who is himself a Fibromyalgia patient should directly contact Dr. Pellegrino’s practice at the Ohio Rehab Center (phone 330/498-9865 or fax 330/498-9869). Cfr. : http://www.amazon.com/Fibromyalgia-Personal-Mark-J-Pellegrino/dp/1890018503 Cfr. also : http://www.e-tyh.com/Book1.html
The Fibromyalgia worker’s personal physician has an important role in helping the worker preserve gainful employment. Flare-ups of Fibromyalgia occurring at work need to be evaluated by the physician and treated aggressively. Most of the time, a flare-up is related to a temporary situation that can be successfully treated. The person can resume a normal baseline and return to regular job duties.
Part of the treatment approach of a Fibromyalgia worker who is experiencing a flare-up is the need to consider work restrictions. These can range anywhere from complete time off work to limiting responsibilities.
The Family Medical Leave Act
The Family Medical Leave Act (FMLA) was passed to allow workers to take time off work when they (or family members) are incapacitated and require medical treatment for a serious health condition. An employee who takes an FMLA leave is assured that his or her job will remain available once the medical condition has disappeared or stabilized. A healthcare provider must certify an FMLA leave. I complete FMLA forms for my patients when necessary.
On the FMLA form, Fibromyalgia is defined as a “serious health condition” under Category 4 : 'Chronic Conditions Requiring Treatment'. This chronic condition requires periodic visits for treatment, continues over an extended period of time and may cause episodic incapacity (flare-ups that make the person unable to work).
I describe the medical facts supporting the diagnosis of Fibromyalgia and the need for FMLA certification and would indicate if the condition is incapacitating or can cause intermittent inability to work a full schedule.
I usually state that Fibromyalgia is a condition that may unpredictably flare up from time to time, resulting in impairment of work ability and may require a time off work on a temporary basis. I describe the health services needed, such as medications, therapies or injections and explain the justifications for a leave from work.
A leave from work may be brief – one or two days – or may require a few months. The patients and I work together to keep time off work to a minimum and prioritize returning to work and staying there as much as possible.
If you’re able to continue working
If the patient is able to continue working, work restrictions may be necessary. Examples of work restrictions specific to a patient with FM include :
not working more than eight hours a day five days a week; specifically, no overtime or weekends.
working part-time hours, working day hours only or working flexible hours.
avoiding temperature changes (no exposure to cold or damp weather).
no direct air-conditioning drafts.
no repetitive reaching or overhead use of the arms.
no repetitive bending or leaning forward.
no sitting, standing or walking for a long period to time without altering positions.
In addition to work restrictions, a prescription for specific adaptive devices may be necessary. This could include :
phone with headset to minimize the reaching and benging required to manually hold the phone.
an ergonomic chair.
a modified typing station that includes a drop keyboard, wrist bars, arm rests.
a back brace to be worn at work only.
Many times I will place absolute restrictions on patients in terms of weight lifting (no lifting more than 20 pounds frequently and 50 pounds occasionally). If a person is experiencing a flare-up, I may temporarily place more restrictions depending on the individual situation.
If the flare-up resolves and the person returns to baseline state, the restrictions can be removed. I prescribe rest often as part of a treatment program. If repeated flare-ups are occurring within a certain job description, it may be necessary to place permanent restrictions on the worker.
The issue of disability
It is my experience that the majority of Fibromyalgia workers are motivated and determined to maintain their jobs, but issues of disability may need to be pursued. I think that total disability should be rare in Fibromyalgia and despite all the problems, there should be something that the individual should be able to do.
However, the economy is not always receptive to a worker with various restrictions due to a medical condition and all factors have to be considered when determining whether total, partial or no disability applies to a person with Fibromyalgia.
The patient and doctor need to work together to reach these difficult decisions.
I believe in maximizing one’s abilities despite his or her medical condition. In an ideal situation, there will always be some type of job an individual with Fibromyalgia could perform despite the pain. Individuals with pain who are gainfully employed will think less about pain. I recognize a big difference between the ideal situation and the real world and I certainly work with each individual’s situation to try for the best possible quality of life.
I’m often asked how I can continue a hectic full time schedule with my Fibromyalgia. I remind them that everyone’s Fibromyalgia is different. My job is a sedentary one. I’m supposed to be using my brain mainly. I am able to shift my body positions to avoid strains. I can control my hours to allow rest times. Sure, I get flare-ups like everyone else and I deal with them when they happen. I hope I can continue to work for a long time. I always think ahead, but I take one day at a time.
And the disability paradox
I frequently see patients who have “dual” objectives. On the one hand, these patients indicate they want to improve their Fibromyalgia condition, but on the other hand, they are also seeking disability. These objectives are actually conflicting. Hence my term: disability paradox.
To improve one’s condition is to focus on ability or what can be done to help a person become more functional. The Latin word “habile” in rehabilitation means “to make able again.” It is difficult to improve one’s abilities if disability issues are requiring that the lack of abilities be spotlighted.
To become “disabled,” one must convince the disability organization of an inability to perform certain functions required to maintain any type of employment and that these impairments are expected to persist over time and not improve. The very nature of the disability process [addressed in Chapter 38] requires patients to “prove” they are not able to function, which is in direct conflict with rehabilitation treatment philosophy. Hence, a disability paradox exists when someone is seeking both treatment and disability.
Treatment may help a patient feel better, but a disability award provides income. Which do you think takes priority ? Whether the patient seeking disability is consciously aware of it or not, the overriding priority is to “win” a disability award and not risk “losing” one by feeling better with treatment.
Based on my experiences with the disability paradox, I find it very difficult for patients to report to me ANY improvement with any treatments as long as the disability status is pending. No matter what I prescribe or try, practically everyone who is pursuing disability will indicate that the treatment didn’t help or made very little difference. I don’t think it is cost-effective anymore to try new treatments on these patients, so I now recommend that any new Fibromyalgia treatment be deferred until AFTER a disability decision is made.
Long-term follow-up studies on patients with Fibromyalgia who have been rendered disabled or awarded a legal settlement have shown that the majority of them continued to be bothered by Fibromyalgia and then seek medical treatment for this condition. In surveys, people with Fibromyalgia rank their condition as more disabling than individuals with rheumatoid arthritis, heart disease, lung disease and other chronic disorders. There is no question that the debilitating effect of Fibromyalgia persists even if the jobs are stopped, stresses are relieved, life-styles are altered or disability is awarded.
Fibromyalgia - A Comprehensive Approach Miryam Ehrlich Williamson – Foreword by David A. Nye - Walker & Company; 1st edition, January 15, 1996 – ISBN-10 : 0802774849 / ISBN-13 : 978-0802774842 About the Author Miryam Ehrlich Williamson is a technical journalist and a charter member of the on-line Fibromyalgia Discussion Group. Ms. Williamson lives in Warwick, Massachusetts. Mary Anne Saathoff, R.N., B.S.N., is president of the Fibromyalgia Alliance of America in Columbus, Ohio. She also wrote 'The Fibromyalgia Relief Book - 213 Ideas for Improving Your Quality of Life' - cfr. : http://www.amazon.com/gp/product/product-description/0802775535/sr=1-2/qid=1173264316/ref=dp_proddesc_0/104-3740659-6754352?ie=UTF8&n=283155&s=books&qid=1173264316&sr=1-2 -. Book discription Since fibromyalgia (FM) mimics other illnesses, many people who experience chronic pain and fatigue don't know that they have FM or think they have something else. Ms. Williamson has gathered information from top medical specialists, research studies and practical advice form FM sufferers who share their strategies for working around FM's disabling symptoms. You will discover : - how to find the right doctor - which pain medicines and nondrug therapies work best - the role deep sleep deprivation plays in FM and what you can do to remedy sleep disturbance - how exercise and nutrition affect FM symptoms - massage, meditation, and relaxation techniques that help - what to watch for in detecting and treating FM in children. Anyone who suffers from FM-- and the more than 15 similar or related illnesses - knows that the pain is not "all in your head." The symptoms are real and although there is no cure for FM, this book offers realistic, effective ways to live a full life despite FM. Cfr. : http://www.amazon.com/Fibromyalgia-Comprehensive-Approach-Chronic-Fatigue/dp/0802774849 -.
Founder's Corner - The Pillars of Health and An Invisible Line Rich Carson – ImmuneSupport.com, 02-28-07 Several people have written to us recently expressing their concern over the high price of the supplements they take for their CFS/ME and FMS. One gentleman complained that he spends close to $400 per month on this cause, none of which is covered by medical insurance. He did not know how he could keep going at that pace and I don’t blame him for complaining. I think now is a good time to take a step back and ask ourselves how important supplements are in supporting the health of patients suffering from CFS/ME and FMS. First, let me make it clear that nutritional supplements are intended to supplement your diet. This means that the vast majority of your nutrients should come from the food you eat - not from a vitamin bottle. It’s your diet that provides most of the minerals, vitamins, antioxidants, enzymes, co-enzymes, fatty acids and countless other nutrients that your body needs and craves. They are not all going to come from those expensive supplements you take ! Let’s put supplements in perspective. A successful self-treatment program for ME/CFS/FMS must include sleep, diet, exercise and stress reduction. Together, these are the pillars of health and healing .../... Cfr. : http://www.immunesupport.com/library/showarticle.cfm?ID=7788
Living Well with Chronic Fatigue Syndrome and Fibromyalgia - What Your Doctor Doesn't Tell You... That You Need to Know (Living Well) Mary J. Shomon – Collins, March 2, 2004 – ISBN-10 : 0060521252 / ISBN-13 : 978-0060521257 About the Author Thyroid disease sufferer Mary J Shomon is the author of 'The Thyroid Diet' – cfr. : http://www.amazon.com/Thyroid-Diet-Manage-Metabolism-Lasting/dp/0060524448 -, 'Living Well with Hypothyroidism' – cfr. : http://www.amazon.com/Living-Well-Hypothyroidism-Doctor-Doesnt/dp/0380808986 -, 'Living Well with Autoimmune Disease' – cfr. : http://www.amazon.com/Living-Well-Hypothyroidism-Doctor-Revised/dp/0060740957/ref=pd_bbs_sr_2/104-3740659-6754352?ie=UTF8&s=books&qid=1173267718&sr=1-2 , 'Living Well with Chronic Fatigue Syndrome and Fibromyalgia' – cfr. : http://www.amazon.com/Living-Well-Hypothyroidism-Doctor-Revised/dp/0060740957/ref=sr_1_2/104-3740659-6754352?ie=UTF8&s=books&qid=1173267781&sr=1-2 - and 'Living Well with Graves Disease and Hyperthyroidism' – cfr. : http://www.amazon.com/Living-Well-Graves-Disease-Hyperthyroidism/dp/0060730196/ref=sr_1_1/104-3740659-6754352?ie=UTF8&s=books&qid=1173267830&sr=1-1 - . She lives in Kensington, Maryland. Book Description From the author of 'Living Well With Hypothyroidism', a comprehensive guide to the diagnosis and treatment of chronic fatigue syndrome and fibromyalgia - vital help for the millions of people suffering from pain, fatigue and sleep problems. Recent studies indicate that 3 to 6 million Americans suffer from fibromyalgia--a chronic disorder characterized by widespread musculoskeletal pain, fatigue and multiple tender points. This terrible condition is often accompanied by chronic fatigue syndrome, a persistent and debilitating sense of exhaustion that is estimated to affect 800,000 Americans--twice the number of people with multiple sclerosis. Yet there are no official blood tests of diagnostic procedures that can confirm that yes, you definitely have these conditions and in fact, a whole segment of the medical world doesn't even believe these two diseases actually exist. In addition, the few books that are on the market tend to focus on single solutions or eschew conventional and pharmaceutical approaches, which could alienate readers who use conventional medicine in whole or part. In her trademark accessible, easy-to-follow style, patient advocate Mary J. Shomon integrates the latest findings regarding these misunderstood conditions. Highlighting the pros and cons of the antibiotic, metabolic/endocrine, hormonal, musculoskeletal and many other approaches to treatment, Shomon explores the fads and viable alternatives--both conventional and alternative--and provides helpful, clear solutions to help sufferers of fibromyalgia and chronic fatigue syndrome. At various points since 1995, Mary J. Shomon has been diagnosed with chronic fatigue syndrome and fibromyalgia. Since then, she has transformed her health challenges into a mission as a nationally-known patient advocate. She has worked for more than 20 years in writing, advertising, public relations and communications and is the founder and editor-in-chief of several thyroid, autoimmune and nutrition newsletters, as well as the internet's most popular thyroid disease website : www.thyroid-info.com -. Cfr. : http://www.amazon.com/Living-Chronic-Fatigue-Syndrome-Fibromyalgia/dp/0060521252/ref=pd_sim_b_4/104-3740659-6754352?ie=UTF8&qid=1173264316&sr=1-2
Living with Fibromyalgia Dean L Mondell, Patti Wright – McGraw-Hill, 1 ed., March 29, 2005 – ISBN-10 : 007145148X / ISBN-13 : 978-0071451482 About the Authors Dean L. Mondell, M.D., is a physiatrist who has been in private practice for more than 20 years specializing in compassionate care of chronic pain patients suffering from severe injuries, trauma and fibromyalgia. He serves as the medical director of Creekside Hospice. Patti Wright is the founder and leader of the Fibromyalgia Friends Support Group. She writes regularly for AWARE magazine (National Fibromyalgia Awareness Magazine) and is a member of several fibromyalgia organizations. Book Description A clear, four-step plan to overcoming fibromyalgia. Fibromyalgia is a widespread musculoskeletal pain and fatigue disorder that afflicts nearly 10 million Americans--mostly women. Written by a fibromyalgia sufferer and her doctor, who are collaborators for the Fibromyalgia Friends Support Group, Living with Fibromyalgia provides you with a revolutionary four-step plan to overcoming this debilitating condition. Although there is no known cause or cure for fibromyalgia, much can be done to relieve the pain. Living with Fibromyalgia lays out a clear strategy and easy-to-follow plan that will help you learn how to adapt to this chronic illness. The book explores how you can : - find the right care - rebuild your relationships - stabilize stress... and more. Cfr. : http://www.amazon.com/Living-Fibromyalgia-Dean-L-Mondell/dp/007145148X/ref=pd_sim_b_5/104-3740659-6754352?ie=UTF8&qid=1173264316&sr=1-2
Lobby Day 2007 Lend us your voice ! Make your opinions count ! Participate in CFIDS Lobby Day ! Recent CDC studies document that chronic fatigue and immune dysfunction syndrome (CFIDS) is as disabling as chronic pulmonary disease, osteoarthritis and severe depression, yet CFIDS is among the lowest-funded diseases by the federal government. By joining your voice with others, you can fight more effectively to increase the amount and quality of CFIDS research. Plans for the CFIDS Association’s 2007 Lobby Day are under way. Make sure your congressional representatives hear the message about CFIDS — that it is real, it is serious and it warrants increased attention and funding — by participating in this year’s event. Newly elected members of Congress, members of funding committees and representatives from your state need to understand the impact CFIDS has on their constituents and the communities they represent. A mandatory training session on Monday afternoon, May 14, 2007 will prepare you to effectively share your CFIDS experience — or that of a friend or family member — with congressional staff members so that they can share the message with congressional leaders. On Lobby Day, Tuesday, May 15, we will work in state delegations to carry our message to the halls of Congress and into the offices of key legislative decision-makers — the people who determine how much money federal health agencies will receive and what agency officials will be told Congress expects from them. Please help to make your congressional representatives more responsive to CFIDS as an important public health concern by participating in Lobby Day 2007 in Washington, D.C. Full details and a registration form are available now ! For further information, contact the CFIDS Association of America (telephone : 704-365-2343, e-mail : LobbyDay@cfids.org , fax : 704-365-9755). Cfr. : http://www.cfids.org/advocacy/lobby-day.asp
Parting the Fog - The Personal Side of Fibromyalgia/Chronic Fatigue Syndrome Sue Jones : "It has always been a struggle for me to explain FMS..." - LaMont Pub, September 1, 2001 – ISBN-10 : 0971217505 / ISBN-13 : 978-0971217508 About the Author Sue Jones is a poet and song writer. She is a wife and mother of two children, living in Kansas. She was a long time piano teacher and enjoyed a Christian music ministry. She was diagnosed with fibromyalgia in 1997, after suffering for many years without a diagnosis. She wrote this book to bring awareness to FMS/CFS and to bring understanding, encouragement and hope to fellow sufferers. She is now a speaker at FMS/CFS support groups and other groups. This is her first book. Book Description "Parting the Fog" is a candid, first person account of what it is like to walk in the shoes of someone suffering from fibromyalgia/chronic fatigue syndrome. It relays the seriousness of this condition in an easy-to-read manner, while employing humor and focusing on hope. It is a combination of prose and inspiring poetry. Each of the 17 short chapter ends with a personal page to enable sufferers to record their own thoughts and experiences, if they so choose. It also includes : a "Don't Ask-Do Ask list for Normals"; a letter to supportive people; a description of the treatment plan the author believes holds the best hope of recovery from symptoms; and chapters on perspective, faith, loss and hope. It is unique, personal and will help others understand the struggles those with FMS/CFS are faced with. It is an important addition to the FMS/CFS sufferer's library. Cfr. : http://www.amazon.com/Parting-Fog-Personal-Fibromyalgia-Syndrome/dp/0971217505/ref=pd_sim_b_2/104-3740659-6754352?ie=UTF8&qid=1173264316&sr=1-2 -&- http://www.lamontpublishing.com/pages/book.htm
Sleep Is Vital For Good Health - In FM and CFS Dr. Sarah Myhill, MD – ImmuneSupport.com, 03-02-07 The need to sleep is of paramount importance in CFS/FM patients and “you must put as much work into your sleep as your diet,” says Doctor Myhill, who specializes in nutritional and preventive medicine. Before considering drugs, she advises her patients to manage the physical essentials - “pressing the right buttons” to put your brain to sleep, helped by low-dose natural preparations such as melatonin and valerian root .../... Cfr. : http://www.immunesupport.com/library/showarticle.cfm?ID=7790
The Complete Idiot's Guide to Fibromyalgia Lynne Matallana, Laurence A. Bradley, M.D., Stuart Silverman, M.D., Muhammad Yunus - Alpha (June 7, 2005) – ISBN-10 : 1592573673 / ISBN-13 : 978-1592573677 About the authors Lynne Matallana, co-founder and president of the National Fibromyalgia Association, published the first-ever consumer magazine to focus on FM, Fibromyalgia AWARE (Lynne Matallana’s personal story was highlighted in a feature article in the May 2003 issue of Newsweek). Laurence Bradley, Ph.D., is a professor of medicine at the University of Alabama at Birmingham, Division of Clinical Rheumatology and Immunology and one of the country’s leading fibromyalgia researchers. Stuart Silverman, M.D., is a clinical professor of medicine and rheumatology at the UCLA School of Medicine and medical director of the OMC Clinical Research Center at Cedars-Sinai Medical Center. Muhammad Yunus, M.D., professor of medicine at the University of Illinois College of Medicine, is a pioneering fibromyalgia researcher and educator. Book Description A hands-on approach to managing a debilitating condition - This valuable resource cuts through the medical jargon in other books and focuses on the most important things readers need to know to understand and manage fibromyalgia. Readers learn how to assemble a team of healthcare providers, communicate with doctors, identify the triggers that lead to symptoms, set and track sleep and diet regimens and much more. Cfr. : http://www.amazon.com/Complete-Idiots-Guide-Fibromyalgia/dp/1592573673/ref=pd_sim_b_1/104-3740659-6754352?ie=UTF8&qid=1173264316&sr=1-2
The Fibromyalgia Relief Book - 213 Ideas for Improving Your Quality of Life Miryam E. Williamson – Foreword by Mary Anne Saathoff - Walker & Company, October 1, 1998 – ISBN-10 : 0802775535 / ISBN-13 : 978-0802775535 About the Author Miryam Ehrlich Williamson won an American Medical Writers Association Will Solimene Award for Excellence in Medical Communication for 'Fibromyalgia - A Comprehensive Approach' – cfr. : http://www.amazon.com/Fibromyalgia-Comprehensive-Approach-Chronic-Fatigue/dp/0802774849 -. She is a technical journalist and a charter member of the on-line Fibromyalgia Discussion Group. Ms. Williamson lives in Warwick, Massachusetts. Mary Anne Saathoff, R.N., B.S.N., is president of the Fibromyalgia Alliance of America in Columbus, Ohio. Book discription The Fibromyalgia Relief Book is the first self-help book for the 12 million people who suffer from fibromyalgia (FM) and for those who care for them. Miryam Ehrlich Williamson, who wrote the best-selling 'Fibromyalgia : A Comprehensive Approach', has spent two years consulting health professionals and hundreds of fellow FM sufferers to assemble the most extensive and useful advice to improve your quality of life. Her 213 proven pointers cover all aspects of your life and include : - dietary changes and supplements to alleviate symptoms - remedies and modifications to help you sleep - how to make household and leisure activities bearable - tips for lifting your mood and strengthening personal relationships - strategies for making your job FM-friendly - how to develop mind/body techniques to control pain, relieve stress, and oversome memory lapses 'The Fibromyalgia Relief Book' is the key to a more comfortable, rewarding lifestyle for anyone who has FM or the many illnesses associated with the syndrome and is an important resource for anyone caring for or living with an FM sufferer. It is sure to change people's lives. Cfr. : http://www.amazon.com/gp/product/product-description/0802775535/sr=1-2/qid=1173264316/ref=dp_proddesc_0/104-3740659-6754352?ie=UTF8&n=283155&s=books&qid=1173264316&sr=1-2
Why ME/CFS ? Karen Lee Richards – ImmuneSupport.com, 02-26-07 A perfect name isn’t necessary, but a respectable name is essential Since early February 2007 when the CFS Name Change Advisory Board announced its decision to call for changing CFS to ME/CFS (with the ME standing for myalgic encephalopathy), there has been a flurry of comments, both pro and con. Acknowledging that there is no perfect name, in my opinion they made the best possible choice. Although I was not at the board meeting, I’d like to offer what I think was the rationale behind the selection of ME/CFS. Why Change the Name ? The first question to consider is why do most of us want a name change ? It’s because the name ‘chronic fatigue syndrome’ trivializes a serious illness by naming it for one of its symptoms, namely fatigue - a symptom most people experience at some time in their lives. Since CFS it is not a medical-sounding name, family members, friends and even doctors tend not to take it seriously. While we all want the best name possible, we have to be realistic. If we hold out for a name that adequately incorporates every facet and variation of the illness, we will be waiting many more years for an acceptable option. On the other hand, if we agree on a name that is not demeaning yet has a reasonable chance of being adopted, we can move on and focus our efforts on raising awareness and increasing research .../... Cfr. : http://www.ImmuneSupport.com/library/showarticle.cfm?ID=7774
Typisch voor vitamine B12 is dat ze vooral terug te vinden is in dierlijk voedsel. Dat veroorzaakt bij sommigen problemen, vooral bij veganisten.
Welke rol vervult ze ? Vitamine B12 is een wateroplosbare vitamine die kan worden opgeslagen in de lever. Ze is essentieel voor de recyclage van heel wat enzymen, onder meer een enzym dat betrokken is bij de aanmaak van het werkzame bestanddeel van vitamine B9. Een tekort aan vitamine B12 kan dus paradoxaal genoeg algauw tot een tekort aan vitamine B9 leiden. Een volwassene produceert elke seconde gemiddeld meer dan 2 miljoen nieuwe rode bloedcellen. Daarvoor zijn vitamine B12 en B9 nodig. Een tekort aan B9 door te weinig B12 veroorzaakt macrocytaire anemie (gekenmerkt door de aanwezigheid van grote rode bloedcellen) en chronische vermoeidheid. Ten slotte draagt vitamine B12 bij tot de productie van het myelineomhulsel rond de zenuwcellen en zorgt ze voor een betere overdracht van de zenuwinflux.
Hoeveel moet je er elke dag van innemen ? Minstens 1,4 µg per dag, maar dat minimum wordt algauw bereikt bij een typisch westers voedingspatroon met veel vlees en melkproducten. Alcoholverbruik kan je behoefte aan vitamine B12 verhogen, tenzij je maat houdt (1 tot 2 glazen per dag).
Wat zijn de bronnen van vitamine B12 ? Vitamine B12 wordt geproduceerd door bacteriën die van nature aanwezig zijn in het spijsverteringskanaal van dieren. Vandaar dat ze uitsluitend aanwezig is in nagenoeg alle dierlijke producten: lever, kaas, melk, eieren, vlees, vis, … Ook verrijkte granen en sojamelk bevatten vitamine B12.
Je bent vegetariër ? In dat geval riskeer je een vitamine B12-tekort. Het hangt er vanaf hoe ver je daarin gaat. Als je zoals de meeste vegetariërs geen vlees eet, maar wel melkproducten, eieren of vis, dan is er geen enkel probleem ! Ban je echter radicaal alle dierlijke producten (veganisme), dan riskeer je ernstige tekorten, niet alleen aan vitamine B12, maar ook aan eiwitten, zink en ijzer. De ernstigste vorm van vitamine B12-tekort is anemie van Biermer – cfr. : http://home.hetnet.nl/~hindrikdejong/ziekte.htm -, een ziekte waarbij de rode bloedcellen weinig talrijk zijn en veel groter dan normaal. Deze vorm van anemie ontstaat door onvoldoende opname van vitamine B12. De enige behandeling zijn injecties met vitamine B12 in de spier en dat levenslang.
Het is geen slecht idee om naast de armen wat vaker te ontbloten in het zonnetje, ook wat extra vitamine D te slikken na je vijftigste.
Inhoud :
Vitamine D en B12 Vitamine D (cholecalciferol of D3) - lees ook Vitamin B12 (cobalamin) - lees ook
Vitamine D en B12
FietsActief.nl
Het is geen slecht idee om naast de armen wat vaker te ontbloten in het zonnetje, ook wat extra vitamine D te slikken na je vijftigste :
Vrouwen ° van 50 - 60 jaar : 2,5 microgram per dag ° van 60 - 70 jaar : 5 microgram per dag ° vanaf 70 jaar : 10 microgram per dag.
Mannen ° van 60 - 70 jaar : 2,5 microgram per dag ° vanaf 70 jaar : 7,5 microgram per dag.
Daarnaast komen er steeds meer aanwijzingen dat de opname van Vitamine B12 bij veel ouderen verstoord kan zijn. Dit kan leiden tot tintelingen in de vingers, geheugenverlies, coördinatiestoornissen en spierzwakte in de benen. Een vitaminepil met de dagelijkse aanbevolen hoeveelheid vitamine B12 is daarom zinvol.
Grotere dosis moeten echter in overleg met de huisarts worden geslikt na onderzoek.
Vitamine D (cholecalciferol of D3) wordt aangemaakt in het menselijk of dierlijk lichaam, ergosterol of D2 komt uit plantaardige bronnen; RNI : 2,5µg). De hoofdfunctie van vitamine D bestaat erin het calciumgehalte in het bloed op peil te houden. Daarnaast is ze nodig voor het goede gebruik van fosfor en belangrijk voor sterke beenderen en tanden en voor een goede gezondheid en vitaliteit in het algemeen. Ze beschermt ook tegen spierzwakheid en helpt het hart functioneren. Vitamine D lijkt niet op of werkt niet als een vitamine, maar eerder als een hormoon : ze wordt gemaakt in het lichaam. Onderzoek toont aan dat blootstelling aan zonlicht als bron voor vitamine D belangrijker is dan opname via de voeding, zelfs in de winter. In de zomer volstaat het om gemiddeld 10 tot 15 minuten twee of drie maal per week het gezicht en de handen bij kinderen met een lichte huidskleur aan de zon bloot te stellen. Volwassenen hebben zelfs nog minder nodig. Mensen met een donkere huidskleur, ouderen, en mensen die in meer noordelijke gebieden leven kunnen meer blootstelling aan zonlicht nodig hebben. Een studie heeft aangetoond dat in noordelijke gebieden het gehalte aan 25-hydroxi-vitamine D3 verschillend was bij de geteste personen naargelang de tijd van het jaar, terwijl het gehalte aan de actieve vorm van de vitamine, 1,25-hydroxi-vitamine D3 gelijk bleef. Enkel bij onvoldoende blootstelling aan zonlicht is inname via de voeding belangrijk. In dit geval, wordt vitamine D gevonden in bepaalde soorten paddestoelen (zoals onder andere reishi en shiitake) en ergosterol (waaruit vitamine D kan worden aangemaakt) kan men vinden in verschillende koolsoorten, brandnetels, appelsienen, gist en tarwekiemolie. Vitamine D komt ook voor in sommige versterkte producten zoals bepaalde soorten sojamelk, rijstdrank en bepaalde ontbijtgranen en in margarine. Melk wordt enkel beschouwd als een goede bron omdat vitamine D is toegevoegd. Vitamine A, C, F, calcium en fosfor verbeteren de absorptie. Zoals alle vet-oplosbare vitaminen wordt vitamine D opgeslagen in het lichaam. Te hoge inname kan leiden tot kalkafzetting in de bloedvaten en bijgevolg onherstelbare schade toebrengen aan het hart en de nieren. Een ander gevolg is de verhoogde absorptie van aluminium en een verhoogd risico op Alzheimer. Hoge hoeveelheden vitamine D worden ook in verband gebracht met osteoporose.
Calcium & vitamine D LlillyOsteoporose.be De meeste voedingsmiddelen bevatten vitamines, mineralen en andere belangrijke voedingsstoffen die uw lichaam helpen gezond houden. Al deze voedingsstoffen zijn essentieel in een evenwichtige hoeveelheid, maar een tekort aan calcium en vitamine D behoren tot de erkende voedingsgebonden risicofactoren voor osteoporose. Calcium is van groot belang voor het bot Een hoge inname van calcium op zich zal u niet noodzakelijkerwijze beschermen tegen botverlies veroorzaakt door oestrogeentekort of andere factoren die botverlies kunnen veroorzaken zoals niet actief zijn, alcoholmisbruik, roken, verschillende medische aandoeningen of bepaalde geneesmiddelen. Ongeveer 75 tot 80% van het calcium in de onze westerse voeding is afkomstig van zuivelproducten. Dieet, hormonen, geneesmiddelen, leeftijd en erfelijke factoren beïnvloeden de hoeveelheid calcium die vereist is voor gezonde beenderen. Daarom moet u uw specifieke noden bespreken met uw arts. Maar dat geldt ook voor vitamine D Op oudere leeftijd wordt uw lichaam minder efficiënt in het opnemen van calcium en andere voedingsstoffen. Vitamine D speelt een belangrijke rol in de opname van calcium. Belangrijke voedingsbronnen van vitamine D zijn met vitamine D verrijkte melk en graanproducten, eierdooiers, zoutwatervis en lever. Doch de voornaamste bron van vitamine D is het zonlicht. Je huid maakt Vitamine D aan als deze aan het zonlicht wordt bloodgesteld : buiten komen is hiervoor zeer belangrijk. Cfr. : http://www.lilly.be/Nitro/lillyosteoporose_be_patient_exercice_nl.jsp?page=1415
Campagne tegen tekort vitamine D Gezondheid.be, 26-11-06 In België lijden 630.000 vrouwen aan osteoporose, van wie een groot deel een tekort aan vitamine D heeft. Een tekort aan vitamine D kan niet opgelost worden door de voeding, in tegenstelling tot calcium. In tegenstelling tot calcium bevatten weinig voedingsmiddelen vitamine D (alleen vette vis, levertraan enz.). Blootstelling aan de zon is de grootste bron van vitamine D. Een doeltreffende inname bij patiënten met een tekort aan vitamine D betekent een minimum van 400 (UI) per dag. Deze vaststelling heeft Belgische en buitenlandse endocrinologen, reumatologen, voedingsdeskundigen en huisartsen ertoe aangezet een actieplan op te stellen dat als doel heeft dit probleem van vitamine D-tekort te bestrijden en een standaardmodel uit te werken voor de behandeling van osteoporose. Verder willen zij de belangrijke rol onderstrepen die vitamine D speelt bij de behandeling van osteoporose en willen zij ervoor zorgen dat iedereen voldoende vitamine D inneemt. Vitamine D stelt het lichaam in staat om het calcium in voeding of supplementen op te nemen. Zonder vitamine D is de absorptie van calcium beperkt, wat botontkalking en een vermindering van de botdensiteit tot gevolg heeft en bijgevolg een verhoging van de kans op breuken. “Vitamine D is ook belangrijk op het vlak van preventie van breuken en zorgt voor goed en evenwichtig functionerende spieren”, aldus professor Roger Bouillon, professor Endocrinologie van de Katholieke Universiteit Leuven. De campagne bestaat uit vijf acties en concrete maatregelen, bedoeld voor artsen en patiënten (vrouwen, kinderen, 65-plussers en immigranten) : - 1) Het identificeren van sleutelfactoren die artsen en patiënten helpen bij het beter begrijpen van het belang van vitamine D in het algemeen en voor de behandeling van osteoporose in het bijzonder. In hun medische praktijk hebben artsen zo vaak te maken met patiënten met een gebrek aan vitamine D dat een algemene behandeling zich opdringt. Men moet het aantal patiënten dat elke dag een voldoende hoeveelheid vitamine D inneemt, op zijn minst verdubbelen. Om dat doel te bereiken is het nodig de artsen er op te wijzen dat zij bij de behandeling van osteoporose vitamine D- supplementen voorschrijven. Het is immers bewezen dat vitamine D bijdraagt tot een daling van de kans op breuken. - 2) Het ontwikkelen van pedagogisch materiaal dat het belang van vitamine D verduidelijkt voor de spierfunctie, de botmassa en de behandeling van osteoporose. - 3) Een informatiedossier over het belang van vitamine D opstellen ten behoeve van de beleidsmakers in de gezondheidszorg en in de industrie. - 4) Aan artsen en patiënten duidelijke richtlijnen per doelgroep geven. Alle mensen met een tekort aan vitamine D moeten minstens 400 (UI) per dag innemen. - 5) De bevolking informeren dat een intensieve blootstelling aan UV-B-stralen geen oplossing is voor een tekort aan vitamine D aangezien daaraan ernstige gezondheidsrisico's verbonden zijn. Cfr. : http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=3930
Vitamine B12 (RNI: 1,5 µg) is essentieel voor de productie van bloedcellen en voor de groei. Vitamine B12 is ook zeer belangrijk voor de gezondheid van het zenuwstelsel, inclusief de hersencellen. Ze is noodzakelijk voor de eiwitsynthese en het metabolisme van koolhydraten en vetten. Bepaalde conservatieve bronnen nemen aan dat B12 nu enkel nog voorkomt in dierlijke producten, terwijl het vroeger overvloedig voorkwam in groenten. Micro-organismen zoals bepaalde bacteriën, fungi en algen kunne B12 produceren. Planten noch dieren de vitamine aanmaken. Planten kunnen er echter mee gecontamineerd worden wanneer zij in aanraking komen met bodembacteriën die B12 produceren. Dierlijke voeding is enkel rijk aan B12 omdat dieren planten eten die ermee gecontamineerd zijn of omdat het aangemaakt wordt door de bacteriën die in het darmstelsel van de dieren leven. Deze B12 producerende bacteriën komen ook vaak voor in het darmstelsel van de mens, maar bij de meeste mensen zijn ze niet op de juiste manier aanwezig in onze ingewanden opdat deze vitamine zou geabsorbeerd worden.
Deze bacteriën zijn echter zeer gevoelig en hun aanwezigheid in onze ingewanden en ook hun vermogen om voldoende B12 af te scheiden, hangt af van verschillende factoren. Foliumzuur, calcium en andere B-vitamines werken samen om de absorptie van B12 te optimaliseren. Dierlijke producten en geraffineerde koolhydraten (suikers) kunnen bij een te hoge consumptie de behoefte aan B12 verdubbelen. Absorptie wordt ook verminderd door medicijnen, chemicaliën, tabak, alcohol, cafeïne, laxeermiddelen, zware metalen (zoals lood, aluminium en kwik - vooral in vis), een gebrek aan calcium in de voeding, darmstoornissen en het wassen, koken en blootstelling aan licht. Zeer grote hoeveelheden vitamine C (uit supplementen) kunnen een tekort aan B12 veroorzaken door de cobalimines te vernietigen tijdens het transport door de darmen. Het blijkt dat de meeste tekorten (ca. 95%) te wijten zijn aan absorptieproblemen en niet noodzakelijk aan een lagere opname. Een recent onderzoek bij 2999 personen met een traditioneel voedingspatroon toonde aan dat bij 39% onder hen het B12 gehalte in het plasma onder het "veilige" gehalte lag. Aangezien de beschikbaarheid van B12 tegenwoordig sterk gedaald is, is het raadzaam om andere bronnen van vitamine B12 te overwegen. Veganisten kunnen producten die verrijkt zijn met B12 opnemen in hun voedingspatroon, bv. graanproducten, groentesappen enz. Ook veganistische B12 supplementen behoren tot de mogelijkheden.
De symptomen/klachten door een vitamine B12-tekort hdejonggrins@hetnet.nl - Laatste aanpassing : 23-02-07 Het vitamine B12-tekort veroorzaakt de klachten en dit tekort is bijna altijd een gevolg van de ziekte van Addison-Biermer (klassieke benaming : Pernicieuze Anemie), dus door een tekort aan Intrinsic Factor en/of aanwezigheid van IF-antistoffen. De klachten komen niet altijd en niet in dezelfde volgorde en mate voor. Voor de klachten maakt niet uit waardoor het B12-tekort is ontstaan .../... Cfr. : http://home.hetnet.nl/~hindrikdejong/symptoom.htm
Vitamine B12 - De vitamine van de rede ? Nicolas Rousseau, Diëtist voedingsdeskundige - Health and Food, 14-02-07 – Bron : Haan MN et al. Am J Clin Nutr 2007 ;85 :511-517 Volgens een Amerikaanse studie is vitamine B12 - en niet vitamine B9 zoals vroeger werd gedacht - in staat het cognitief verval en de leeftijdsgebonden dementie terug te dringen. Alleen al in België lijden zowat 85.000 personen aan de ziekte van Alzheimer. De vooruitzichten zijn weinig rooskleurig. Experts verwachten dat tegen 2047, mondiaal gezien, de populatie verviervoudigd zal zijn. Proactief ingrijpen kan nochtans door een aantal eenvoudige voedingsaanbevelingen te volgen. Bepaalde vitamines van de B-groep hebben mogelijk een positieve invloed op de cognitieve functies, dit is althans een hypothese die in het verleden werd vooropgesteld. In recent onderzoek wordt deze denkpiste inderdaad bevestigd en nader omschreven. Een schadelijk aminozuur Voor een goed functioneren van de lichaamsfuncties zijn aminozuren doorgaans van kapitaal belang. Sommige zijn zelfs essentieel, ze moeten daarom dagelijks in de voeding aanwezig zijn. Zoals vaak, zijn er uitzonderingen op de algemene regel, met name voor het homocysteïne. Dit aminozuur, wanneer het in overmaat aanwezig is, lijkt zeer agressief in te werken op de slagaders. Grootschalig onderzoek toont aan dat bij hoge concentraties van dit aminozuur het risico op dementie dubbel zo groot is. Een voldoende aanbreng van drie vitamines uit de B-groep (B6, B9 en B12) zorgen voor een daling van de homocysteïnespiegel in het bloed. Nochtans, studies waarbij een supplementatie van deze drie vitamines werd toegepast, gaven eerder teleurstellende en zelfs controversiële resultaten. Vitamine B12 gaat solo Volgens onderzoekers aan de Universiteit van Michigan werd er in het onderzoek een methodologische fout gemaakt, er werd op het verkeerde paard of beter op de verkeerde renstal gewed. In de studie die ze zelf voerden, onderzochten ze zowat 1800 Mexicaanse senioren, leeftijd tussen 61 en 101 jaar en dit gedurende ongeveer vier en een half jaar. Hun onderzoek bevestigt de stelling dat hoge dosissen homocysteïne in het bloed het cognitief verval en dementie bevorderen. Het risico is dubbel zo groot. Dit risico wordt beïnvloed door de vitamine B12 status van de persoon. Het risico daalt significant bij een hoge inname, en dus bij een hoge concentratie van vitamine B12 in het bloed. De twee andere vitamines, B9 en B6, hebben volgens deze Amerikaanse vorsers geen invloed op het gehalte aan homocysteïne in het bloed en ook niet op de cognitieve functies, tenminste niet in de door hen onderzochte populatie. Hoewel de resultaten nog door bijkomend onderzoek moeten bevestigd worden, versterken ze de hoop een nieuw wapen gevonden te hebben om de strijd tegen deze vorm van aandoeningen aan te gaan. Een strijd die wellicht een van de grootste uitdagingen wordt voor de geneeskunde van morgen. Cfr. : http://www.healthandfood.be/html/nl/news/2007/2007-02-14_b12.htm
Vitamine B12 - Opgelet voor een tekort ! Isabelle Eustache (bewerkt door C. De Kock, gezondheidsjournaliste) - Gezondheid.be, 21-02-06 – Bron : Bor M.V. et coll., Am. J. Clin. Nutr., 83 (1) : 52-8, 2006 Volgens Deense onderzoekers zou een tekort aan vitamine B12, ook wel cobalamines genoemd, meer voorkomen dan we denken, vooral bij senioren. Vandaar hun voorstel om de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid te verhogen. Vitamine B12 en cobalamines Is vitamine B12 voor alles goed ? Toch bijna. Ze speelt een rol bij de productie van de rode bloedcellen en is dus essentieel om bloedarmoede te voorkomen. Ze draagt bij tot het evenwicht van het zenuwstelsel en tot het behoud van de intellectuele capaciteiten. Daarnaast is ze ook onmisbaar voor de groei, de celdeling en de celwerking. Vitamine B12 bestaat in verschillende vormen die gegroepeerd worden onder de naam cobalamines. Belangrijk : vitamine B12 zit niet in plantaardige producten, maar alleen in dierlijke (vooral dan in lever en orgaanvlees, maar ook in ander vlees, vis en melkproducten). Een evenwichtige voeding gaat tekorten tegen Aangezien vlees, vis en melkproducten gretig geconsumeerd worden in het Westen, wordt er traditioneel van uitgegaan dat een evenwichtige voeding elk risico op een tekort uitsluit. Vegetariërs, die alleen vlees uitsluiten, kunnen echter een tekort krijgen als ze niet genoeg andere dierlijke producten eten. Veganisten van hun kant moeten een supplement nemen. Bij zwangere vrouwen is dat zelfs essentieel. Volgens Deense onderzoekers komt een vitamine B12-tekort echter meer voor dan we denken. Ze stellen zelfs voor om de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid te verhogen. Ze raden 6 mg per dag aan in plaats van de huidige 2,4 mg. Uit de resultaten van analyses bij een honderdtal menopauzale vrouwen blijkt immers dat er 6 mg per dag nodig is om het vitamine B12-gehalte in het lichaam hoog genoeg te houden. Meer nemen dan 6 mg levert geen extra voordelen op. Voorzichtig na de 50… In sommige risicogroepen zouden tekorten meer voorkomen dan we denken. Bij 50-plussers bijvoorbeeld. Bij bejaarden is dit risico bekend. Zo weten we dat senioren niet meer genoeg maagsap afscheiden, en precies in dat maagsap zit de zogenaamde "intrinsieke factor", een door de maag afgescheiden stof die noodzakelijk is voor de opname van vitamine B12 door het lichaam. Over de kwestie zullen nog hevige debatten gevoerd worden tussen wetenschappers. In afwachting moeten we echter wel onthouden dat we een vitamine B12-tekort moeten vermijden. Een afwisselende en evenwichtige voeding is daarvoor de beste manier, alvorens aan supplementen te gaan denken. Cfr. : http://www.e-gezondheid.be/nl/tijdschrift_gezondheid/voeding_afslanking/vitamine_b_opgelet_tekort-13352-901-art.htm
Vitamine B12 (cobalamine) Voedingscentrum Vitamine B12 of cobalamine is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en voor een goede werking van het zenuwstelsel. Vitamine B12 is voor zijn opname in het lichaam afhankelijk van een stof (Intrinsic Factor, IF) die in de maag wordt gemaakt. Vitamine B12 is de enige in water oplosbare vitamine die in het lichaam wordt opgeslagen. Belangrijke bronnen Uitsluitend dierlijke producten zoals melk, melkproducten, vlees, vleeswaren, vis en eieren leveren vitamine B12. Vitamine B12 (cobalamine, gehalte in microgram (mcg)) : - 1 beker halfvolle melk (225 ml) - mcg 0,9 - 1 schaaltje magere yoghurt (150 ml) – mcg 0,5 - 1 stukje rundvlees (gaar, 75 gram) - mcg 2,0 - 1 stukje varkensvlees (gaar, 75 gram) - mcg 0,9 - 1 stukje kabeljauw (gaar, 120 gram) - mcg 2,4 - 1 ei (50 gram) - mcg 0,6. Gevolgen van een tekort Bij mensen die helemaal geen dierlijke producten gebruiken, zoals veganisten, is er een grote kans op een tekort aan vitamine B12. Een tekort aan vitamine B12 ontstaat ook als iemand geen Intrinsic Factor maakt, de stof uit de maag die voor de opname van deze vitamine zorgt. Dit is bijvoorbeeld het geval na een operatieve verwijdering van een deel van de maag. In zo'n geval kunnen alleen vitamine B12-injecties het tekort opheffen. Ook kan het voorkomen dat het lichaam antistoffen tegen deze vitamine aanmaakt waardoor de opname door het lichaam wordt geremd. Een tekort aan deze vitamine in de voeding wordt pas na verloop van lange tijd duidelijk omdat het lichaam eerst de aangelegde voorraad opgebruikt. Een tekort leidt uiteindelijk tot een vorm van bloedarmoede (pernicieuze anemie) en neurologische gevolgen zoals tintelingen in de vingers (paraestesie), geheugenverlies, coördinatiestooornissen (ataxie) en spierzwakte in de benen. Deze klachten kunnen in bepaalde gevallen ook voorkomen zonder afwijkingen in het bloedbeeld. Bij ouderen komt nog wel eens een tekort aan vitamine B12 voor. De oorzaak hiervan is een gebrek aan Intrinsic Factor of een maagaandoening : atrofische gastritis. Atrofische gastritis begint meestal met een verminderde maagzuurproductie waardoor bacteriën in de maag terechtkomen en spijsverteringsproblemen veroorzaken. Hierdoor worden de B-vitamines onvoldoende in het lichaam opgenomen. Gevolgen van een te hoge inneming De kans op nadelige gevolgen van grote hoeveelheden vitamine B12 is heel klein. Er zijn geen ongewenste effecten bekend bij personen die langdurig preparaten met hoge doseringen gebruikten. Het lichaam zorgt ervoor dat er niet te veel vitamine B12 uit het maagdarmkanaal in het lichaam wordt opgenomen. Vitamine B12 en veganisten Omdat vitamine B12 uitsluitend voorkomt in dierlijke producten wordt gistextract, zoals Marmite, aanbevolen als B12- aanvulling voor veganisten. Een hoeveelheid van 100 gram gistextract levert echter nog niet de helft van de dagelijkse behoefte van een volwassene. Bovendien gebruikt men in de praktijk slechts enkele grammen gistextract per dag. Veganisten doen er daarom goed aan deze vitamine aan te vullen door middel van een supplement. Algen en zeewieren bevatten een op vitamine B12 lijkende stof, maar deze stof heeft geen vitaminewerking. Aanbevolen dagelijkse hoeveelheden .../... Cfr. : http://www.voedingscentrum.nl/voedingscentrum/Public/Dynamisch/hoe+eet+ik+gezond/ vitamines+en+mineralen/vitamine+B/vitamine+B12.htm
Sinds februari dit jaar hebben ze bij mij de diagnose ME/CVS gesteld. Ik ben nu drie en een half jaar ziek Op internet kan ik wel lijsten van ziekten vinden die uitgesloten zouden moeten zijn maar hoe weet ik of dat ook werkelijk zo is. Hoe weet ik of ze MS en fibromyalgie uitgesloten hebben ?
Antwoord
Het is ook een zeer moeilijke vraag. Als de diagnose gesteld is door een arts met kennis van zaken, zie ik niet in waarom de diagnose niet juist zou gesteld zijn. U kan deze arts misschien eens de vraag stellen of hij inderdaad alle andere mogelijke oorzaken uitgesloten heeft. Het is natuurlijk mogelijk om een tweede opinie te gaan vragen waardoor je meer zekerheid krijgt.
Het is trouwens raadzaam op te letten met de vergelijking te maken met de zaken die op het internet staan. CVS/ME is namelijk zo divers dat men geval per geval moet bekijken. Vandaar dat het kan zijn dat je niet 100% overeenkomt met de lijsten op het internet.
Naarmate ons leven zich verder ontvouwt, ontdekken we bij stukjes en bij beetjes, op kleine schaal langzaam en soms moeizaam, als een ingewikkeld mozaïek, de essentie van ons bestaan.
Petra Poels
As we grow up, we learn that even the one person that wasn't supposed to ever let you down probably will. You will have your heart broken probably more than once and it's harder every time. You'll break hearts too... so remember how it felt when yours was broken. You'll fight with your best friend. You'll blame a new love for things an old one did. You'll cry because time is passing too fast and you'll eventually lose someone you love.
So take too many pictures, laugh too much and love like you've never been hurt because every sixty seconds you spend upset is a minute of happiness you'll never get back.
Don't be afraid that your life will end, be afraid that it will never begin.
23 februari ° - Geheugen en Vergeten - Dr. Michael Portzky. Héél interessant en goed gebracht !
30 maart ° - Macrobiotiek (gezonde voeding) – Dr. Jan Vervecken.
27 april ° - Gewrichten en Ontzuring – Dr. Jos Dassen.
25 mei ° Luk Saffloer - Te moe om te sterven en Genoeg. De kleinkunstenaar en schrijver - zélf ook CVS/Fibro-patiënt - komt vertellen over zijn persoonlijke beproevingen.
29 juni ° - Het Belang Van Limburg - Bezoek aan drukkerij in Beringen-Paal Deelname prijs € 2,5 per persoon, de busreis inbegrepen. Inschrijven vóór 15 mei op de bijeenkomsten of op tel : 011 54 18 84. Vertrek café Melchior om 19 u 45.
27 juli - Praatavond op het terras.
31 augustus - Praatavond op het terras.
28 september - Vragen staat vrij - Bezoek van een Notaris.
26 oktober - Lichtterapie - Kris Noels.
30 november ° - Fibromaylgie – Dr. Coucke.
09 december (zondag !) - Kerstfeest - Gegevens volgen nog.
Alle bijeenkomsten zijn voor V.F.L.P.-leden (en één begeleider) gratis. - niet-leden betalen € 2 - Iedereen is van harte welkom ! Voor de data gevolgd door een ° is - omwille van de interessante gastspreker - reservatie wel noodzakelijk, want er zijn maar 50 plaatsen beschikbaar. Reserveren kan op de bijeenkomsten of op tel. : 011 54 18 84.
Locatie
Café Melchior Dorp 35, 3920 Lommel. Aanvang telkens om 19u 30
Je hebt een leuke vriendenkring, je ziet er hip uit, maar voelt je vaak onzeker. Netwerken ? Niks voor jou.
Op feestjes waar je niemand kent, sta je het liefst op een plek waar je niet opvalt. En maar denken : "Hoe begin ik een gesprek? Vinden ze me wel leuk ? Hoe houd ik een gesprek gaande ?“
De CF-Aliance wil een wereldwijde lijst aanleggen van ME/CVS/Fibromyalgie-supportgroepen. Als je dus met je groep vermeld wil worden op hun gratis beschikbare lijst stuur dan je contactgegevens naar :
We need your help ! Do you know of a support group in your area ? The CF-Alliance is compiling a list of local CFS, FM, ME and related illness support groups from across the globe. Please send support group contact information to : info@cf-alliance.com Once completed, the list will be available free of charge. Thank you for your help, CF-Alliance PO Box 9204 Bardonia NY 10954 USA E-mail : info@cf-alliance.com Website : www.cf-alliance.com
Prof. Dr. H. BOBBAERS - Geneesheer specialist voor inwendige geneeskunde Prof. Dr. K.PEERS - Geneesheer specialist in de fysische geneeskunde en de revalidatie Prof. Dr. B. VAN HOUDENHOVE - Geneesheer specialist voor psychiatrie Dr. P. VAN WAMBEKE - Geneesheer specialist in de fysische geneeskunde en de revalidatie
Prof. Dr. P. COSYNS - Geneesheer specialist in de revalidatie Dr. G. MOORKENS - Geneesheer specialist voor inwendige geneeskunde Dr. H. WYNANTS - Geneesheer specialist voor inwendige geneeskunde Dr. S. CLAES - Geneesheer specialist voor psychiatrie
UZ Gent, Polikliniek 2, De Pintelaan 185, 9000 Gent
Geneesheren :
Prof. Dr. W. MICHIELSEN - Geneesheer specialist voor inwendige geneeskunde Dr. A. MARIMAN - Geneesheer specialist voor psychiatrie Dr. S. RIMBAUT - Geneesheer specialist in de fysische geneeskunde en de revalidatie
Contactpersonen :
De h. Wannes RAMBOUR - wannes.rambour[AT]rug.ac.be Mevr. Erna DE CLERCQ Tel. 1 : 09/240.23.50 – Tel. 2 : 09/240.23.45 -- Fax : 09/240.38.95
Secretariaat : Mevr. Catherine Ochrymowicz Tel : 02/764.16.65
* Site Mont-Godinne (Namur)
Cliniques Universitaires de Mont-Godinne, Avenue Therasse 1, 5530 Yvoir
Geneesheren :
Dr. E. COREMANS - Geneesheer specialist voor psychiatrie - medische coördinator - els.coremans[AT]mont.ucl.ac.be Dr. D. LEJEUNE - Geneesheer specialist in inwendige geneeskunde Dr. T. DELTOMBE - Geneesheer specialist in de fysische geneeskunde en de revalidatie - thierry.deltombe[AT]read.ucl.ac.be
Dr. J. MARCHAND - Geneesheer specialist voor pediatrie Dr. D. HASAERTS - Geneesheer specialist in de fysische geneeskunde en de revalidatie Dr. A. LAMPO - Geneesheer specialist voor kinder- en jeugdpsychiatrie
Elexoma Medic™ – Harnessing technology to combat pain and depression Elexoma – a term derived from the words ‘electric’ and ‘Soma’, the Greek word for body – represents the concept defined by orthopaedic surgeon, Doctor Robert Becker. In his groundbreaking book The Body Electric, Becker established that the body functions Electrobilogicly and that a controlled electric current can influence its ability to heal in the most profound way. The Elexoma Medic™ is a dual action handheld unit using a combination of Microcurrent Electrobiologic Treatment (MET) and Cranial Electro Stimulation (CES), to assist the body in it’s natural recovery process.
Elexoma Medic™ – The non-invasive, non-drug advantage Elexoma Medic™ , working at a cellular level, moving through the injury, to assist in restoring chemical balance in the damaged cells, aiding a reduction in inflammation and tissue damage. This Electrobiologic system offers a safe, pain-free and effective option to chemical medication such as anti-inflammatories and anti-depressants, without the side effects and long-term cost of prescription drugs.